II SA/Bk 82/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: , Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska - Nazarczyk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 kwietnia 2017 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia [...] marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca – I. M. T. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając we wniosku, że z uwagi na wiek i stan zdrowia nie może ponosić kosztów sądowych. Podkreśliła, że opiekę nad nią sprawuje syn, który również zajmuje się chorą psychicznie siostrą, wymagającą stałej opieki. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że uzyskuje dochody z emerytury w wysokości 1.167 zł, jej siostra również uzyskuje dochód z emerytury w kwocie 970 zł, natomiast syn prowadzi gospodarstwo rolne przekazane darowizną i uzyskuje z tego tytułu dochód w kwocie około 7.000 zł. Rodzina wnioskodawczyni posiada dom o powierzchni 120 m2 (wartości ok. 50.000 zł) oraz nieruchomości rolne przekazane na syna darowizną. Miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem przedstawiają się następująco: rata kredytu syna – 3.800 zł (wierzytelność 150.000 zł), rata kredytu skarżącej – 218 zł, gaz – 40 zł, energia elektryczna – 190 zł, woda – 100 zł, telefon – 40 zł, badania kontrolne – 70 zł, lekarstwa – 200 zł. Mając powyższe okoliczności na uwadze referendarz sądowy, postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że posiadanie przez rodzinę skarżącej stałych źródeł dochodów w wysokości ponad 9.000 zł, przy ponoszonych wydatkach na bieżące utrzymanie w kwocie około 5.000 zł, pozwala na uznanie, że jest ona w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw i wniosła o zmianę postanowienia referendarza sądowego. Podniosła, że wyliczony dochód jest wysoki ale nie odzwierciedla prawdziwej sytuacji materialnej jej rodziny, która faktycznie jest bardzo trudna. Podała, że od 50 lat wraz z synem opiekują się chorą psychicznie osobą, która ma 970 zł emerytury. Od 6 lat wymaga całodobowej opieki, jej emerytura w chwili obecnej nie starcza na wydatki związane z opieką, a skarżąca w związku ze sprawowaniem tej opieki nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Skarżąca wskazała, że gospodarstwo obecnie przynosi niewielki zysk albo stratę, z uwagi na zobowiązania kredytowe zaciągnięte na zakup maszyn. Dom jest bardzo stary i wymaga remontu. Zdaniem skarżącej wyliczone na kwotę 4.700 zł wydatki na miesiąc są niedoszacowane, albowiem nie uwzględniają wydatków na żywność. Konkludując skarżąca wniosła o pozytywne rozpatrzenie wniosku, bo musi się liczyć z każdym groszem, albowiem spodziewa się dodatkowych wydatków jak np. kosztów upomnień komornika który, zablokował jej konto. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje. Sprzeciw jest niezasadny. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718; dalej p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy skarżąca nie wykazała aby poniesienie kosztów postępowania, które na chwilę obecną wynoszą 100 zł, spowodowało uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącej i jej rodziny. Z zawartych we wniosku informacji wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z chorą siostrą i synem. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny skarżącej stanowi dochód w łącznej kwocie 9.137 zł (emerytury oraz dochód z gospodarstwa rolnego). Rodzina skarżącej posiada dom o powierzchni 120 m2 oraz gospodarstwo rolne syna o nieznanej powierzchni. Na miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny skarżącej przeznaczana jest kwota około 4.700 zł, bez kosztów zakupu żywności (w tym raty kredytów w sumie 4.018 zł). W tym miejscu należy podkreślić, że konieczność spłacania zobowiązań cywilnoprawnych nie może przesądzać o zwolnieniu z obowiązku poniesienia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z 12 marca 2014 r., II GZ 96/14, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć bowiem pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto wysokość rat kredytów świadczą o tym, że rodzina skarżącej zaciągając je posiadała zdolność kredytową, a co za tym idzie, spełniała kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności. W takich okolicznościach trudno uznać skarżącą za osobę ubogą, pomimo konieczności spłaty zobowiązań cywilnoprawnych w kwocie ok. 4.000 zł miesięcznie, skoro uzyskuje wraz z synem i siostrą dochód w wysokości około 9.000 zł miesięcznie. Po spłacie kredytów skarżącej pozostaje jeszcze około 5.000 zł. Zdaniem Sądu, nawet przy uwzględnieniu kosztów utrzymania mieszkania, kosztów na jedzenie jak również dodatkowych kosztów związanych z opieką nad siostrą, jest to kwota z której można wygospodarować środki na realizację prawa do sądu. Podkreślić bowiem należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Skarżąca nie może, zatem w zaistniałych w sprawie okolicznościach faktycznych domagać się tego, aby przerzucić na Skarb Państwa ciężar ponoszenia zobowiązań publicznoprawnych, do jakich należą koszty sądowe. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego utrzymano w mocy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.