II SA/Bk 736/11

WyrokWSA w Białymstoku2012-02-07

Skład orzekający: Grażyna Gryglaszewska, Małgorzata Roleder, Anna Sobolewska-Nazarczyk

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może nałożyć karę pieniężną na podstawie przepisu prawa materialnego, który przestał obowiązywać w dniu wydania decyzji?
Ratio decidendi
Organ administracji publicznej, wydając decyzję administracyjną, powinien stosować przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji, a nie przepisy obowiązujące w dniu zaistnienia zdarzenia będącego podstawą nałożenia kary. Jeśli przepis, na podstawie którego wydano decyzję, przestał obowiązywać, a nie wprowadzono przepisów przejściowych, organ powinien zastosować przepisy obowiązujące w dacie orzekania, zwłaszcza gdy mają one charakter represyjny.
Stan faktyczny
Organ pierwszej instancji nałożył na spółkę karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, powołując się na przepisy ustawy o transporcie drogowym. Organ odwoławczy utrzymał decyzję w mocy. Spółka wniosła skargę, argumentując, że przepis stanowiący podstawę nałożenia kary utracił moc przed wydaniem decyzji, a brak przepisów intertemporalnych powinien skutkować umorzeniem postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Ł. Stwierdzono, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zasądzono od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi P.P.H.U. "Z." W. Z., G. Z. Sp. j. w O. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Ł. z dnia [...] lipca 2011 r., Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w B. na rzecz skarżącego kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.- Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. znak [...]Naczelnik Urzędu Celnego w Ł. nałożył na P.P.H.U. "Z." Spółka jawna W. Z., G. Z. w O. M. (zwanej dalej Spółką") karę pieniężną w wysokości 3.000 zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2011 r. środkiem transportu marki [...]o nr rej. [...]wraz z naczepą marki [...]o nr rej. [...], będącym w dyspozycji Spółki , na drodze krajowej nr [...] w miejscowości Ś. wykonywano transport drogowy bez uiszczenia wymaganej karty opłaty, co stwierdzili podczas kontroli funkcjonariusze Referatu Grup Mobilnych. Z kontroli sporządzono protokół zawierający powyższe ustalenia, który następnie został podpisany przez kierowcę pojazdu. Wynika z niego, że w momencie kontroli kierowca nie posiadał ważnej karty opłaty po drogach krajowych oraz odcinka kontrolnego karty opłaty. Organ ocenił, że wykonujący przewóz drogowy nie zastosował się do dyspozycji przepisu art. 42 ust. 1 i ust. 3 "a" ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm.), zwanej w skrócie "u.t.d.", z którego wynika konieczność uiszczenia przez podmiot wykonujący przewóz drogowy na terytorium RP stosownej opłaty rocznej, miesięcznej, siedmiodniowej albo dobowej karty tej opłaty do kontroli, co stanowiło naruszenie pkt 4.1. załącznika do ustawy. Podstawę zaś nałożenia kary stanowił art. 92 ust. 1 i ust. 4 u.t.d. oraz pkt 4.1. załącznika do wymienionej ustawy. Ponadto organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła okoliczność, której podmiot nie mógł przewidzieć i która dawałaby podstawę do umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie (art. 93 ust. 7 u.p.t.). Od powyższej decyzji strona skarżąca złożyła odwołanie, w którym wniosła o umorzenie postępowania w związku z brakiem norm intertemporalnych w odniesieniu do nieprawidłowości sprecyzowanej liczbą porządkową 4.1 załącznika do cyt. ustawy. W uzasadnieniu skarżąca Spółka podniosła, że stosownie do art. 8 ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 218, poz. 1391), art. 42 u.t.d. traci moc z dniem 30 czerwca 2011 r. W związku z powyższym, w ocenie Spółki, w przypadku postępowań wszczętych przed dniem 1 lipca 2011 r. oraz niezakończonych do końca czerwca 2011 r. należy wydać decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego, ze względu na fakt, iż organ wydaje decyzję na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązujących w momencie wydawania rozstrzygnięcia. Brak takich przepisów po dniu 30 czerwca 2011 r., zdaniem Skarżącej, przy równoczesnym braku norm intertemporalnych implikuje konieczność umorzenia postępowania administracyjnego. Decyzją z [...] września 2011 r. znak [...]Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że do dnia 30 czerwca 2011 r. obowiązywał tzw. system winietowy, czyli opłata ryczałtowa uprawniająca do przejazdu po wszystkich drogach krajowych przez określony czas wskazany bezpośrednio na winiecie i odcinku kontrolnym karty opłaty za przejazd po drogach krajowych. Od dnia 1 lipca 2011 r. ww. system został zastąpiony systemem opłat za przejazd po drogach krajowych pobieranych w formie elektronicznej, którym w pierwszej kolejności zostały objęte drogi krajowe o najwyższej klasie technicznej. Organ wskazał, że zgodnie z przepisami cyt. ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw, która została opracowana ze względu na konieczność wdrożenia do polskiego porządku prawnego przepisów dyrektywy 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 17 maja 2006 r. zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz.U. UE L Nr 157 z 9 czerwca 2006, str. 8), obowiązująca od 1 lipca 2011 r. opłata elektroniczna pobierana jest na zasadach określonych w ustawie z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) i innych przepisach ustawy. Zgodnie zaś z art. 13 k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych , za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty-wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej, w sytuacji gdy sam ustawodawca nie zawarł przepisów intertemporalnych w ustawie z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw, bark przepisów przejściowych powinny uzupełnić w drodze wykładni organy stosujące prawo. Mając powyższe na względzie organ odwoławczy stwierdził, że fakt uchylenia przepisu aktu prawnego ustanawiającego delikt i sankcję przed wydaniem zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji nie daje podstaw uchylenia nałożonej kary pieniężnej. W ocenie organu, skoro ustawodawca nie odstąpił od penalizowania deliktu polegającego na wykonywaniu przejazdu po drodze krajowej bez uiszczania opłaty, utrzymując karę pieniężną w tej samej wysokości, zmieniając przede wszystkim system poboru opłat na system opłaty elektronicznej będący wdrożeniem europejskich zasad "użytkownik płaci" oraz "zanieczyszczający płaci", to pozostawienie w obrocie prawnym orzeczenia o zastosowaniu sankcji jest uzasadnione. Ponadto organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła okoliczność, której podmiot nie mógł przewidzieć i która dawałaby podstawę do umorzenia postępowania w przedmiotowej sprawie (art. 93 ust. 7 u.p.t.). Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc jednocześnie o uchylenie i umorzenie zaskarżonej decyzji w związku z brakiem norm intertemporalnych w odniesieniu do nieprawidłowości sprecyzowanej liczbą porządkową 4.1 załącznika do ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. W uzasadnieniu skargi skarżąca Spółka odwołała się do art. 2 i 45 Konstytucji RP oraz do wyroku Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93, OSNCP 1994, z.9, poz. 181). Ponadto na poparcie swojego stanowiska przytoczyła argumenty podniesione w odwołaniu. tj. stwierdziła, że w związku z tym, że z dniem 30 czerwca 2011 r. na podstawie art. 8 ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw, utracił moc art. 42 ustawy o transporcie drogowym, to postępowanie w niniejszej sprawie wobec braku przepisów intertemporalnych powinno zostać umorzone. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w B. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego uzasadniającego uchylenie wydanych w sprawie decyzji, wobec nieuwzględnienia przez organy obu instancji zmiany stanu prawnego. Podstawę materialnoprawną wydanych aktów stanowiły przepisy art. 42 ust. 1 oraz art. 92 ust. 1 i 4 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm.). Na wstępie należy wyjaśnić, że do dnia 30 czerwca 2011 r. w Rzeczypospolitej Polskiej system poboru opłat za przejazd po drogach krajowych od pojazdów ciężarowych był oparty na opłatach ryczałtowych (typu winietowego), uiszczanych przez podmioty wykonujące po drogach krajowych przewóz drogowy pojazdami ciężarowymi o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 12 t (art. 42 ustawy o transporcie drogowym oraz przepisy rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych). System ten obejmował swoim zasięgiem całą sieć dróg krajowych (w tym drogi ekspresowe i autostrady). Od dnia 1 lipca 2011 r. powyższy system został zastąpiony systemem opłat za przejazd po drogach krajowych pobieranych w formie elektronicznej, którym w pierwszej kolejności zostały objęte drogi krajowe o najwyższej klasie technicznej, a kolejne odcinki dróg będą włączane sukcesywnie do 2020 r. Należy też podkreślić, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, że zgodnie z przepisami ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw, która została opracowana ze względu na konieczność wdrożenia do polskiego porządku prawnego przepisów dyrektywy 2006/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 17 maja 2006 r. zmieniającej dyrektywę 1999/62/WE w sprawie pobierania opłat za użytkowanie niektórych typów infrastruktury przez pojazdy ciężarowe (Dz.U. UE L Nr 157 z 9 czerwca 2006, str. 8), obowiązująca od 1 lipca 2011 r. opłata elektroniczna pobierana jest na zasadach określonych w ustawie z 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.) i innych przepisach ustawy. Zgodnie zaś z art. 13 k ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych , za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty-wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w momencie przeprowadzenia kontroli w dniu [...] kwietnia 2011 r. kierowca samochodu marki [...] o nr rej. [...]wraz z naczepą marki [...]o nr rej. [...], będącym w dyspozycji skarżącej Spółki , na drodze krajowej nr [...] w miejscowości Ś. wykonywał transport drogowy bez uiszczenia wymaganej karty opłaty. Z akt sprawy wynika również, że decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Ł. na podstawie art. 42 ust. 1 i ust. 3a, art. 92 ust. 1 i ust. 4 nałożył na skarżącą Spółkę karę pieniężną w wysokości 3000 zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oraz, że Dyrektor Izby Celnej w B. decyzją z dnia [...] września 2011 r. , powołując się również na art. 42 ust. 1 i ust. 3 , art. 92 ust. 1 i ust. 4 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wątpliwości nie budzi także fakt, że w dniu kontroli obowiązywał art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, zgodnie z którym podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż równowartość 1.800 euro rocznie, z wyłączeniem: 1) przedsiębiorców wykonujących transport drogowy taksówką; 2) pojazdów transportu kombinowanego; 3) pojazdów realizujących komunikację miejską; 4) zakładów pracy chronionej lub zakładów aktywności zawodowej, w przypadku wykonywania przewozów na potrzeby własne; 5) pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton. Poza sporem pozostaje również fakt, że art. 42 ustawy o transporcie drogowym w dniu wydania decyzji zarówno przez organ pierwszej instancji jak i drugiej instancji nie obowiązywał. Na podstawie art. 8 ustawy z 7 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. Nr 218, poz. 1391) w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874, Nr 176, poz. 1238 i Nr 192, poz. 1381) art. 42 stracił moc z dniem 30 czerwca 2011 r. Również z art. 1 pkt 3 w powołanej ustawy zmieniającej ustawę o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw wynika, że w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115, Nr 23, poz. 136 i Nr 192, poz. 1381 oraz z 2008 r. Nr 54, poz. 326) wprowadza się zmianę polegająca na dodaniu m.in. art. 13 ha-hd. Zgodnie z ust. 1 art. 13 ha opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Z kolei art. 3 ustawy zmieniającej w pkt 5 wprowadził zmianę polegającą m.in. na dodaniu art. 13 k ust. 1 z którego wynika, że za przejazd po drodze krajowej kierującemu pojazdem samochodowym, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, za który pobiera się opłatę elektroniczną bez uiszczenia tej opłaty - wymierza się karę pieniężną w wysokości 3.000 zł. Również art. 3 pkt 10 ustawy zmieniającej wprowadzono zmianę do ustawy o transporcie drogowym poprzez uchylenie w załączniku do ustawy pkt 4 i dodanie pkt 4a. Istota sporu sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia, czy organy prawidłowo wydały decyzję o nałożeniu kary pieniężnej na podstawie art. 42 ustawy o transporcie drogowym, który w dniu wydania decyzji zarówno przez organ pierwszej instancji w dniu [...] lipca 2011 r., jak i drugiej instancji w dniu [...] września 2011 r. nie obowiązywał. W ocenie organów, skoro ustawodawca nie zawarł przepisów intertemporalnych w ustawie z 7 listopada 2011 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw, fakt uchylenia przepisu aktu prawnego ustanawiającego delikt i sankcję przed wydaniem zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji nie daje podstaw uchylenia nałożonej kary pieniężnej. Zdaniem organów skoro ustawodawca nie odstąpił od penalizowania deliktu polegającego na wykonywaniu przejazdu bez uiszczania opłaty, utrzymując karę pieniężną w tej samej wysokości, zmieniając przede wszystkim system poboru opłat na system opłaty elektronicznej będący wdrożeniem europejskich zasad "użytkownik płaci" oraz "zanieczyszczający płaci", to pozostawienie w obrocie prawnym orzeczenia o zastosowaniu sankcji jest uzasadnione. Zdaniem Sądu, skoro art. 42 ustawy o transporcie drogowym, będący podstawą wydania zaskarżonych decyzji z dniem 30 czerwca 2011 r. przestał obowiązywać , to organy powinny wydać decyzję na podstawie ustawy o drogach publicznych. Zgodnie z zasadą wyprowadzoną w orzecznictwie z art. 6 i 138 Kpa, organ administracji publicznej wydając decyzję administracyjną, stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji (wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r. IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43; wyrok NSA z dnia 7 września 1994 r. III SA 1111/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 120; wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992 r. II SA 49/92, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1983 r. II SA 163/82, RNGA 1985, nr 3, s. 47), jednakże z uwzględnieniem koniecznych wyjątków, gdy na przykład nowe przepisy wprowadzają surowszy wymiar kary (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006r. sygn. I OPS 1/06 publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd nakazujący bezpośrednie stosownie przepisów nowych pozostaje też w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi, a w szczególności z zasadą praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i z zasadą demokratycznego państwa prawnego sformułowaną w art. 2 Konstytucji. Obowiązywania tej ogólnej zasady, nakazującej organom administracji publicznej stosować w toku wydawania decyzji przepisy prawa, które obowiązują w chwili orzekania, nie wyklucza milczenie ustawodawcy co do przepisów przejściowych dotyczących stanów faktycznych zaistniałych w innym reżimie prawnym. Bezpośrednie stosowanie znowelizowanych przepisów w stanie faktycznym niniejszej sprawy uzasadnia represyjny charakter omawianych przepisów, których istota polega na wymierzeniu kary administracyjnej, a które z natury swej bliskie są prawu karnemu. Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny wypowiadając się na temat reguł stanowienia przepisów karnych i ich zgodności z podstawowymi normami i zasadami konstytucyjnymi, zauważał jednocześnie, że powszechnie akceptowane standardy odnoszące się do prawa karnego, powinny dotyczyć nie tylko przepisów karnych sensu stricte, ale także wszystkich przepisów o charakterze represyjnym, a więc wszystkich przepisów, których celem jest poddanie obywatela jakiejś formie ukarania (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r. U.7/93, OTK 1994, nr 1, poz. 5,z dnia 26 kwietnia 1995 r. K.11/94, OTK 1995, nr 1, poz. 12, z dnia 3 listopada 2004 r. K.18/03, OTK-A 2004, nr 10, poz. 103). W wyroku z dnia 8 lipca 2003 r., P 10/02 (OTK-A z 2003 r., nr 6, poz. 62) Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził, że zakres stosowania art. 42 Konstytucji obejmuje nie tylko odpowiedzialność karną w ścisłym tego słowa znaczeniu, a więc odpowiedzialność za przestępstwa, ale również inne formy odpowiedzialności prawnej związane z wymierzeniem kar wobec jednostki. Stanowisko to zostało potwierdzone w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 listopada 2004 r. K. 18/03, w którym Trybunał wyjaśnił, że istotne znaczenie ma to, czy z uwagi na represyjny charakter norm istnieje konieczność stosowania w ramach określonego postępowania gwarancji konstytucyjnych dotyczących odpowiedzialności karnej. Ustawowe znaczenie pojęcia "odpowiedzialności karnej" nie może rzutować na treść tego pojęcia użytego w Konstytucji, ponieważ przepisów Konstytucji nie można wyjaśniać poprzez odwołanie się do znaczenia przepisów ustaw zwykłych. Z tego właśnie względu należy przyjąć, że zakres stosowania art. 42 Konstytucji obejmuje nie tylko odpowiedzialność karną w ścisłym tego słowa znaczeniu, a więc odpowiedzialność za przestępstwa, ale również i inne formy odpowiedzialności prawnej związanej z wymierzeniem kar wobec jednostki, także wówczas gdy kary te wymierzane są przez organy niebędące sądami. W art. 42 ust. 1 Konstytucji RP wyrażono szereg fundamentalnych zasad prawa represyjnego, które powinny mieć odpowiednie zastosowanie również i w innych postępowaniach o charakterze represyjnym, które nie są wprost utożsamiane z postępowaniem karnym. Bez wątpienia zasadą taką jest zakaz wstecznego działania ustawy wprowadzającej lub zaostrzającej odpowiedzialność karną - lex severior retro non agit (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2002 r., P. 12/01, OTK-A 2002, nr 4, poz. 50; z dnia 26 listopada 2003 r., SK 22/02, OTK-A 2003, nr 9, poz. 97). W konsekwencji należy przyjmować, że również w odniesieniu do orzeczeń rozstrzygających o sankcjach administracyjnych zastosowanie znajduje zasada lex mitior retro agit, zgodnie z którą prawo może działać wstecz, o ile jest ono korzystniejsze dla osoby ukaranej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2009r., sygn. akt III SA/Wr 562/09, wyrok WSA w Poznaniu II SA/Po 894/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy także podkreślić, że w orzecznictwie istnieje pogląd, że zdarzenie, które miało miejsce w czasie gdy obowiązywał określony stan prawny musi być oceniane wedle niego oraz, że przedsiębiorca prowadzący działalność w zakresie transportu drogowego powinien dostosować swe działania do stanu prawnego obowiązującego w chwili przeprowadzenia kontroli drogowej. W myśl zasady niedziałania prawa wstecz ocena zachowania skarżącego przedsiębiorcy musi odbywać się w oparciu o przepisy obowiązujące w okresie objętym kontrolą" (vide: m.in. wyrok WSA w Opolu z 20 grudnia 2011 r., publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jednakże zdaniem Sądu powyższe stanowisko odnosiło się do innego stanu faktycznego. WSA w Opolu rozstrzygał bowiem czy prawidłowe było wymierzenie kary pieniężnej na podstawie przepisów surowszych, obowiązujących w dacie zdarzenia, które w momencie orzekania zostały zastąpione przepisami łagodniejszymi, wyłączającymi odpowiedzialność administracyjną wykonującego przewóz w warunkach jakie wystąpiły w sprawie. W ocenie Sądu, skoro w przedmiotowej sprawie zarówno w dniu kontroli jak i w dniu wydania decyzji istniał przepis nakładający karę pieniężną w wysokości 3000 zł z tytułu wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, to zgodnie zasadą wyprowadzoną w orzecznictwie z art. 6 i 138 Kpa, organ administracji publicznej wydając decyzję administracyjną, stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji. Tym bardziej, że prawo wcześniejsze nie było korzystniejsze dla osoby ukaranej. Organ pierwszej i drugiej instancji powinien był zatem uwzględnić znowelizowany stan prawny, obowiązujący w chwili orzekania, a nie stan prawny, jaki obowiązywał w dniu kontroli. Skoro art. 42 ustawy o transporcie drogowym, będący podstawą wydania zaskarżonych decyzji z dniem 30 czerwca 2011 r. przestał obowiązywać , to organy powinny wydać decyzję na podstawie ustawy o drogach publicznych, który wszedł w życie z dniem 1 lipca 2011 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy . O kosztach postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi, orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło