II SA/Bk 78/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 listopada 2013 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej Wnioskiem z dnia 3 października 2013 r. (k. 338) E. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Jest to czwarte żądanie o przyznanie prawa pomocy złożone przez skarżącego w sprawie niniejszej. Wnioskodawca wskazał, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i konieczność wydzierżawienia części gruntów. Obecnie leczy się u kardiologa i neurologa, powinien poddać się operacji wymiany zastawki. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1100 zł rocznie, dopłaty do gruntów – 2335 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Wskazał, że jego miesięczny dochód to kwota około 1000 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych siedem postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Jest zadłużony na kwotę około 14.000 zł. Z dołączonych w dniu 28 listopada 2013 r. przez referendarza sądowego do akt sprawy niniejszej dodatkowych dokumentów (złożonych pierwotnie do sprawy II SA/Bk 392/12 w dniu 22 listopada 2013 r.) wynika nadto, że skarżący posiada kilka sztuk bydła, ponaddwudziestoletnie maszyny rolnicze. Wskazał, że miesięcznie wydatkuje: wyżywienie - 600 zł, energia elektryczna – 140-160 zł, telefon – 150 zł, woda – 30 zł, zakup leków – 40-50 zł, koszty korespondencji. Od sierpnia 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych, a w dniu 13 listopada 2013 r. wpłacił kwotę 300 zł jako wpis od skargi w sprawie II SA/Bk 265/13. Przedłożył następujące dokumenty: decyzję z dnia 15 lutego 2013 r. o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (k. 361); upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2063,72 zł (k. 362); upomnienie z Urzędu Gminy K. z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549,80 zł (k. 363); rachunki za energię elektryczną (k. 364); decyzję KRUS z dnia 12 lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty (k. 365 - 366), postanowienie Komornika Sądowego z dnia 1 października 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego (k. 367), wyciąg z rachunku bankowego za okres od 21 sierpnia 2013 r. do 7 listopada 2013 r. (k. 368), fakturę za zakup oleju napędowego (k. 369). Postanowieniem z dnia 29 listopada 2013 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożył E. S. zarzucając brak obiektywizmu przy ocenie przedłożonej dokumentacji oraz nieuwzględnienie ograniczonych możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego przez osobę w podeszłym wieku. Wskazał, że w postanowieniu referendarza nie uwzględniono faktu prowadzenia przeciwko niemu licznych postępowań egzekucyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy, rozpoznany przez sąd po złożeniu sprzeciwu powodującego utratę mocy postanowienia referendarza sądowego, podlegał oddaleniu. Skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata do sporządzenia skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że prawo pomocy stanowi rodzaj dofinansowania z budżetu państwa, które umożliwia obronę praw przed sądem tym podmiotom, których na ponoszenie kosztów sądowych nie stać. Należy jednak pamiętać, jak trafnie wskazał WSA w Bydgoszczy w postanowieniu z dnia 7 marca 2013 r. w sprawie I SA/Bd 279/12, że "Istnienie określonego prawa podmiotowego skutkuje zawsze możliwością skorzystania z tego prawa w sposób niewłaściwy, co realizuje się w instytucji nadużycia prawa. Nadużycie prawa ma miejsce wówczas, gdy podmiot, któremu przysługuje dane prawo realizuje je, ale nie po to, by osiągnąć cel, któremu to prawo służy, lecz dla innych powodów, które nie zasługują na prawną ochronę (...) Nadużywanie własnego prawa stanowi jedynie pozór wykonywania prawa i jest zachowaniem bezprawnym" (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oddalając w sprawie II FZ 463/13 zażalenie od postanowienia WSA w Bydgoszczy (wyżej cytowanego) wskazał, że "do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę", gdy celem "nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie" (CBOSA). Zdaniem sądu działania skarżącego w tej konkretnej sprawie posiadają cechy swoistego nadużycia prawa, co prowadzi do odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim wskazać trzeba, że żądanie z dnia 3 października 2013 r. jest czwartym wnioskiem złożonym przez skarżącego w sprawie niniejszej dotyczącym przyznania prawa pomocy. Wszystkie poprzednie zostały rozpoznane negatywnie, a NSA oddalił wszystkie złożone przez stronę zażalenia od odmownych postanowień (vide k. 89, 189, 268). Istotny jest również fakt, że przed ponad rokiem wydane zostało w sprawie postanowienie o odrzuceniu skargi (z dnia 18 września 2012 r., k. 145), które stało się prawomocne w dniu 23 października 2012 r., a więc również ponad rok przed wniesieniem obecnie rozpoznawanego żądania w przedmiocie prawa pomocy. Prawomocnie odmówiono również skarżącemu przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi (postanowieniem z dnia 9 lipca 2013 r. w sprawie I OZ 551/13 NSA oddalił zażalenie od orzeczenia tutejszego sądu w tym zakresie, k. 300) oraz prawomocnie zwrócono skarżącemu wpis od skargi w kwocie 200 zł uiszczony jako spóźniony (postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2013 r. w sprawie I OZ 1059/13 oddalające zażalenie od orzeczenia tutejszego sądu w tym zakresie, k. 350). Na marginesie wskazać należy, że skarżący był dwukrotnie wzywany do uiszczenia wpisu od skargi (k. 2 i 100). Za każdym razem twierdził, że nie jest w stanie tego uczynić z uwagi na sytuację majątkową i składał wnioski o przyznanie prawa pomocy. Po otrzymaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej nieopłacenie – wpis został uiszczony (już jako spóźniony, k. 152, 153). Skarżący,, mimo deklarowania bardzo trudnej sytuacji majątkowej, opłacił również wpis od zażalenia na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu (k. 279), co miało miejsce po oddaleniu przez NSA trzeciego zażalenia od odmownego postanowienia tutejszego sądu w sprawie prawa pomocy. Powyżej scharakteryzowane postępowanie skarżącego, w tym obecnie rozpoznawany wniosek złożony rok po prawomocnym zakończeniu postępowania, zdaniem sądu nie wskazuje na poszukiwanie przez stronę ochrony swych praw, a ma na celu jedynie przedłużanie aktywności sądu w tej sprawie. Stąd też nie mógł zostać uwzględniony. Niezależnie od powyższego również charakterystyka sytuacji majątkowej skarżącego, jaką można sporządzić po analizie znajdujących się w aktach dokumentów, nie pozwala na uwzględnienie żądania na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Podobnie jak i przy rozpoznawaniu poprzednio złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy brak jest podstaw do ustalenia, że przedłożona dokumentacja w sposób wiarygodny odzwierciedla faktyczny stan finansów strony. Jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę 3.238,11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1100 zł), roczny dochód z dzierżawy (1000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże zauważyć należy, że są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465, 14 zł. Budzi zatem wątpliwości skąd, jak deklaruje skarżący, uzyskuje on comiesięcznie kwotę 1000 zł na pokrywanie bieżących wydatków oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 405 zł we wrześniu 2013 r., czy wpłacenie w dniu 13 listopada 2013 r. kwoty 300 zł tytułem wpisu w sprawie II SA/Bk 265/13 (vide wydruk polecenia przelewu). Do akt skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia 29 października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2063, 72 zł (k. 362), upomnienie z dnia 19 listopada 2013 r. na kwotę 1549, 80 zł (k. 363), niezapłacony za grudzień 2013 r. rachunek za energię elektryczną na kwotę 139, 37 zł (k. 364) oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (postanowienie o umorzeniu egzekucji kwoty 780, 36 zł wobec stwierdzenia jej bezskuteczności z dnia 1 października 2013 r., k. 367). Przedstawiają one jednak tylko wybiórczo jego sytuację majątkową tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Jeszcze raz podkreślić należy, że nie wynika z nich w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.). Domagając się po raz kolejny przyznania prawa pomocy skarżący nie wykazał również, aby jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu wobec poprzednio dowodzonej dla celów rozpoznania wniosków o przyznanie prawa pomocy (wszystkich oddalonych). Deklarując zadłużenie w kwocie około 14.000 zł (której wysokość, według treści składanych oświadczeń, nie zmienia się co najmniej od kilkunastu miesięcy) nie przedłożył też dokumentów wykazujących ten fakt w sposób wiarygodny. Wskazać trzeba, że w postanowieniu z dnia 28 listopada 2013 r. w sprawie II OZ 1083/13, dysponując podobnym jak w sprawie niniejszej materiałem dowodowym odnośnie sytuacji majątkowej skarżącego (w tym wydanymi wobec skarżącego postanowieniami o bezskuteczności egzekucji, a także dodatkowo zarządzeniem o odroczeniu spłaty należności) NSA oddalił zażalenie od postanowienia tutejszego sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wskazał, że skarżący po raz kolejny nie wykazał zmiany swojej sytuacji płatniczej na tyle, by można było uznać brak po jego stronie środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Stanowisko to skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela. Koszty sądowe nie mogą być bowiem zaspokajane w ostatniej kolejności, po wszystkich innych. Jeśli strona decyduje się na zainicjowanie postępowania sądowego, to powinna liczyć się z koniecznością ich poniesienia, chyba że wykaże brak możliwości w tym zakresie, co w sprawie niniejszej nie nastąpiło. Niezależnie od powyższego podkreślić też należy, że w obecnym stanie sprawy (prawomocne postanowienia o odrzuceniu skargi, o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu) nie powstają żadne koszty, do których uiszczenia byłby skarżący zobowiązany. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.