II SA/Bk 766/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją dnia [...] września 2009 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta B. z dnia [...] lipca 2010 r. znak: [...], w sprawie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych A. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego z ustawowymi odsetkami. U podstawy rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia organu. Pan M. G. wnioskiem z dnia 31 maja 2010r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o umorzenie, wypłaconych A. G., świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w kwocie 1.320,00 wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 84,39zł. za okres od 1.10.2009r do 1.01.2010r. Żądanie uzasadnił trudną sytuacją materialną. Decyzją z dnia [...] lipca 2010r. znak: [...] organ I instancji, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, działając w oparciu o regulację art 30 ust. 2 ustawy, odmówił stronie zastosowania wnioskowanego umorzenia. Wskazano, że Wnioskodawca jest kawalerem, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu matki, a jego dochód po dokonaniu potrąceń komorniczych wynosi 516,97zł (maj). Pan G. jest zobowiązany do alimentacji na rzecz A. G. Fakt, że odwołujący nie wywiązywał się ze swojego obowiązku na rzecz wyżej wymienionego spowodował, że stał się on uprawniony do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ wskazał, że Pan G. jest osobą aktywną zawodowo, posiada stałe źródło dochodu, a stan zdrowia nie ogranicza go w pełnieniu ról społecznych. W ocenie organu I instancji, sytuacja życiowa strony nie stanowi przesłanki do zastosowania wnioskowanego umorzenia. Organ podał, że Pan G. nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego i winien mieć świadomość, że zadłużenie będzie wzrastać, wobec tego musi liczyć się z koniecznością zwrotu tych należności. W interesie społecznym nie jest uzasadnione, aby z budżetu publicznego pokrywać należności obarczające dłużnika alimentacyjnego. Od decyzji tej Pan G. złożył odwołanie, kwestionując zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Szeroko opisał swoją sytuację materialną oraz dochody w poszczególnych miesiącach roku 2010 (maj-lipiec). Podał, że średnie miesięczne dochody pozostające w jego dyspozycji to kwota 365,08zł. Wskazał na miesięczne wydatki w łącznej wysokości 144,45zł. Odwołujący podkreśla, że po uregulowaniu opłat pozostaje mu kwota 212,34zł., która winna wystarczyć na leki i żywność związaną z dietą, środki czystości, odzież. Pomimo faktu, iż jest osobą aktywną zawodowo, nie jest w stanie - po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb, spłacić należności wynikających z wypłaty świadczeń osobie uprawnionej. Rozpoznając odwołanie organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja organu I instancji, została wydana w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Stanowi on, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Cytowany przepis formułuje uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rozstrzygniecie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Musi zatem organ wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy w sprawie zachodzi przesłanka o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Następnie w ramach pozostawionego mu uznania, ma zadecydować o uwzględnieniu wniosku lub nie. Z akt sprawy wynika, że Pan M. G. ( lat. 47), nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, więc osobie uprawnionej, A. G., zostało wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 1320,00 zł., w okresie od 1.10.2009r. do 31.01.2010r. Decyzją z dnia [...].05.2010r. znak: [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B., zobowiązano dłużnika alimentacyjnego do zwrotu tej należności, wraz z odsetkami. Wskazano też, że sprawy nie należy rozpatrywać w oderwaniu od równolegle prowadzonego postępowania odwoławczego, w sprawie o zwrot należności dłużnika alimentacyjnego ustalonych w drodze decyzji z dnia [...].08.10 znak: [...], w łącznej kwocie 1.731,84zł. Materiał dowodowy zgromadzony na potrzeby ww. postępowania został zebrany w taki sposób, że zawarte w nim informacje o sytuacji majątkowej i dochodowej uzupełniają niniejsze postępowanie. Nadto Strona w swoim późniejszym odwołaniu wskazuje zarzuty przekładające się również na omawianą sprawę. Oba postępowania dotyczą umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, lecz za różne okresy tj. decyzja organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2010r. znak: [...] dotyczy odmowy umorzenia kwoty należności dłużnika alimentacyjnego wypłaconej z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie od 1 października 2008r. do 30 września 2009r., a omawiana sprawa dotyczy decyzji z dnia [...] lipca 2010r. i okresu od 1 października 2009r. do 1 stycznia 2010r. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona jest kawalerem i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w mieszkaniu stanowiącym własność matki, w którym zamieszkuje również brat Pana G. Z wywiadu środowiskowego z dnia 21.06.2010r. znajdującego się w aktach sprawy oraz dokumentacji dostarczonej przez stronę wynika, że Pan G. jest zatrudniony w Publicznym Gimnazjum nr 3 z wynagrodzeniem w kwocie 1116,97 netto, (zaświadczenie z dnia 21 maja 2010r.). Strona jest zobowiązana do alimentacji na rzecz A. G., w kwocie po 330,00zł. W stosunku do odwołującego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne (dowód: pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. z dnia 06.08.2009). Wobec powyższego z wynagrodzenia za pracę dokonywane są potrącenia komornicze. W związku z tym dochód pozostający w dyspozycji strony wynosił w kwietniu 2010r. -332,76 zł, maju - 473,07zł., czerwcu -356,84 oraz lipcu 297,60zł. (dowód: wyciąg z programu płace dołączony przez odwołującego). Z akt sprawy, jaki i treści odwołania wynika, że odwołujący ponosi stałe wydatki miesięczne stanowiące 1/3 wszystkich opłat, tj. czynsz 54zł, energia elektr. 33zł., gaz 15 zł., opłata telewizyjna 12,33zl., telefon komórkowy 30,12zł. - łącznie 144,45zł. Zgodnie z treścią ww. odwołania (pkt 3) do dyspozycji strony pozostaje kwota 212,34zł, którą musi pokryć wydatki na leki, środki czystości, żywność związaną z dietą. Z wywiadu środowiskowego, części I pkt 14 wynika, że strona ponosi wydatki na leki w kwocie 50,00zł oraz dietę 200,00zł. Nie posiada jednak na tę okoliczność dowodów, gdyż jak podaje zakupy dokonywane są przy uwzględnianiu potrzeb matki czy brata, trudno więc zdaniem strony, "brać oddzielne rachunki na różne oddzielne artykuły". Pan G. z uwagi na stan zdrowia tj. chorobę serca, wrzody żołądka, wymaga zastosowania odpowiedniego leczenia (zaświadczenie lekarza POZ z dnia 12.05.2009r. o treści: "choroba przewlekła wymaga stałego leczenia" - w materiale dowodowym). W ocenie Kolegium w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania oraz pozwalające na zastosowanie najdalej idącej ulgi - jaką jest umorzenie zaległości z tyt. wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są to bowiem okoliczności pozwalające na wyjątkowe potraktowanie Pana G. i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Z doświadczenia życiowego wynika, że osoby w wieku jak odwołujący, mogą być dotknięte schorzeniami, na które wskazuje Pan G., co wcale nie oznacza, że nie mogą pracować i postarać się o takie zarobkowanie, które jest stosowne do ich sytuacji zdrowotnej. Odwołujący miał świadomość, że jest zobowiązany do alimentacji na rzecz A. G. i ciąży na nim obowiązek łożenia na jego utrzymanie. Swoimi działaniami, lub ich zaniechaniem spowodował, że Państwo udzieliło pomocy A. G. w utrzymaniu, wypłacając mu świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Kolegium odniosło się również do zarzutów zawartych w odwołaniu strony z dnia 6 września 2010r., złożonym w sprawie o sygnaturze znak: [...], mającej bezpośredni wpływ na niniejsze postępowanie, z uwagi na identyczny stan prawny i faktyczny, podkreślając, że rozumie rozgoryczenie Pana G., jako osoby nie będącej biologicznym ojcem małoletniego A. G., a zobowiązanej do jej alimentacji. Pomimo udokumentowanych starań strony o zaprzeczenie ojcostwa, na postawie protokołu badań polimorfizmu DNA, który wyklucza ojcostwo powoda wobec małoletniego A. G., nadal ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Sąd Rejonowy w B., postanowieniem z dnia [...] marca 2008r., [...], odrzucił na mocy art. 199 § l pkl l kpc. pozew o zaprzeczenie ojcostwa. Strona będąc w wieloletnim, nieformalnym związku z matką dziecka B. T. - uznała dziecko w trybie art. 79 § 1 kro., wobec tego w dalszym ciągu jest zobowiązana do alimentacji w stosunku do A. G. Taka sytuacji prawna, daje podstawy do przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Nadto Kolegium wskazało, że kwoty podawane przez stronę jako pozostające w jej dyspozycji, po dokonaniu potrąceń komorniczych - przy wsparciu rodziny, jakie niewątpliwie jest mu udzielane, pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych Pana G. Ponadto należy zaakcentować, że Komornik Sądowy w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym systematycznie przekazuje na rachunek Ośrodka kwoty tytułem zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji z dnia [...].08.2010r. znak [...] ostania wpłata w wysokości 335,70zł. została dokonana 28.07.2010r. Nie można w tym miejscu pominąć faktu, iż w przypadku Pana G., kwota, która pozostaje w jego dyspozycji nie zostanie obciążona dodatkową spłatą, gdyż potrącenia komornicze, w tym na rzecz organu właściwego wierzyciela MOPR w B. aktualnie są dokonywane z wynagrodzenia za pracę i kwota wpływająca na rachunek strony jest przekazywana właśnie po dokonaniu takich potrąceń (dowód: notatka służbowa z dnia 20.09.2010r.). Z wiedzy organu odwoławczego, ugruntowanej w trakcie orzekania w sprawach pomocy społecznej, czy też świadczeń rodzinnych oraz doświadczenia życiowego wynika, że dochód w wysokości takiej jak odwołującego - nawet w przypadku rodzin z dziećmi, czy też matek samotnie wychowujących dzieci - nie należy do rzadkości. Wobec powyższego zgłoszone przez odwołującego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W skardze do tut. Sądu Skarżący podniósł, że okoliczność zamieszkiwania z matką i bratem, i robienia czasami im zakupów nie świadczy o tym, że prowadzi z nimi wspólnie gospodarstwo domowe. Dodał też, że po spłatach komorniczych zostaje mu 335, 70 zł. Do skargi dołączył ksero orzeczenia o niepełnosprawności i ksero wezwania na komisję lekarską celem dalszego ustalenia stopnia niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powtórzył argumentację zawartą w swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważyło następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku, wbrew wywodom skarżącego, nie narusza przepisów prawa, zaś sądowa kontrola decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie z punktu widzenia ich legalności (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz.U. nr 1 z 2009r., poz. 7 ze zm. ) organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Z treści tego unormowania wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co zresztą trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Tym samym wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który, w ramach uznania administracyjnego, rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje organ administracji cytowany wyżej art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 wskazanej ustawy. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 Kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W orzecznictwie sądowym nie budzi natomiast wątpliwości, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Zdaniem sądu materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej przez niego przedstawionej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego wynikają wszystkie istotne informacje o sytuacji Skarżącego, dotyczące sytuacji rodzinnej, niezbędnych wydatków Skarżącego oraz zaliczenia Skarżącego do stopnia niepełnosprawności. Zwrócić też należy uwagę, iż organ odwoławczy nie kwestionuje trudnej sytuacji życiowej Skarżącego i wbrew zarzutom skargi nie twierdzi, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i bratem. Organ odwoławczy wskazał, że Skarżący zamieszkuje w mieszkaniu matki, w którym zamieszkuje również jego brat (strona 2 uzasadnienia). Z kolei na stronie 3 uzasadnienia kwestionowanej decyzji przytoczono twierdzenie strony, że trudno "brać oddzielne rachunki na różne oddzielne artykuły". Zauważyć przy tym trzeba, iż wprawdzie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy może, co do zasady stanowić przesłankę umorzenia przez organ właściwy wierzyciela tego rodzaju należności, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ponadto działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie w wyniku podjęcia lepiej płatnej pracy bądź zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia owych należności. Pouczyć też należy Skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla prawa Skarżącego do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu.-