II SA/Bk 815/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 listopada 2012 r. sprzeciwu "B.G.M." Sp. z o.o. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 17 października 2012 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B.G. M." Sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary porządkowej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych "B.G. M." Spółka z o.o. w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jej przychody w związku z wprowadzeniem przepisów nowej ustawy hazardowej zmalały znacznie w stosunku do lat 2009 i 2010. Przyczyniła się do tego również znaczna podwyżka podatku od gier: ze 180 Euro na 2.000 zł od każdego automatu eksploatowanego przez spółkę. To spowodowało, że większość wpływających środków przeznaczana jest aktualnie na regulowanie danin publicznoprawnych, których nieregulowanie skutkuje cofnięciem zezwolenia. Spółka eksploatuje obecnie około 75 % mniej automatów niż pod koniec 2009 r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 1.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych za ostatni rok wynosi 2.215.465,75 zł. Według ostatniego bilansu spółka poniosła stratę w wysokości 379.743,93 zł. Na rachunku bankowym posiada ona środki w wysokości 26.992,28 zł, z tym że są to środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych i przygotowuje się do uiszczenia należności publicznoprawnych oraz pozostałych należności, w tym: 66.000 zł tytułem podatku od gier, około 40.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale oraz około 35.000 zł tytułem pozostałych wydatków. Łączna wysokość wydatków, do których poniesienia zobowiązana jest spółka w najbliższym czasie to około 140.000 zł miesięcznie, co znacznie przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć. Postanowieniem z 17 października 2012 r. referendarz sądowy tutejszego sądu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie referendarza Spółka nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Referendarz wskazał na ilość zgromadzonych środków finansowych na rachunku bankowym – znacznie przekraczającą koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej (wpis), co wyklucza przyznanie prawa pomocy, nawet przy uwzględnieniu konieczności regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym wykazana strata nie oznacza braku środków finansowych, bowiem jest jedynie wynikiem bilansowym, a o możliwości poniesienia kosztów świadczy również skala prowadzonej działalności gospodarczej. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła skarżąca Spółka zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu niewykazania braku środków finansowych, co przy nienależytej analizie sytuacji finansowej i faktycznej spółki doprowadziło do błędnych ustaleń przyjętych za podstawę orzeczenia. Zdaniem skarżącej bezzasadnie uznano, że dysponuje ona wolnymi środkami, które może przeznaczyć na uiszczenie wpisu, pomimo że posiada inne zobowiązania o charakterze podatkowym. Bezzasadnie również, w ocenie skarżącej Spółki, uznano że strata finansowa nie ma znaczenia dla oceny zasadności udzielenia pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem skarżącej nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że sama wysokość środków trwałych spółki w oderwaniu od jej sytuacji finansowej jak i sytuacji gospodarczej i prawnej branży, w której prowadzi działalność gospodarczą wystarcza do przyjęcia że może ona ponieść koszty sądowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniosek podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącej Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kosztów sądowych pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Zwłaszcza, że na obecnym etapie postępowania sądowadministracyjnego koszty te ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego. W tym kontekście nie może ujść uwadze w szczególności fakt posiadania na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości ponad 26.992,28 zł tj. w kwocie wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe w sprawie niniejszej. Już ta okoliczność uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podobnie argumenty odwołujące się do obowiązku ponoszenia wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych, w tym podatku od posiadanych automatów, nie mogą uzasadniać zwolnienia. Nie do zaakceptowania jest założenie, że konieczność zapłaty podatków powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem te ostatnie również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Wskazać trzeba, że mimo wykazywania straty Spółka nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami, co uprawnia do wniosku o jej płynności finansowej oraz o tym, że wskazana strata nie jest okolicznością rozstrzygającą o sytuacji finansowej skarżącej. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 19 lipca 2011 r. w sprawie II GZ 355/11 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA) "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Wskazać należy, że powyższym postanowieniem NSA rozpoznał zażalenie na postanowienie tutejszego sądu odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy w innej sprawie i brał pod uwagę okoliczności podobne tym, które wskazano w niniejszym postępowaniu. Skład orzekający podziela również stanowisko zawarte w postanowieniach tutejszego sądu z 8 listopada 2012 r. w sprawie II SA/Bk 814/12 i w sprawie II SA/Bk 816/12, a także z 6 grudnia 2011 r. w sprawie II SA/Bk 590/11 i z 14 grudnia 2011 r. w sprawie II SA/Bk 811/11 (dostępne w CBOSA), którymi oddalono wniosek Spółki G. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie jak w niniejszym postępowaniu. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.