II SA/Bk 794/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym dniu 14 lutego 2019 r. sprzeciwu C. Ż. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 stycznia 2019 r. umarzającego postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C. Ż. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie sygn. akt II SA/Bk 172/16 na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Przed tut. Sądem toczyło się postępowanie sygn. akt II SA/Bk 172/16 (początkowo prowadzone pod sygn. akt II SA/Bk 589/15) ze skargi C. Ż. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy zameldowania na pobyt stały. W sprawie tej prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 8 października 2015 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. 40 akt II SA/Bk 589/15). Pismem z dnia [...] października 2015 r. Zastępca Sekretarza Okręgowej Rady Adwokackiej w B. wyznaczył adwokata L. K. do prowadzenia przedmiotowej sprawy (k. 58 akt II SA/Bk 589/15). Wyrokiem z dnia 19 maja 2016 r. tutejszy sąd oddalił skargę. W dniu 7 listopada 2016 r. skarżąca wypowiedziała pełnomocnictwo adwokatowi L. K. (k. 165 akt II SA/Bk 172/16). Pismem z dnia [...] listopada 2016 r. Zastępca Sekretarza Okręgowej Rady Adwokackiej w B. zwolnił adwokata L. K. z obowiązku prowadzenia przedmiotowej sprawy i wyznaczył do jej prowadzenia adwokata R. O. (k. 184 akt II SA/Bk 172/16). Pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. pełnomocnik ten poinformował, że sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w przedmiotowej sprawie wyroku z dnia 19 maja 2016 r. (k. 211 akt II SA/Bk 172/16). Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 14 lutego 2017 r. o czym orzeczono postanowieniem sędziego z dnia 17 marca 2017 r. (k. 135 verte akt II SA/Bk 172/16). W dniu 28 listopada 2018 r. C. Ż. wniosła skargę o wznowienie ww. postępowania, które zostało zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Bk 794/18. Pismem z dnia 3 grudnia 2018 r. C. Ż. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, wskazując w tym względzie na adwokata M. F. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania wynika, że skarżąca nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się z emerytury wynoszącej 13.731,40 zł brutto rocznie, zaś jej zobowiązania obejmują: spłatę kredytu i abonament telefoniczny w wysokości 72,08 zł miesięczne. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2019 r. referendarz sądowy tut. Sądu umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z uwagi na fakt, że prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018 r., poz. 1302, ze zm. , dalej: "p.p.s.a."), obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie, postępowanie zainicjowane przedmiotowym wnioskiem podlega umorzeniu na zasadzie art. 249a p.p.s.a., bowiem rozpoznanie tego wniosku stało się zbędne. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 15 stycznia 2019 r. (k. 18 akt prawa pomocy II SA/Bk 794/18). Tego samego dnia skarżąca została pisemnie poinformowana o nadaniu przedmiotowego postanowienia na adres jej pełnomocnika (k. 19 akt prawa pomocy II SA/Bk 794/18). Pełnomocnik skarżącej – adwokat R. O. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, zarzucając mu naruszenie: – art. 252 § 3 p.p.s.a. poprzez doręczenie skarżonego postanowienia dot. umorzenia postępowania, wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, pełnomocnikowi, a nie bezpośrednio skarżącej, która złożyła właściwy wniosek o przyznanie prawa pomocy, uniemożliwiając tym samym złożenia przez nią osobiście środka zaskarżenia, tym bardziej że z uzasadnienia skarżonego postanowienia wynika, że wnioskodawczyni domaga się innego adwokata; – art. 249a p.p.s.a. poprzez uznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni zbędnym, w sytuacji gdy z wniosku wynika, że domaga się innego pełnomocnika działającego w jej imieniu. Pełnomocnik wniósł o zmianę skarżonego postanowienia i przychylenie się do złożonego wniosku przez wnioskodawczynię dotyczącego prawa pomocy. Pismem z dnia [...] stycznia 2019 r. Zastępca Sekretarza Okręgowej Rady Adwokackiej w B. wyznaczył adwokata A. C. do prowadzenia przedmiotowej sprawy w miejsce adwokata R. O. (k. 215 akt II SA/Bk 794/18). Z pisma tego wynika, że adwokat M. F. nie wyraził zgody na wyznaczenie go do prowadzenia niniejszej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., od postanowienia referendarza sądowego o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, strona albo adwokat może wnieść, w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia, sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd - zgodnie z treścią art. 260 § 1 p.p.s.a. - wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Dokonując po raz drugi analizy wniosku skarżącej z dnia [...] listopada 2018 r. oraz akt sprawy, Sąd nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego umarzającego postępowanie wywołane wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Przyznać należy bowiem słuszność twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego, że prawo pomocy przyznane skarżącej w postępowaniu prowadzonym pod sygn. akt II SA/Bk 172/16 w analogicznym zakresie względem wnioskowanego obecnie, rozciąga się na postępowanie o sygn. akt II SA/Bk 794/18, zainicjowane skargą o wznowienie postępowania w sprawie II SA/Bk 172/16. Stanowisko to, po podjęciu przez siedmioosobowy skład sędziowski NSA uchwały z dnia 2 grudnia 2012 r. (II GPS 2/10, Lex nr 668584), ostatecznie rozstrzygającą przedmiotową kwestię, jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie. Zgodnie z ww. uchwałą: "Prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub ustanowienia adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) przyznane stronie w sprawie ze skargi, na podstawie art. 244 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), obejmuje postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania w tej sprawie." Tym samym, przyznane skarżącej w dniu 8 października 2015 r., zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jaki i ustanowienie adwokata, obejmuje z mocy prawa również postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 19 maja 2016 r. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przyznane skarżącej prawo pomocy zostało cofnięte w trybie art. 249 p.p.s.a., a zatem w ocenie tut. Sądu rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy na tym etapie postępowania stało się zbędne, co uwarunkowało konieczność umorzenia postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy na zasadzie art. 249a p.p.s.a., o czym zasadnie orzekł zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w sprzeciwie, przede wszystkim podkreślić należy, że po pierwsze ustanowienie adwokata w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa (vide: art. 244 §2 p.p.s.a.), a po drugie zakres umocowania tak ustanowionego pełnomocnika (tj. zakres pełnomocnictwa) wyznacza art. 39 p.p.s.a. Pełnomocnictwo obejmuje zatem z mocy samego prawa m.in. umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając przy tym skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem (vide pkt 1 tego przepisu). Jak stanowi natomiast art. 67 § 5 p.p.s.a., jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie pierwszy z podniesionych zarzutów, dotyczący braku doręczenia zaskarżonego postanowienia bezpośrednio skarżącej. Art. 252 § 3 p.p.s.a., wedle którego m.in. postanowienie o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy doręcza się stronie, która złożyła wniosek i wyłącznie której przysługuje środek zaskarżenia, nie stanowi bowiem lex specialis względem przepisów regulujących instytucję pełnomocnika i należy go rozumieć w ten sposób, że przedmiotowe postanowienie doręcza się stronie, która złożyła wniosek, a więc z pominięciem pozostałych stron i uczestników postępowania, o których mowa w art. 32 i 33 p.p.s.a., ponieważ zażalenie na to postanowienie przysługuje wyłącznie wnioskodawcy (vide: art. 252 § 3 zd. 2 p.p.s.a.). Jeżeli jednak strona ustanowiła pełnomocnika w sprawie, to doręczenia takiego postanowienia należy dokonać takiej osobie, stosownie do art. 67 § 5 p.p.s.a. Podkreślić w tym względzie jeszcze raz należy, że ustanowienie adwokata w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. W tym względzie obszernie wypowiedział się NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 4 sierpnia 2010 r. (II GZ 324/10, Lex nr 663411), wskazując, że za odmienną wykładnią art. 252 § 3 p.p.s.a. nie przemawia żadna wartość prawnie chroniona, podczas gdy zarówno wykładnia systemowa, jak i celowościowa prowadzą do wniosku, że ww. przepis należy rozumieć jako wyłączający od obowiązku doręczenia ww. postanowienia, wszystkie inne podmioty niż wnioskodawca, jednakże w przypadku, gdy wnioskodawca działa przez pełnomocnika ww. przepis nie stoi na przeszkodzie, aby postanowienie doręczyć nie stronie, a ustanowionemu pełnomocnikowi (przy czym art. 67 § 5 p.p.s.a. wręcz się tego domaga). W uzasadnieniu tym NSA podkreślił, że celem wprowadzenia 252 § 3 p.p.s.a. przez ustawodawcę (na mocy ustawy z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 36, poz. 196) była wartość, którą jest ochrona danych wrażliwych wnioskodawcy (w szczególności tych dotyczących sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej). Przepis ten miał zatem służyć ograniczeniu kręgu adresatów m.in. przedmiotowego postanowienia (por. pkt II.10 uzasadnienia ustawy nowelizacyjnej - druk nr 2001 Sejmu VI kadencji, dostępny w systemie Lex oraz na stronie www.sejm.gov.pl). Tym sposobem dane zawarte w postanowieniu nie trafiają do szerszego kręgu uczestników postępowania. Konsekwencją tak wyznaczonego przez ustawodawcę celu jest ograniczenie prawa do zaskarżenie takiego postanowienia tylko do osoby wnioskodawcy (art. 252 § 3 in fine p.p.s.a.). Nie ma jednak powodów, dla których należałoby przyjąć, że na mocy art. 252 § 3 p.p.s.a. pełnomocnik jest wyłączony od doręczenia mu tego postanowienia, a przy tym i w zakresie złożenia od niego środka odwoławczego Uwzględnienie wykładni celowościowej, w ocenie NSA, prowadzi więc do odrzucenia poglądu, że art. 252 § 3 p.p.s.a. zawiera wyjątek (lex specialis) od przepisów regulujących instytucję pełnomocnictwa. W związku zaś z tym, że do dnia wydania zaskarżonego postanowienia, do tut. Sądu nie wpłynęło zawiadomienie o wypowiedzeniu przez skarżącą pełnomocnictwa adwokatowi R. O., ani też pełnomocnik ten nie wypowiedział przedmiotowego pełnomocnictwa, doręczenie mu zaskarżonego postanowienia miało swoje umocowanie w art. 67 § 5 p.p.s.a. Co więcej podkreślić należy, że mając na względzie postulaty skarżącej dotyczące chęci zmiany ww. pełnomocnika, przesłano do niej informację o wysłaniu odpisu zaskarżonego pełnomocnictwa ww. adwokatowi z pouczeniem o treści art. 67 § 5 p.p.s.a., które to zawiadomienie skutecznie doręczono skarżącej w dniu 15 stycznia 2-019 r. (k. 14, 16 i 19 akt prawa pomocy II SA/Bk 794/18), a więc tego samego dnia, w którym przesyłkę doręczono również ww. pełnomocnikowi (k. 18 akt prawa pomocy II SA/Bk 794/18). Dodać przy tym należy, że słusznie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że jeżeli pomimo ustanowienia pełnomocnika z urzędu stronie nie odpowiada sposób, w jaki jest reprezentowana, to powinna swoje zastrzeżenia zgłosić odpowiednio uprawnionym organom korporacji zawodowych, a nie sądowi (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt II OZ 374/09, LEX nr 575333). W związku z powyższym do czasu wypowiedzenia pełnomocnictwa przez którąkolwiek ze stron lub wyznaczenia przez Okręgową Radę Adwokacką w B. innego pełnomocnika w miejsce adwokata R. O., stosunek pełnomocnictwa pomiędzy skarżącą a ww. pełnomocnikiem istniał, czego skutkiem było doręczenie zaskarżonego postanowienia pełnomocnikowi. Oceny powyższej nie zmienia przy tym ani fakt, że ww. pełnomocnik wystąpił w toku postępowania wznowieniowego do właściwej okręgowej rady adwokackiej o zwolnienie z obowiązku świadczenia skarżącej pomocy prawnej, ani też fakt, że skarżąca na etapie wznowienia postępowania wnioskowała o wyznaczenie jej innego - konkretnego adwokata, (który de facto nie wyraził na to zgody). Wyznaczenia pełnomocnika dokonuje bowiem właściwa okręgowa rada adwokacka, a nie Sąd (vide: art. 253 § 2 zd. 1 p.p.s.a.), który ani nie ma wpływu na decyzję w tym zakresie, ani też nie może wnioskować o zmianę pełnomocnika. W konsekwencji, z przyczyn powyżej wskazanych, referendarz sądowy tut. Sądu słusznie orzekł o umorzeniu postępowania wywołanego wnioskiem skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym, na podstawie art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2 pkt. 7 p.p.s.a. oraz art. 249a p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji niniejszego postanowienia. Na marginesie należy przy tym zauważyć, że w dniu [...] stycznia 2019 r. skarżącej wyznaczono nowego pełnomocnika, w miejsce adwokata R. O., w osobie adwokata A. C.