II SA/Bk 78/12

II SA/Bk 78/12 POSTANOWIENIE Dnia 26 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata Wnioskiem z dnia 9 października 2012 r. (k. 160) E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Skarżący wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Część gospodarstwa położona jest w kilkunastokilometrowym oddaleniu od siedliska. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS został uznany za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego powodu zmuszony jest do ograniczenia działalności do najmniej pracochłonnych czynności, co oznacza spadek dochodów i wiąże się z koniecznością najmu pracowników. W roku 2012 zdecydowanie wzrosły też ceny wszystkich środków do produkcji rolnej. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha (tyle faktycznie uprawia), drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 360 zł miesięcznie oraz dochód z tytułu sprzedaży płodów rolnych – wnioskodawca jednorazowo sprzedał zboże za 1.600 zł. Obecnie jest zadłużony wobec osób fizycznych i instytucji publicznych na kwotę około 13.000 zł. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący leczy się w poradni neurologicznej z uwagi na zaburzenia pamięci (przedłożył kserokopię zaświadczenia). Posiada 8 sztuk bydła, w tym 3 krowy, maszyny rolnicze, w tym ciągnik. Przedłożył następujące dokumenty: wezwanie PZU z dnia 27 września 2012 r. do zapłaty kwoty 1.234,04 zł (k. 218); zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego na kwotę 1.006 zł (k. 223); wezwania z dnia 30 października 2012 r. dotyczące nieuiszczonych kosztów postępowania sądowego i grzywny w łącznej kwocie 2.418,60 zł (k. 216-217); kserokopię odcinków wpłat za energię elektryczną za okres maj – październik 2012 r. (k. 219), faktury VAT zakupu oleju napędowego i akumulatora z okresu sierpień – październik 2012 r. na łączną kwotę 1.924,20 zł (k. 220-222) oraz zawiadomienie o wszczęciu egzekucji kosztów sądowych na kwotę 1.165, 07 zł (k. 224). W piśmie z dnia 27 października 2012 r. wskazał, że jego miesięczne wydatki wynoszą: żywność - 600 zł, opłaty za energię elektryczną – około 100 zł, woda – 30 zł, wywóz nieczystości - 36 zł, podatek – 50 zł, zakup paliwa 200 zł, wizyty u lekarzy - 100 zł, zakup leków – 50-100 zł. Oświadczył, że zimą ponosi mniejsze wydatki na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazując na obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, jak również na obowiązek ponoszenia kosztów sądowych, referendarz ocenił że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie tych kosztów w sprawie niniejszej. Wyjaśniono, że strona posiada duże możliwości zarobkowe pozwalające na regulowanie wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem, jak i prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a także uiszczaniem wpisów od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdaniem referendarza deklarowane wydatki przekraczają uzyskany dochód, co poddaje w wątpliwość wiarygodność oświadczeń skarżącego o jego sytuacji materialnej. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając dowolną ocenę przedłożonych dokumentów wskazujących, w jego ocenie, na bardzo trudną sytuację majątkową. Zarzucił brak znajomości zasad prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę w wieku 61 lat i uznaną za czasowo niezdolną do pracy w tym gospodarstwie, jak też brak bezstronności przy rozpoznawaniu wniosku. Wskazał, że jego sytuacja jest bardzo trudna, od kilku miesięcy nie chodzi do lekarzy, za których wizyty musiałby płacić, nie kupuje lekarstw, nie płaci od trzech miesięcy za energię elektryczną. Otrzymał natomiast w listopadzie 2012 r. zwrot podatku akcyzowego (550 zł), a w styczniu 2013 r. zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 124 zł. Zdarzają się przypadki, gdy nie posiada środków na zakup żywności i jest mu sprzedawana na kredyt. Wskazał, że odmowa przyznania prawa pomocy spowoduje uprawomocnienie się postanowienia o odrzuceniu skargi i brak możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy przed sąd. Przedłożył wraz ze sprzeciwem zaświadczenie z dnia 17 stycznia 2013 r. o konieczności leczenia kardiochirurgicznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Stosownie do treści art. 260 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpoznawany obecnie wniosek jest trzecim z kolei złożonym w sprawie niniejszej. Dwa poprzednie zostały oddalone (vide postanowienia z dnia 12 kwietnia 2012 r., k. 65 oraz z dnia 18 września 2012 r., k. 138), a NSA w sprawach I OZ 377/12 oraz I OZ 846/12 oddalił zażalenia od wydanych postanowień (k. 89, 189, orzeczenia dostępne w internetowej bazie sądów administracyjnych). Zwrócić należy uwagę na podkreślenie przez NSA w uzasadnieniach obydwu swoich postanowień, że przyznanie prawa pomocy na podstawie ponownie złożonego wniosku możliwe jest w przypadku zmiany sytuacji rodzinnej lub majątkowej strony i w nowym stanie faktycznym, o ile oczywiście zostaną spełnione przesłanki do przyznania tego prawa z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. Zdaniem sądu przedłożona dokumentacja nie pozwala stwierdzić, że doszło do tak istotnej zmiany w sytuacji skarżącego, iż należy zweryfikować dotychczasowe ustalenia co do jego sytuacji majątkowej i orzec o przyznaniu prawa pomocy. Jedyna zmiana, na którą wskazuje sam skarżący, ma polegać na ponoszeniu zimą niższych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Skarżący zadeklarował swoje miesięczne wydatki na poziomie 1.020 – 1.030 zł (oświadczenie z 27 grudnia 2012 r., k. 227), natomiast w sprzeciwie z dnia 9 lutego 2012 r. wskazał, że od kilku miesięcy nie korzysta z płatnych wizyt lekarskich, nie wykupuje lekarstw i – co wyżej wskazano - zimą ponosi niższe wydatki na prowadzenie gospodarstwa (k. 242). Z kolei jeśli chodzi o dochody to zadeklarował jedynie rentę w wysokości 360 zł (dochody regularne) oraz wymienił jednostkowe dochody: jednorazową sprzedaż płodów rolnych na kwotę 1.600 zł w sierpniu 2012 r. (k. 161), zwrot podatku akcyzowego – 550 zł i zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Zdaniem sądu mając na uwadze, że strona uzyskuje regularnie jedynie dochód w wysokości 360 zł z tytułu renty i nie deklaruje innych stałych dochodów, a jednocześnie miesięcznie deklaruje wydatki w kwocie około 700 zł (odliczając te, których nie ponosi, jak twierdzi, od kilku miesięcy) – trudno uznać jej oświadczenie za niebudzące wątpliwości. Uwzględniając stały dochód (360 zł) i stałe wydatki (700 zł) – z pominięciem obrotów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego – należy dojść do wniosku, że strona dwukrotnie więcej wydaje niż zarabia. Jeszcze więcej zastrzeżeń budzi oświadczenie majątkowe w zakresie dotyczącym prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżący podnosi swoją trudną sytuację majątkową (jedyny dochód uzyskany w ciągu ostatnich kilku miesięcy to 1.600 zł ze sprzedaży płodów rolnych), ale jednocześnie reguluje gotówką określone należności (za zakup oleju napędowego i części do maszyn, co udokumentował fakturami, vide k. 220-222). Brak jest natomiast w aktach dokumentów, na podstawie których można by stwierdzić źródło pochodzenia środków finansowych na ten zakup. Również deklarując zadłużenie w wysokości około 13.000 zł skarżący nie wskazał dokumentów, z których by ono wynikało, bowiem przedłożone faktury i rachunki nie wskazują na tak wysokie zaległości. Nadto tutejszy sąd, w postanowieniu odmawiającym przyznania skarżącemu E. S. prawa pomocy (z dnia 13 lutego 2013 r. w sprawie I SA/Bk 110/12), zwrócił uwagę że strona uzyskuje także dopłaty do produkcji rolnej. Decyzją z dnia 16 stycznia 2012 r. otrzymała płatność rolnośrodowiskową za 2010 r. w łącznej wysokości 8.623,00 zł. Odrębnymi decyzjami z dnia 16 stycznia 2012 r. przyznano także jednolitą płatność obszarową wraz z płatnościami uzupełniającymi w łącznej wysokości 21.380,31 zł (sprawa o sygn. I SA/Bk 176/12), a także płatności ONW w kwocie 3.272,12 zł (sprawa o sygn. I SA/Bk 177/12). Skarżący we wniosku złożonym w sprawie niniejszej o powyższych dopłatach nie wspomniał, jak również nie wykazał, że powyższe środki już spożytkował. Budzi też wątpliwości oświadczenie o braku funduszy nawet na żywność, a jednoczesne deklaracje o konieczności najmu robotników do prac w gospodarstwie rolnym. Powyższe niejasności nie pozwalają uznać złożonego oświadczenia za wiarygodne i uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, jak również nie pozwalają uznać, że sytuacja majątkowa strony od momentu rozpoznania poprzedniego wniosku uległa pogorszeniu na taką skalę, że przyznanie prawa pomocy jest uzasadnione. Przypomnieć też należy, że koszty sądowe nie mogą być zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Sąd wziął również pod uwagę przedłożone zaświadczenie lekarskie oraz znany z urzędu fakt, że skarżący posiada orzeczenie o okresowej, całkowitej niezdolności do pracy do marca 2013 r. Skład orzekający nie neguje związanych z tym trudności w prowadzeniu gospodarstwa. Wyłącznie te okoliczności nie mogą jednak przesądzić, w kontekście całokształtu przedstawionych oświadczeń i dokumentacji, o braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.