II SA/Bk 793/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Zaskarżonym postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] stwierdzono uchybienie przez E. K. terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Starosty Powiatowego w B. P. z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] ustalającej opłatę eksploatacyjną za wydobycie piasku ze żwirem bez wymaganej koncesji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, iż pismem z dnia 26 sierpnia 2010 r. skarżąca złożyła odwołanie od w/w decyzji Starosty Powiatowego w B. P. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału wynika, iż kwestionowana decyzja została doręczona stronie za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 11 sierpnia 2010 r. Zgodnie zaś z treścią art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie od decyzji organu l instancji wnosi się w terminie 14 dni od daty doręczenia orzeczenia stronie. W niniejszej sprawie termin na złożenie odwołania minął 25 sierpnia 2010 r., tymczasem skarżąca złożyła odwołanie w siedzibie organu administracji w dniu 26 sierpnia 2010 r. Mając na względzie powyższe, organ stwierdził na podstawie art. 134 k.p.a. uchybienie wskazanemu w ustawie terminowi do wniesienia odwołania, co w konsekwencji skutkowało brakiem możliwości jego rozpatrzenia. Końcowo podkreślono, iż skarżąca została pouczona o prawie złożenia odwołania. Organ nie znalazł natomiast podstaw do przywrócenia terminu, podnosząc, że zainteresowana nie uprawdopodobniła, iż uchybienie nastąpiło bez jej winy. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, E K. wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Skarżąca stwierdziła, iż przesyłkę zawierającą decyzję Starosty B. faktycznie otrzymała w dniu 13 sierpnia 2010 r. Przesyłkę przekazała jej sąsiadka – M. N., która odebrała ją od pracownika poczty również w tej samej dacie. Skarżąca zaprzeczyła, jakoby kiedykolwiek upoważniła w/w sąsiadkę do odbioru korespondencji kierowanej bezpośrednio do niej. Na potwierdzenie zachowania terminu do wniesienia odwołania skarżąca powołała się na treść pisma przewodniego wystosowanego przez organ I instancji w dniu 2 września 2010 r., w którym stwierdzono, iż "odwołanie wniesiono w terminie". Nadto wskazała, iż w październiku 2010 r. została poproszona przez pracownika Poczty Polskiej o złożenie podpisu na "jakimś druku" (bez daty). Nie wiedząc, o jaką korespondencję chodzi (dopiero później okazało się, że był to duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji z dnia 9 sierpnia 2010 r.), złożyła swój podpis, z tym że data "11 sierpnia 2010 r." nie została nakreślona przez nią. Mając na względzie powyższe, termin do wniesienia odwołania skarżąca liczyła od daty otrzymania pisma, czyli od 13 sierpnia 2010 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o jej oddalenie. Na wstępie organ podkreślił, iż duplikat, który został podpisany przez skarżącą w terminie późniejszym nie został uznany za dowód w sprawie. Okoliczności jego sporządzenia świadczą bowiem, iż nie odpowiada on wymogom stawianym tego rodzaju dokumentom. Natomiast dowodem, na którym oparł się organ wydając kwestionowane rozstrzygnięcie, był "właściwy" duplikat zwrotnego potwierdzenia odbioru podpisany przez sąsiadkę – M. N. O dacie "11.08.2010 r." jako faktycznym dniu doręczenia decyzji organu I instancji świadczy także pismo Poczty Polskiej S.A z dnia 11 października 2010 r. dotyczące reklamacji pisma poleconego. W piśmie tym Poczta potwierdziła, że pismo zostało doręczone w dniu 11 sierpnia 2010 r. Powyższą datę należy, więc uznać za faktyczną datę doręczenia decyzji. Organ wskazał ponadto, że zgodnie z art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata, pismo można doręczyć m. in. sąsiadowi, jeżeli podejmie się on doręczenia pisma adresatowi. Skoro adresat był nieobecny, to listonosz miał prawo doręczyć pismo (za pokwitowaniem) sąsiadce i to nawet gdyby się okazało, że nie miała ona wyraźnego upoważnienia do odbioru korespondencji. Datę doręczenia stanowi wówczas dzień, w którym pismo odebrał sąsiad, a nie dzień, w którym pismo zostało przekazane przez sąsiada adresatowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesiono w skardze. Przedmiotem postępowania sądowego w niniejszej sprawie było rozpoznanie skargi na postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zgodnie z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), powoływanej dalej jako k.p.a., odwołanie od decyzji administracyjnej organu I instancji wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Odwołanie wniesione przez stronę z uchybieniem powyższego terminu oznacza, że czynność jego wniesienia jest bezskuteczna, zaś organ odwoławczy obowiązany jest – zgodnie z treścią art. 134 k.p.a. - stwierdzić w drodze postanowienia uchybienie terminu do wniesienia odwołania. W przypadku obliczania 14 - dniowego terminu do wniesienia odwołania ważnym jest, więc ustalenia daty doręczenia pisma, czyli dnia, w którym termin ten rozpoczyna bieg. W niniejszej sprawie zastosowanie znalazła instytucja, tzw. doręczenia zastępczego, uregulowana w art. 43 k.p.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Dla przyjęcia, iż doręczenie zastępcze było prawidłowe, powinny być spełnione łącznie wszystkie przesłanki w/w przepisu. Po pierwsze, adresat jest nieobecny w lokalu mieszkalnym i jest to nieobecność w czasie samego doręczania. Po drugie, pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem pełnoletnie osoby wymienione w tym przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej, tzn. domownik, sąsiad, dozorca domu. Po trzecie, osoby te zobowiązują się do oddania pisma osobiście adresatowi. W tym miejscu podkreślić należy, iż omawiany przepis wprowadza dodatkowy warunek odnoszący się do doręczenia zastępczego pisma sąsiadowi lub dozorcy, który będzie spełniony dwojako w zależności od osoby doręczającej pismo: doręczyciel pisma przesłanego pocztą pozostawia zawiadomienie o doręczeniu zastępczym w oddawczej skrzynce pocztowej, a tylko wyjątkowo w drzwiach mieszkania. Podstawowym skutkiem prawnym doręczenia zastępczego w trybie art. 43 k.p.a. jest powstanie domniemania prawnego doręczenia pisma adresatowi. Powyższe domniemanie prawne ma charakter niewzruszalny. W związku z powyższym adresat pisma ma możliwość jedynie wykazania, że przepis art. 43 k.p.a. nie powinien być stosowany albo został zastosowany wadliwie, a wobec tego brak było przesłanek do wywołania skutków prawnych związanych z domniemaniem ustanowionym w tym przepisie (tak NSA w wyroku z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II FSK 748/08). W dalszej kolejności wskazać należy, że o skuteczności doręczenia dokonanego w takim trybie decyduje prawidłowe zawiadomienie adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane (por. postanowienia NSA z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt l GSK 997/10). Zatem w celu uznania takiego doręczenia za skuteczne i prawidłowe, konieczne jest zaznaczenia przez doręczyciela na potwierdzeniu odbioru, gdzie umieścił on zawiadomieni o przesyłce dla adresata (zob. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2011 r. sygn. akt. l GSK 1037/10, postanowienie NSA z dnia 12 maja 2006 r. sygn. akt II FSK 709/05, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok SN z dnia 22 lutego 2001 r. sygn. III RN 70/00 opubl. OSNAPiUS 2001, nr 19, poz. 574). Reasumując, skuteczność doręczenia w omawianym trybie zależy w szczególności od prawidłowego zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma, które może być odebrane. Domniemanie doręczenia pisma nie nastąpi w razie niespełnienia warunków określonych w art. 43 k.p.a. i nie wywoła skutków prawnych dla strony dokonującej czynności procesowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie uznało, iż w niniejszej sprawie przesyłka zawierająca decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. została doręczona skarżącej w sposób prawidłowy. Jak wynika bowiem ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy organu II instancji, tzw. "zwrotki", doręczyciel wobec pozostawienia pisma sąsiadce – M. N. (która zobowiązała się do przekazania pisma adresatowi, potwierdzając to własnoręcznym podpisem), nie pozostawił adresatowi zawiadomienia o tym, komu to pismo doręczono. W miejscu określającym na druku wskazanie informacji o umieszczeniu zawiadomienia o pozostawieniu pisma sąsiadowi (lub dozorcy) wraz ze wskazaniem czy nastąpiło to w skrzynce oddawczej czy na drzwiach adresata (pkt 2 zwrotnego potwierdzenia odbioru), nie dokonano żadnego wypełnienia. W tej sytuacji przy braku adnotacji doręczyciela na tzw. "zwrotce", organ odwoławczy nie mógł przyjąć, jak to uczynił w zaskarżonym postanowieniu, iż w dniu 11 sierpnia 2010 r. nastąpiło skuteczne doręczenie decyzji z dnia [...] sierpnia 2010 r. Jak już wyżej wskazano dla skuteczności doręczenia w trybie art. 43 k.p.a. konieczne jest zaznaczenie przez doręczyciela na potwierdzeniu odbioru: informacji o pozostawieniu pisma sąsiadowi (lub dozorcy) w jednym z miejsc wskazanych w powołanym przepisie. Brak zatem wskazania poprzez wyraźne i jednoznaczne zaznaczenie, bądź w ogóle brak zaznaczenia, gdzie pozostawiono zawiadomienie, czyni doręczenie bezskutecznym. Końcowo podnieść należy, iż podstawową funkcją doręczenia zastępczego jest zapewnienie szybkości postępowania i ochrona interesów stron. Doręczenie zastępcze nie może natomiast być traktowane jako zamknięcie drogi sądowej do ochrony tych interesów (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 15 października 2002 r. sygn. akt SK 6/02). Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien dokonać oceny prawidłowości doręczenia zastępczego zastosowanego w konkretnej sprawie w odniesieniu do przesyłki zawierającej decyzję z dnia 9 sierpnia 2010 r., uwzględniając przy tym ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku i na tej podstawie wydać rozstrzygnięcie odpowiadające prawu.