II SA/Bk 765/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 marca 2011 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. D. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 312,20 zł (trzysta dwanaście złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]września 2010 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Opisaną na wstępie decyzją, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz D. G., w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 2.128,52 zł wraz z odsetkami. Organ wyjaśnił, że A. G. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] kwietnia 2001 r. sygn. akt[...], został zobowiązany do płacenia alimentów na rzecz dziecka – D. G., w wysokości 180 zł miesięcznie. W związku z nie wywiązywaniem się z obowiązku alimentacyjnego organ, stosownymi decyzjami, przyznał M. G. – G., jako przedstawicielowi ustawowemu, prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka – D. G., w okresach świadczeniowych 2008/2009 i 2009/2010, w wysokości po 180 zł miesięcznie. W dniu 9 listopada 2009 r. A. G. wystąpił o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń. Swój wniosek uzasadnił bardzo ciężką sytuację materialną i zdrowotną. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że w/w prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Zamieszkują w mieszkaniu komunalnym. Zainteresowany wraz z żoną nie pracują zawodowo ani dorywczo, są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni, bez prawa do zasiłku. Rodzina pozostaje pod opieką poradni specjalistycznych. A. G. ma ustalony lekki stopień niepełnosprawności do 30 września 2010 r., natomiast do dnia 21 lipca 2010r. nie wpłynęła do Ośrodka informacja o ponownym ustaleniu stopnia niepełnosprawności. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych i dodatku mieszkaniowego oraz korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. Łączny dochód rodziny w miesiącu maju 2010 r. wynosił 1.624,29 zł. Ustalono, że postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu prowadzone jest od 30 sierpnia 1996 r. W toku egzekucji dłużnik dokonywał wpłat od 1997 r. Wysokość wpłat wahała się między 10,00 a 40,00 zł. Aktualnie egzekucja jest bezskuteczna. Mając na względzie powyższe, organ stwierdził, iż sytuacja rodzinna i dochodowa A. G. jest trudna, nie mniej jednak nie tyle, aby w/w nie podejmował żadnych starań celem jej polepszenia. Mając na względzie powyższe organ uznał, iż brak jest podstaw do umorzenia długu. Od powyższej decyzji A. G. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. Opisując bardzo szeroko swoją sytuację rodzinną, zdrowotną i finansową wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Do powyższego odwołania dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2010 r., znak: [...] wydane przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B., wskazując, iż złożył od niego odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] września 2010 r. orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, iż zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 1, poz. 7 ze zm.), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Powołany przepis formułuje uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza jednak, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Organ musi zatem wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy w sprawie zachodzi przesłanka o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Następnie w ramach pozostawionego mu uznania, ma zadecydować o uwzględnieniu wniosku lub nie. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego powinno być wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do przepisów prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Tymczasem z akt sprawy wynika, że A. G. (lat 40), nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, wobec czego D. G. - osobie uprawnionej, zostało wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2.128,52 zł, w okresie od 1 października 2008 r. do 30 września 2009 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. (znak:[...] ) wydaną z upoważnienia Burmistrza Z., zobowiązano dłużnika alimentacyjnego do zwrotu tej należności wraz z odsetkami. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowy ustalono, iż strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci w mieszkaniu komunalnym. Wnioskodawca wraz z żoną są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako bezrobotni bez prawa do zasiłku. Jest zobowiązany do alimentacji na rzecz syna D. G. w wysokości po 180 zł miesięcznie. W stosunku do A. G. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne (dowód: pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia 22 grudnia 2009r.). Natomiast z informacji Komornika o stanie zaległości w sprawie egzekucyjnej z dnia 7 lipca 2010 r. wynika, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu 30 sierpnia 1996 r. z wniosku M. G. – G.. Egzekucja w okresie czternastu lat była zawsze bezskuteczna. Dłużnik dokonywał wpłat w wysokości od 10 zł do 40 zł. Źródłem utrzymania rodziny A. G. w miesiącu maju 2010 r. było świadczenie rodzinne w kwocie 262 zł, zasiłek pielęgnacyjny na K. G. w kwocie 153 zł, dodatek mieszkaniowy w kwocie 227,87 zł, zasiłek okresowy w kwocie 381, 42 zł oraz zasiłek celowy na żywność w kwocie 600 zł. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że rodzina odwołującego ponosi stałe wydatki miesięczne z tytułu opłaty za czynsz mieszkania - 325,53 zł, energia elektryczna - 62 zł, gaz - 34,50 zł, telefon - 70 zł oraz wydatki na leki - około 200 zł do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 959,29 zł. Zdaniem organu dochód w wysokości takiej jak rodziny odwołującego - nawet w przypadku rodzin z dziećmi, czy też matek samotnie wychowujących dzieci - nie należy do rzadkości. Następnie organ podkreślił, iż przepis art. 30 ust. 2 w/w ustawy, uprawnia organy właściwe wierzyciela do umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, co nie oznacza jednak, że po stronie organu rozpatrującego wniosek nie istnieje obowiązek zastosowania umorzenia z uwagi na to, że w rodzinie wnioskodawcy są osoby niepełnosprawne, tj. A. G. wraz z żoną i syn K., utrzymujące się ze świadczeń z pomocy społecznej i świadczenia te w całości są wydatkowane na codzienne potrzeby rodziny. Powszechnie wiadomym jest, że ograniczenie się do utrzymywania wyłącznie ze świadczeń uzyskiwanych z opieki społecznej może rodzić trudności w spłacie przez dłużnika alimentacyjnego należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno zatem mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu. Nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych rodziców względem dzieci, które - jak stanowi art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - mają charakter obligatoryjny. Wszelkiego zatem rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i z tego względu powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Odwołujący jest zatem świadomy, że obowiązek alimentacyjny ciąży na obojgu rodzicach, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dzieci. Bezsprzecznym jest, że wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia z obowiązku alimentacji wobec D. G. W takiej sytuacji powinien on czynić starania, aby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, a w sytuacji wypłacenia świadczenia na rzecz osoby uprawnionej podejmować wszelkie możliwe działania w jego spłacie. Mając na względzie powyższe organ odwoławczy stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania oraz pozwalające na zastosowanie najdalej idącej ulgi, jaką jest umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie A. G. i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 w/w ustawy. Z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że osoby w wieku jak odwołujący, mogą być dotknięte schorzeniami, na które wskazuje odwołujący się, co wcale nie oznacza, że nie mogą pracować i postarać się o takie zarobkowanie, które jest stosowne do ich sytuacji zdrowotnej. W niniejszym przypadku z dołączonego do odwołania orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności u wnioskodawcy datuje się od 20 kwietnia 2009 r. i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest ważne do 31 lipca 2012 r. Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podejmowania pracy, jedynie z przeciwwskazaniem pracy ciężkiej fizycznej. Zespół oceniający stan zdrowia A. G. stwierdził, iż może on pracować, lecz z wyłączeniem pracy ciężkiej fizycznie. Kolegium nie jest natomiast w stanie ocenić stanu zdrowia wnioskodawcy (silne bóle rąk, na co wskazuje w odwołaniu), albowiem rozpatruje on sprawę na podstawie zebranej dokumentacji. Jeśli natomiast stan zdrowia strony nie pozwala na podjęcie jakiejkolwiek pracy, to odwołujący powinien rozważyć możliwość uzyskania stosownego orzeczenia oceniającego jego stan zdrowia, co do możliwości zarobkowania (jest, czy nie jest zdolny do pracy), co da podstawę do ubiegania się o stosowne świadczenia na utrzymanie. Z kolei w przypadku uzyskania korzystniejszego orzeczenia odwołujący winien złożyć kolejny wniosek o umorzenie zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem A. G. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Podał, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia, z uwagi na brak środków finansowych. W obecnej chwili nie pracuje. Na początku 2009 r. pracował dorywczo, jednak z uwagi na liczne schorzenia musiał zrezygnować z zatrudnienia. Korzysta z opieki społecznej i ma orzeczony stopień niepełnosprawności. Opisując szczegółowo swoją trudną sytuację finansową, zdrowotna i rodzinną wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie w całości zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej oraz podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważyło następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku, wbrew wywodom skarżącego, nie narusza przepisów prawa, zaś sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia ich legalności (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 200 2r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz. U. Nr 1 z 2009 r., poz. 7 ze zm.) - zwanej dalej ustawą, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Podanie skarżącego zostało bowiem rozpatrzone przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przedstawionej przez niego, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji skarżącego, dotyczące sytuacji rodzinnej, zdrowotnej, niezbędnych wydatków oraz zaliczenia skarżącego do stopnia niepełnosprawności. Zwrócić też należy uwagę, iż wbrew zarzutom skargi, organ nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej skarżącego oraz jego rodziny. Zauważyć jednakże należy, iż umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie omawianego przepisu powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy skarżący jest osobą młodą (lat 40) wraz z żoną nie pracują zawodowo ani dorywczo, są zarejestrowani w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotni, bez prawa do zasiłku. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych i dodatku mieszkaniowego oraz korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. Łączny dochód rodziny w miesiącu maju 2010 r. wynosił 1.624,29 zł. Prowadzone w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne w sprawie wypłaconych należności alimentacyjnych zostało wszczęte w sierpniu 1996 r. W toku egzekucji dłużnik dokonywał wpłat od 1997 r., których wysokość wahała się na poziomie 10 - 40 zł. Aktualnie egzekucja jest nadal bezskuteczna. Skarżący posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, które jest ważne do 31 lipca 2012 r. Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podejmowania pracy, jedynie z przeciwwskazaniem pracy ciężkiej fizycznej. Mając na względzie powyższe, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, iż sytuacja rodzinna i dochodowa A. G. jest trudna, nie mniej jednak nie na tyle, aby w/w nie podejmował żadnych starań celem jej polepszenia. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, jak trafnie podniósł organ odwoławczy, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Jakkolwiek skarżący dotknięty jest licznymi schorzeniami, nie oznacza to jednak, że nie może pracować w ogóle i nie może postarać się o takie zarobkowanie, które jest adekwatne do jego możliwości i sytuacji zdrowotnej. Zespół oceniający stan zdrowia skarżącego stwierdził, iż może on pracować, lecz z wyłączeniem pracy ciężkiej fizycznie. Fakt, iż rodzina utrzymuje się w całości ze środków publicznych (tj. świadczeń rodzinnych i pomocy społecznej) również nie przemawia za tym, że należało uwzględnić wniosek o umorzenie należności z w/w tytułu. Reasumując stwierdzić należy, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Sytuacja taka, jak już wyżej wskazano, nie zachodzi w okolicznościach niniejszej sprawy. Ponadto działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu.-