II SA/Bk 784/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 września 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (bezrobotna, bez prawa do zasiłku) oraz trójką dzieci w wieku 20, 15 i 14 lat. Utrzymuje się z renty w wysokości 658 zł. Na dzieci otrzymuje zasiłek rodzinny w wysokości 212 zł oraz stypendium szkolne w kwocie około 150 zł. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom jednorodzinny o powierzchni 178 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 0,5 ha. Dodatkowo jego rodzina posiada: działkę budowlaną o powierzchni 610 m2, ½ udziału w domu o powierzchni 128 m2, domek letniskowy, dom bliźniak o powierzchni 120 m2, działkę budowlaną o powierzchni 1058 m2 oraz dom o powierzchni 212 m2. Z posiadanych ruchomości wnioskodawca wymienił samochód marki H. z 2005 r., na którego eksploatację miesięcznie wydaje około 300 zł (paliwo). Jak wskazał, posiadane nieruchomości nie przynoszą żadnych dochodów (nie są w żaden sposób wykorzystywane), a jedynie opłaca od nich podatki od nieruchomości. Do oświadczenia wnioskodawca przedłożył dokumenty potwierdzające uzyskiwane dochody (k. 22-28). Postanowieniem z dnia 26 września 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że wnioskodawca nie wykazał w pełni swojej sytuacji finansowej. Nie nadesłał wymaganych dokumentów poświadczających wysokość wydatków, nie wykazał, aby posiadał jakieś zadłużenie czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących utrzymania rodziny i domu. Zdaniem referendarza istnieją zatem podstawy do przyjęcia, że strona jest w stanie pokryć koszty sądowe. Nadto wnioskodawca posiada liczne nieruchomości, co również wskazuje na jego dobrą sytuację materialną. M. K. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym oświadczył, że jest ono dla niego krzywdzące. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, które aktualnie w sprawie wynoszą 100 zł (wpis od skargi). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza znajdujących się w aktach dokumentów i oświadczeń nie pozwala na uwzględnienie żądania, bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu sytuacji majątkowej strony w kontekście spełnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Tym samym należy ocenić, że strona nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z przedłożonych dokumentów, rodzina wnioskodawcy posiadała, na dzień składania wniosku o przyznanie prawa pomocy, miesięczny dochód w wysokości około 969, 68 zł, na który składały się zasiłki rodzinne – 212 zł i renta z tytułu niezdolności do pracy (stypendia szkolne na dwoje dzieci w kwotach po 142 zł były przyznane do końca czerwca 2014 r., zaś wniosek wpłynął w sierpniu 2014 r., zatem wysokości stypendiów sąd nie wliczył do wykazanego dochodu). Niewątpliwie kwota 969, 68 zł jest niewielka dla utrzymania pięcioosobowej rodziny, w skład której wchodzą uczący się małoletni. Należy jednak przypomnieć, że ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne ma charakter co do zasady odpłatny, to prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności. Zatem jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wszechstronnym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, przy czym przedstawione dowody i podane okoliczności nie mogą budzić wątpliwości z punktu widzenia ich wiarygodności i kompletności. Natomiast ocena, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, jest ostatecznie kompetencją sądu. W ocenie składu orzekającego, skarżący zobowiązania w zakresie wykazania swojej trudnej sytuacji materialnej i niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania nie wykonał w sposób kompletny. Do wezwania referendarza sądowego z dnia 11 września 2014 r. ustosunkował się lakonicznie i wybiórczo. Wskazał co prawda dochody na poziomie około 970 zł, ale jedyny wymieniony przez niego wydatek to miesięczny koszt zakupu paliwa do posiadanego i użytkowanego samochodu (300 zł miesięcznie). Mimo że w wezwaniu referendarza sądowego szczegółowo wymieniono elementy, w tym wydatki, na które wnioskodawca powinien zwrócić szczególną uwagę przy charakteryzowaniu swojej sytuacji majątkowej, strona nie zastosowała się do wezwania. Wydatków poza zakupem paliwa nie tylko nie udokumentowano, ale nawet nie wyliczono. Tymczasem trudno przyjąć, że pięcioosobowa rodzina strony utrzymuje się wyłącznie z kwoty 670 zł pozostającej po odliczeniu wymienionego, jedynego wydatku przy jednoczesnym braku zaległych płatności – takich bowiem również nie wykazano. Wątpliwości w tym zakresie przemawiają na niekorzyść wnioskodawcy i nie pozwalają na ocenę, że złożone oświadczenie majątkowe w sposób kompletny i wiarygodny charakteryzuje jego sytuację majątkową. Jeszcze raz podkreślić należy, że nie jest rolą sądu domyślanie się jak szczegółowo wygląda sytuacja strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, bowiem obowiązki dowodowe w tym zakresie ciążą na wnioskodawcy. Tych natomiast w sprawie niniejszej nie wypełniono w sposób pozwalający ocenić zgłoszone żądanie jako uzasadnione w świetle przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego nie może ujść uwadze, że skarżący zadeklarował posiadanie (własność lub współwłasność) kilku nieruchomości. Co prawda wskazał, że nie są one wykorzystywane, jednakże nie może to przemawiać za uwzględnieniem żądania o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, które to stanowisko skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela, udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (vide postanowienie NSA w sprawie II OZ 561/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Mając na uwadze stan własności skarżącego stwierdzić trzeba, że posiada on obiektywne możliwości uzyskania dodatkowych środków finansowych np. przez wynajem, wydzierżawienie lub sprzedaż niektórych składników majątku nieruchomego, co stanowi dodatkowy argument przeciwko uwzględnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niezależnie od powyższego podkreślić też należy, że w obecnym stanie sprawy nie powstają (poza wpisem od skargi w kwocie 100 zł) żadne dodatkowe koszty, do których uiszczenia byłby skarżący zobowiązany. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.