II SA/Bk 822/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę. II SA/Bk 822/13 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] czerwca 2013 r. znak [...], którą odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego. Przyczyną odmowy było niespełnienie warunku dochodowego. Organ I instancji rozważył też możliwość przyznania zasiłku okresowego zwrotnego, jednak nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia w tej formie. Ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest właścicielką położonego na terenie gminy J. gospodarstwa rolnego o pow. 3,1195 ha przeliczeniowych, które przynosi ryczałtowy dochód w wysokości 779, 88 zł. Stronie przyznano na okres maj – październik 2013 r. dodatek mieszkaniowy w kwocie 173, 97 zł miesięcznie. Łączny miesięczny osiągany przez stronę dochód wynosi zatem 953, 85 zł i przekracza on kryterium dochodowe ustalone dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Od dnia 1 kwietnia 1999 r. wnioskodawczyni jest zarejestrowana w P. Oddziale NFZ jako rolnik, jednakże nie opłaca składek od października 2011 r. Nie opłaciła również podatku rolnego za IV kwartał 2012 r. oraz za I i II kwartał 2013 r. Strona nie użytkuje gruntów gospodarstwa rolnego, natomiast zawarła umowę ich dzierżawy na okres 10 grudnia 2009 - 9 grudnia 2019 r. Wskazała, że wydzierżawiający zobowiązał się do opłacania podatku rolnego, jednak nie wywiązuje się z tego zobowiązania. Zamierza wystąpić do sądu o wyegzekwowanie należnych składek podatku, jednak – jak wskazano – do dnia orzekania tego nie uczyniła. Nie zamierza natomiast sprzedawać gospodarstwa rolnego, gdyż, jak twierdzi, tylko by na tym straciła. Nie przeprowadziła również remontu lokalu przyznanego jej w lipcu 2011 r. od Zarządu Mienia Komunalnego. Ponosi wydatki z tytułu wynajmu magazynu przy ul. W. [...] w B. w kwocie 150, 08 zł z VAT miesięcznie oraz dodatkowo 5 zł za wywóz śmieci. Nie zamierza z wynajmu zrezygnować i zaoszczędzone w ten sposób pieniądze przeznaczyć na czynsz za lokal mieszkalny lub na pokrycie zadłużenia. Strona jest zarejestrowana od dnia 15 lutego 2012 r. w PUP jako poszukująca pracy – bez prawa do zasiłku. Legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 13 października 2011 r., którym została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2013 r. Zainteresowana ubiegała się o rentę w KRUS, jednak lekarz orzecznik w dniu 24 kwietnia 2012 r. stwierdził, że nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym czy też niezdolną do samodzielnej egzystencji. Odwołanie od tego orzeczenia Sąd Pracy oddalił. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ uznał, że zainteresowana nie spełnia warunków do przyznania zasiłku okresowego, zarówno o charakterze bezzwrotnym, jak i o charakterze zwrotnym. W ocenie organu nie jest takim warunkiem w szczególności to, że strona znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, bowiem jest właścicielką gospodarstwa rolnego, z którego może uzyskiwać korzyści, a żadnych kroków w tym kierunku nie podejmuje. Wskazano nadto, że Gmina B. otrzymała w 2013 r. dotację celową z budżetu państwa w wysokości umożliwiającej pokrycie zasiłków w ich minimalnej wysokości tj. 50 % różnicy między kryterium dochodowym a dochodem danej osoby oraz pod warunkiem zwrotu. Gmina współfinansuje także w 40 % koszty realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Nie jest zatem w stanie przyznać pomocy (w formie zasiłku okresowego zwrotnego) wszystkim potrzebującym składającym wnioski. W odwołaniu od tej decyzji K. M. wskazała, że decyzja jest niesprawiedliwa. W jej ocenie ryczałtowy dochód z gospodarstwa rolnego nie powinien być wliczany do jej comiesięcznego dochodu, bowiem praca w gospodarstwie rolnym nie spełnia wymagań warunków pracy chronionej a ona jest osobą posiadającą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Wyjaśniła, że w roku 2010 otrzymywała zasiłek okresowy. Od tego czasu jej sytuacja dochodowa uległa zmianie jedynie w niewielkim zakresie, bowiem otrzymuje obecnie comiesięcznie dodatek mieszkaniowy w kwocie 173, 97 zł. Od kwoty tego dodatku powinny być odliczone kwoty składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 125 zł miesięcznie. Podstawę tego odliczenia stanowi art. 8 ust. 3 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że odwołująca się nie spełnia warunku dochodowego kwalifikującego ją do otrzymania pomocy. Na jej dochód składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 779, 88 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 173, 97 zł. Tymczasem kryterium dochodowe to kwota 542 zł. Zdaniem SKO wynikający z art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej obowiązek ryczałtowego wyliczania dochodu z gospodarstwa rolnego ma zastosowanie zarówno w sytuacji, gdy wnioskodawca na tym gospodarstwie faktycznie pracuje, jak i gdy je wydzierżawia. Ryczałtowy sposób liczenia dochodu powoduje wyłączenie odliczania od tak osiąganego dochodu składek na ubezpieczenie społeczne. Niezależnie od tego Kolegium wywiodło, że nawet odliczenie wskazanych składek nie spowodowałoby w tym przypadku przyznania świadczenia, bowiem nadal dochód strony przekraczałby kryterium ustawowe. Zdaniem SKO brak również w sprawie podstaw do przyznania stronie zwrotnego zasiłku okresowego, bowiem sytuacji strony, z powodów wyczerpująco wskazanych przez organ I instancji, nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek. W skardze do sądu administracyjnego K. M. zarzuciła, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, a odmawiając jej przyznania świadczenia z pomocy społecznej organy nie realizują podstawowego celu pomocy społecznej jakim jest wspomaganie osób niepełnosprawnych i znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Błędnie również, zdaniem skarżącej, organ wyliczył dochód z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego (ryczałtowo) oraz nieprawidłowo nie odliczył od niego składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazała, że jej niepełnosprawność datuje się od 2002 r., stale otrzymywała z tego tytułu pomoc, a od 2010 r. otrzymywała świadczenia z pomocy społecznej, których teraz jej odmówiono. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawą prawną przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego jest art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej u.p.s. Zgodnie z tą regulacją zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej - na dzień wydawania decyzji - wynosiło 542 zł (na podstawie § 1 pkt 1 lit. "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Zdaniem sądu zasadnie organy uznały, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego, które jest jednym z warunków przyznania zasiłku okresowego. W sytuacji, gdy skarżąca posiada gospodarstwo rolne, dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. tzn. jako iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z ha przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia. Kwotę dochodu należy uwzględnić jako obowiązującą w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w sprawie niniejszej w kwietniu 2013 r. (wniosek o przyznanie świadczenia strona złożyła w dniu 31 maja 2013 r.). Na podstawie § 1 pkt 2 lit. "d" wymienionego rozporządzenia wynosiła ona wówczas 250 zł. To ustalenie wynika z treści art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Powyższe oznacza, że miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego, na dzień wydawania decyzji zaskarżonej, stanowił iloczyn ilości ha przeliczeniowych (3, 1195 ha) i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego. Wyniósł zatem 779, 88 zł. Nadto na dochód skarżącej, oprócz tego z gospodarstwa rolnego, składa się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 173, 97 zł. Łącznie miesięcznie przedmiotowy dochód zamyka się kwotą 953, 85 zł, która przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące na dzień rozstrzygania 542 zł. Prawidłowo nie pomniejszono również, co zarzucono w skardze, kwoty dochodu o wysokość składek na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. wyliczony przychód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne (określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) oraz o składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jednak, w ocenie sądu, odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Tymczasem jak wynika z akt sprawy (oświadczenie skarżącej z dnia 12 czerwca 2013 r., k. 4 i 4 verte akt adm.) nie opłacała ona tych składek od IV kwartału 2011 r., przez cały rok 2012 oraz do końca dwóch pierwszych kwartałów 2013 r. W tej sytuacji (nieopłacania składek) brak jest podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. Nawet jednak w sytuacji przyjęcia, że przedmiotowe składki (także nieopłacane) powinny być wyliczone (takie stanowisko zaprezentował WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 listopada 2013 r. w sprawie I SA/Wa 2242/13 – którego fragment skarżąca przedłożyła na rozprawie), nie mogłoby to zmienić końcowej oceny o braku podstaw do przyznania skarżącej zasiłku okresowego. Również bowiem i po takim odliczeniu jej dochód (953, 85 zł – 125 zł = 828, 85 zł) przekraczałby kryterium ustawowe (542 zł), na co trafnie zwróciło uwagę SKO. Należy również podzielić stanowisko organu odnośnie braku wpływu na rozstrzygnięcie sprawy okoliczności wydzierżawiania gospodarstwa rolnego na podstawie umowy dzierżawy zawartej na okres 2009 - 2019. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela stanowisko NSA ze sprawy I OSK 1327/10 (wyrok z dnia 4 stycznia 2011 r., dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA), że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości z 1 ha przeliczeniowego wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej zasiłek okresowy nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. Organ dokonał również analizy sytuacji skarżącej pod kątem możliwości przyznania zasiłku okresowego pod warunkiem zwrotu, na podstawie art. 41 pkt 2 u.p.s. W myśl tej regulacji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przepis art. 41 pkt 2 u.p.s. nie wymaga spełnienia kryterium dochodowego (może ono być przekroczone), jednak konieczną przesłanką jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jak wskazuje się w orzecznictwie szczególnie uzasadniony przypadek musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 41 u.p.s. to zatem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide wyrok NSA z dnia 15 listopada 2011 r., I OSK 1083/11 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 stycznia 2012 r., III SA/Kr 401/1, CBOSA). Skład orzekający podziela zaprezentowane wyżej poglądy i stwierdza, że istotnie, w niniejszej sprawie nie zachodzi tak interpretowany szczególnie uzasadniony przypadek. Zasadnie więc przyjął organ, że trudna sytuacja finansowa skarżącej takim szczególnie uzasadnionym przypadkiem nie jest. Organ trafnie zwrócił uwagę i wyczerpująco uzasadnił swoją ocenę, że skarżąca nie jest zainteresowana poprawą swojej sytuacji materialnej. Świadczy o tym chociażby treść umowy dzierżawy, która została zawarta za "opłacanie podatku rolnego" (k. 13 akt adm.). Nie podejmuje też strona innych działań mających tę sytuację poprawić np. nie przenosi rzeczy z wynajmowanego magazynu (za którego korzystanie opłaca czynsz) do mieszkania i nie obniża w ten sposób ponoszonych wydatków. Również wskazać należy, że umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza skarżącej zupełnie z rynku pracy. Nawet jeśli nie jest ona w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, to mogłaby czynić starania celem podjęcia pracy w warunkach chronionych, o czym jednak brak jest ze strony skarżącej jakichkolwiek informacji. O szczególnie uzasadnionym przypadku z art. 41 u.p.s. można natomiast mówić wówczas, gdy brak jest możliwości poprawy sytuacji strony, która to okoliczność nie występuje w sprawie niniejszej. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.