II SA/Bk 822/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska - Bytys (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. G. – M. Sp. z o.o. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 listopada 2011 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. G. – M. Sp. z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych "B. G. M." Spółka z o.o. w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą związaną z grami losowymi i zakładami wzajemnymi. Nie posiada środków na uiszczenie wpisu od skargi, gdyż jej przychody w związku z wprowadzeniem przepisów nowej ustawy hazardowej zmalały znacznie w stosunku do lat 2009 i 2010. Przyczyniła się do tego również znaczna podwyżka podatku od gier: ze 180 Euro na 2.000 zł od każdego automatu eksploatowanego przez Spółkę. To spowodowało, że większość wpływających środków przeznaczana jest aktualnie na uiszczanie zobowiązań publicznoprawnych, których nieregulowanie skutkuje cofnięciem zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej. Spółka eksploatuje obecnie około 75 % mniej automatów niż pod koniec 2009 r., co powoduje brak środków na bieżącą działalność. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 1.000.000,00 zł, natomiast wartość środków trwałych za ostatni rok wynosi 2.205,954,23 zł. Według bilansu za rok 2010 Spółka poniosła stratę w wysokości 639.407,45 zł. Na rachunku bankowym posiada ona środki w wysokości 55.429,66 zł, z tym że są to środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych i przygotowuje się do uiszczenia należności publicznoprawnych oraz pozostałych należności, w tym: 100.000 zł tytułem podatku od gier, około 70.000 zł tytułem czynszu najmu za lokale oraz około 80.000 zł tytułem pozostałych wydatków (tj. daniny publicznoprawne, wynagrodzenia, koszty bieżącej działalności). Łączna wysokość wydatków, do których poniesienia zobowiązana jest Spółka miesięcznie to około 250.000 zł, co znacznie przekracza ilość środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Środki trwałe Spółki to w większości automaty do gier o niskich wygranych, których w obecnych warunkach nie da się zbyć ani w Polsce, ani za granicą. Postanowieniem z 25.11.2011 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie referendarza Spółka nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazał on na ilość zgromadzonych na rachunku bankowym środków finansowych – znacznie przekraczającą koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej (wpis), co wyklucza przyznanie prawa pomocy nawet przy uwzględnieniu straty z roku 2010 i konieczności regulowania zobowiązań publicznoprawnych. Powołał się na orzecznictwo NSA, zgodnie z którym wykazana strata nie oznacza braku środków finansowych, bowiem jest jedynie wynikiem bilansowym, a o możliwości poniesienia kosztów świadczy również skala prowadzonej działalności gospodarczej. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyła skarżąca Spółka zarzucając naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na błędnym przyjęciu niewykazania braku środków finansowych, co przy nienależytej analizie sytuacji finansowej i faktycznej Spółki doprowadziło do błędnych ustaleń przyjętych za podstawę orzeczenia. Zdaniem skarżącej nie uwzględniono znacznego spadku dochodów Spółki w porównaniu z latami poprzednimi, do czego przyczyniła się możliwość eksploatacji tylko części automatów, bowiem pozostała część została zatrzymana do postępowań celnych. Nieprawidłowo również, w jej ocenie, przyjęto że obowiązek regulowania należności w postaci kosztów sądowych powinien być postawiony na równi z obowiązkiem uregulowania innych należności jak zobowiązania publicznoprawne (podatkowe), czy czynsz najmu pomieszczeń, podczas gdy niewypełnienie tych ostatnich obowiązków wiąże się z powstaniem znacznych trudności w prowadzeniu działalności gospodarczej (cofnięcie zezwolenia, wypowiedzenie umów najmu). Zdaniem skarżącej nie można zgodzić się z twierdzeniem, że strata wykazana w bilansie nie ma realnego wpływu na sytuację finansową Spółki, zatem nie może być brana pod uwagę przy ocenie jej możliwości płatniczych. Wniosek o aktualnej sytuacji finansowej skarżącej można wyprowadzić wyłącznie w oparciu o analizę całokształtu dokumentacji finansowej, której referendarz nie przeprowadził. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu. Zgodnie z art. 260 zd. 1 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony sprzeciw, traci moc, a sąd we własnym zakresie rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych zawiera żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od koszów sądowych. Przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). W sprawie niniejszej aktualne koszty sądowe (wpis od skargi) wynoszą 200 zł (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 16.12.2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność, tzn. sąd podejmuje określone przepisami czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi). Wyjątki od tej zasady wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Celem prawa pomocy jest umożliwienie osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji materialnej poddania ich sprawy rozpatrzeniu przez sąd oraz umożliwienie realizacji innych uprawnień w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez konieczności uiszczania opłat. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. W konsekwencji, co wymaga podkreślenia, to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa wyłączny ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania powstających w związku z zainicjowaną sprawą. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega ostatecznie ocenie sądu. Zdaniem sądu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia nie dają podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 200 zł pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. Zwłaszcza że na chwilę obecną kwota powyższa jest jedynym kosztem, którego obowiązek pokrycia spoczywa na skarżącej. W tym kontekście nie może ujść uwadze w szczególności fakt posiadania na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości 55.429,66 zł tj. w kwocie wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe w sprawie niniejszej. Już ta okoliczność uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podobnie argumenty odwołujące się do obowiązku ponoszenia wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych, w tym podatku od posiadanych automatów, nie mogą uzasadniać zwolnienia. Nie do zaakceptowania jest założenie, że konieczność zapłaty podatków powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych, bowiem te ostatnie również mają charakter publicznoprawny i nie powinny być traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Wskazać też trzeba, że mimo wykazywania straty za rok poprzedni Spółka nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami, co uprawnia do wniosku o jej płynności finansowej oraz o tym, że wskazana strata nie jest okolicznością decydującą o sytuacji finansowej skarżącej. Jak wskazał NSA w postanowieniu z 19.07.2011 r. w sprawie II GZ 355/11 (dostępnym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA): "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Wskazać należy, że powyższym postanowieniem NSA rozpoznał zażalenie na postanowienie tutejszego sądu odmawiające przyznania skarżącej prawa pomocy w innej sprawie i brał pod uwagę okoliczności podobne tym, które wskazano w niniejszym postępowaniu. Skład orzekający podziela również stanowisko zawarte w postanowieniach tutejszego sądu z 06.12.2011 r. w sprawie II SA/Bk 590/11 i z 14.12.2011 r. w sprawie II SA/Bk 811/11 (dostępne w CBOSA), którymi oddalono wnioski Spółki G. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie jak w niniejszym postępowaniu. Należy zwrócić uwagę, że w sprawie II SA/Bk 590/11 rozstrzygnięto w oparciu o identyczny stan faktyczny dotyczący sytuacji finansowej skarżącej Spółki, nieznajdując podstaw do udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym. Stanowisko zaprezentowane w powyższym orzeczeniu sąd w całości podziela. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. art. 245 § 3 w zw. z art. 246 §2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Na marginesie zauważyć należy, że skarżona w sprawie niniejszej decyzja Dyrektora Izby Celnej w B. z [...].09.2011 r. została uchylona przez ten organ w trybie autokontroli, a organ w piśmie informującym o tym fakcie wniósł o umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego jako bezprzedmiotowego (k. 49 verte).