II SA/Bk 733/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 02 lutego 2010 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Wojewoda P. decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] , po rozpatrzeniu odwołania Pani B. W. od decyzji Starosty M. z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmawiającej zwrotu części nieruchomości oznaczonej na dzień wywłaszczenia nr goed. [...] o powierzchni 0,0357 ha, wchodzącej obecnie w skład działki oznaczonej nr geod. [...] , położonej w B. przy ul. J., obr. [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: Pismem z dnia 6 kwietnia 2009 r. Pani B. W. wystąpiła o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości położonej w B., przy ul. J. [...], oznaczonej na dzień wywłaszczenia jako działka nr [...] o pow. 0,0357 ha, obr.[...], wchodzącej obecnie w skład działki, oznaczonej nr [...], obr. [...], stanowiącej własność Skarbu Państwa. Starosta M. decyzją z dnia [....] sierpnia 2009 r., na podstawie art. 104 i 107 kpa w związku z art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, odmówił B. W. zwrotu w/w opisanej nieruchomości, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa decyzją Urzędu Miejskiego w B. Nr [...]z dnia [...] marca 1976 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż w myśl art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wniosek wszczynający postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości winien pochodzić od wszystkich jej współwłaścicieli, bądź od wszystkich ich spadkobierców. W dniu wywłaszczenia właścicielami przedmiotowej działki byli: J. W. w 13/24 części, B. W. w 3/24 części, H. S. w 4/24 części oraz W. S. w 4/24 części. Tymczasem z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła jedynie B. W. - spadkobierczyni J. W. Pozostali współwłaściciele działki: T. W., L. S., W. J. S., M. S., H. S. oraz A. S. nie złożyli stosownych wniosków. Na tej podstawie organ uznał, iż nie jest dopuszczalne zwrócenie ułamkowej części wywłaszczonej nieruchomości. Od powyższej decyzji odwołała się Pani B. W. wnosząc o jej uchylenie. Wyjaśniła, że jest jedyną uprawnioną osobą do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, albowiem zawarła notarialne umowy ze spadkobiercami po zmarłym B. W., H. S. i W. S. dotyczące zbycia cząstkowych udziałów w nieruchomości położonej przy ul. J. [...] w B. Dodatkowo zarzuciła, iż decyzja o wywłaszczeniu została wydana z naruszeniem art. 113 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż nieruchomość została przeznaczona pod budowę Domu Myśliwego, którego inwestorem był Związek Łowiecki. Wojewoda P. po rozpatrzeniu w/w odwołania podzielił stanowisko organu pierwszej instancji i decyzją z dnia [...] października 2009 r. utrzymał w mocy kwestionowaną przez skarżącą - decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, iż do ubiegania się zwrot wywłaszczonej nieruchomości upoważnieni są, w przypadku współwłasności, wszyscy uprzedni właściciele lub, w razie ich śmierci, wszyscy spadkobiercy. W przedmiotowej sprawie wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyła jedynie B. W., brak jest natomiast wniosku pochodzącego od pozostałych spadkobierców właścicieli działki oznaczonej nr geod. [...]. Co prawda odwołująca wskazała, iż spadkobiercy po B. W., H. S. i W. S. nie nabyli praw do wywłaszczonej nieruchomości, albowiem po wywłaszczeniu zostało dokonane rozliczenie finansowe w ramach przyznanego odszkodowania prze redukcję zadłużeń na rzecz Wydziału Finansowego Urzędu Miasta B. za ich życia, jednakże, zdaniem organu, fakt ten nie ma znaczenia w przedmiotowej sprawie. Końcowo Wojewoda P. wyjaśnił, iż akty notarialne, które skarżąca przedstawiła jako dowód, iż wyniku rozliczeń po śmieci właścicieli działki o nr [...] stała się jedynym ich spadkobiercą, dotyczą innej nieruchomości, a mianowicie działki o nr [...]. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 113 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami organ stwierdził, iż znajduje się on poza przedmiotem prowadzonego postępowania. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniosła B. W. Podkreśliła, że jest jedyną spadkobierczynią po J. W. uprawnioną do roszczeń w sprawie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, albowiem jej spadkodawczyni nie otrzymała odszkodowania, nie dokonano też z nią żadnych rozliczeń. Dalej wyjaśniła, iż wywłaszczona część działki stanowiła i stanowi drogę wjazdową do Domu Myśliwego i Wędkarza oraz do należącej do niej działki o nr [...], dlatego też jej wywłaszczenie, bez ustanowienia służebności odebranej drogi pozbawiło skarżącą jedynego możliwego zjazdu z ulicy J. na własną działkę. W dalszej części skargi oświadczyła, iż podjęła negocjacje z Urzędem Miasta B. w celu ustanowienia służebności drogi, ale do chwili obecnej nie doszły one do skutku. Powołując się na powyższe okoliczności wniosła o zobowiązanie organów administracji do zwrotu części wywłaszczonej działki (193 m2 drogi) bądź ustanowienie służebności drogi koniecznej z wpisaniem jej do ksiąg wieczystych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się z kolei do zarzutów skargi uzupełniająco wyjaśnił, że co prawda sprawa dojazdu na działkę skarżącej nie jest przedmiotem niniejszego postępowania, tym niemniej zarzut ten jest bezpodstawny, gdyż działka o nr [...] posiada bezpośredni dostęp do drogi publicznej, a mianowicie do ul. J. Kwestia zaś urządzenia dojazdu leży wyłącznie w gestii właściciela działki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowanej jako: p.p.s.a. (Dz. U. nr 153, poz. 1270) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 cytowanej ustawy sąd rozstrzyga o skardze w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle powyższych kompetencji sądu administracyjnego, już na wstępie należało stwierdzić, że żądania skarżącej zobowiązania organów administracji do zwrotu części drogi, bądź ustanowienia służebności drogi z wpisaniem jej do ksiąg wieczystych, nie mogły zostać uwzględnione. Sąd administracyjny nie ma, bowiem uprawnień do podejmowania takich rozstrzygnięć, w razie natomiast stwierdzenia naruszenia prawa może jedynie uchylić zaskarżony akt ewentualnie stwierdzić jego nieważność. Jeżeli natomiast, jak twierdzi skarżąca, należąca do niej nieruchomość o nr geod. [...] nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, to przysługuje jej, zgodnie z art. 145 § 1 Kodeksu cywilnego, roszczenie o ustanowienie drogi koniecznej. Z roszczeniem tym skarżąca winna jednak wystąpić do sądu powszechnego. Przechodząc z kolei do meritum przedmiotowej sprawy wyjaśnić należy, iż w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.: Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm. - zwanej dalej ugn) realizacja roszczenia o zwrot nieruchomości jest uzależniona od spełnienia szeregu przesłanek warunkujących ewentualną restytucję wywłaszczonego prawa na nieruchomości. Przy analizie owych przesłanek niezbędnym jest zaś zachowanie określonej sekwencji ich badania. W pierwszej kolejności ustalić należy, czy z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiły osoby legitymowane do jego złożenia. Z treści art. 136 ust. 3 ugn wynika, bowiem, że "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu". Podkreślić przy tym należy, że z tego rodzaju wnioskiem mogą wystąpić wyłącznie wszyscy byli właściciele nieruchomości bądź też wszyscy ich spadkobiercy. Tak w orzecznictwie jak i w literaturze panuje jednolity pogląd, że złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jedynie przez część byłych właścicieli lub ich spadkobierców wyłącza możliwość orzekania w tym zakresie, przynajmniej do czasu uzupełnienia wniosku przez pozostałych (por. np. T. Woś: Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości Warszawa 2004 r. str. 179, G. Bieniek: Zwrot wywłaszczonej nieruchomości Zielona Góra 1994 r. str. 18; także wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2001 r., IV SA 2217/98, Lex nr 53398,). Żądanie, bowiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest czynnością przekraczającą granice zwykłego zarządu, do której potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli (art. 199 k.c.). Ponadto skutkiem ewentualnego zwrotu jest powrót do poprzedniej sytuacji własnościowej danej nieruchomości bez żadnych modyfikacji lub przekształceń (por. wyroki NSA: z dnia 15 lutego 1996 r. - IV SA 1264/94, z dnia 20 grudnia 1999 r. - IV SA 2282/97). Dodatkowo podkreślić należy, że w przywołanym przepisie mowa jest o byłych właścicielach lub ich spadkobiercach, nie zaś o osobach, które nabyły prawo do spadku w drodze czynności cywilnoprawnej inter vivos (tak: WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 9 lutego 2005 r., II SA/Ka 2644/02, niepublik.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek, w oparciu o który zostało zainicjowane przedmiotowe postępowanie nie odpowiadał wskazanym wyżej ustawowym wymogom. Przypomnieć, bowiem należy, że w dniu wywłaszczenia właścicielami nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] byli: J. W. w 13/24 części, B. W. w 3/24 części, H. S. w 4/24 części oraz W.S. w 4/24 części. Wobec powyższego wniosek o zwrot tej nieruchomości mógł pochodzić albo od nich, albo od działających wspólnie spadkobierców wszystkich poprzednich właścicieli. Tymczasem, w niniejszej sprawie z wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości wystąpiła jedynie B. W. - spadkobierczyni J. W. Spadkobiercy pozostałych współwłaścicieli nieruchomości nie złożyli stosownych wniosków. Z tego też względu, jak słusznie przyjęły organu obu instancji, wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] nie mógł być w przedmiotowej sprawie uwzględniony. W tym miejscu godzi się jednocześnie wyjaśnić, iż nie ma racji skarżąca twierdząc, że skoro, byli właściciele: B. W., H. S. i W. S. otrzymali za wywłaszczoną nieruchomość odszkodowanie (rozliczone poprzez redukcję zadłużeń), to w ten sposób, jeszcze za swojego życia, utracili prawo do ubiegania się o zwrot wywłaszczonej części działki i tym samym nie mogli przekazać tego prawa swoim spadkobiercom. Przepis art. 136 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomości, stanowiący podstawę żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, nie uzależnia, bowiem możliwości wystąpienia z takim roszczeniem od tego, czy byłemu właścicielowi wypłacono, czy nie wypłacono odszkodowanie za wywłaszczony grunt. W przypadku zaś, gdy takie odszkodowanie zostało wypłacone, warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jego zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę. W tym stanie rzeczy uznać należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), skargę oddalił.