II SA/Bk 835/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 lutego 2011 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] września 2010 r., Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z [...] września 2010r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., na podstawie art. 12 ust.2, art. 25, art. 27 ust.1 i art. 30 ust.2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art.104 kpa odmówił D. D. umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 3 491,19 zł z tytułu wypłaconych J. D. na rzecz K. D. i P. D. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie 2008/2009 (pkt 1) oraz odmówił umorzenia w całości kwoty ustawowych odsetek w wysokości 669,85 zł naliczonych na dzień wydania decyzji, tj. [...] września 2010r. (pkt 2). Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności powołał treści art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyjaśniając, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W dalszej kolejności organ przeanalizował sytuację rodziną dłużnika alimentacyjnego, podając, że D. D. jest rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe w mieszkaniu stanowiącym własność gminy, nie opłaca czynszu, ponosi jedynie wydatki na gaz i energię elektryczną w kwocie 90 zł miesięcznie, nie ponosi świadczeń na rzecz swoich dzieci, ani na rzecz innych osób. Analizując z kolei sytuację dochodową organ ustalił, że dłużnik nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, korzysta ze świadczeń pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w kwocie 87,16 zł, zasiłku stałego w kwocie 324 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 153 zł. Powyższe świadczenia były zajęte do kwietnia 2010r. przez właściwego komornika sądowego prowadzącego egzekucję należności wynikających z zobowiązań alimentacyjnych. Obecnie do dyspozycji dłużnika pozostaje kwota 477 zł. Ponadto, jak wynika z ustaleń organu, dłużnik legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności (do 30 czerwca 2011r.) i jest niezdolny do pracy, ale nie podejmuje żadnych starań w uzyskaniu pracy w warunkach chronionych, a tym samym polepszenia swojej sytuacji życiowej. Na podstawie tak zebranego materiału dowodowego organ uznał, że sytuacja życiowa dłużnika nie stanowi przesłanki do umorzenia należności alimentacyjnych. Uwzględniając fakt, że D. D. aktualnie nie wymaga specjalistycznego leczenia oraz jego wiek (41 lat), organ przyjął, że może on podjąć starania w celu uzyskania dodatkowej pracy zarobkowej (w warunkach chronionych), a w konsekwencji rozwiązać chociażby częściowo problemy związane z alimentacyjnymi zobowiązaniami. Końcowo organ podkreślił, że aktualna sytuacja dłużnika nie może zwalniać go od ponoszenia odpowiedzialności za brak zainteresowania w realizacji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego oraz usprawiedliwiać uchylania się od łożenia środków finansowych na utrzymanie rodziny. Także w interesie społecznym nie jest uzasadnione, aby z budżetu publicznego pokrywać należności obarczające dłużnika alimentacyjnego. Odwołanie od tej decyzji złożył D. D. wnosząc o jej zmianę i umorzenie zaległych należności alimentacyjnych wraz z odsetkami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] października 2010r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w szczególności przepis art. 30 ust.2 tej ustawy, który przewiduje możliwość umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Na tym tle organ podkreślił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Z przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego wynika wprawdzie, że wnioskodawca legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności spowodowanym brakiem widzenia w oku prawym i częściową utratą wzroku w oku lewym, jednakże jest ona orzeczona do czerwca 2011r., a wnioskodawca ma 41 lat. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, aby skarżący podejmował starania w kierunku uzyskania pracy w warunkach chronionych i zmierzał do polepszenia swojej życiowej sytuacji. Niepełnosprawność nie oznacza, zdaniem organu, że wnioskodawca nie może postarać się o takie zatrudnienie, które jest stosowne do jego sytuacji zdrowotnej. Ponadto organ zwrócił uwagę, że od maja 2010r. uległa polepszeniu sytuacja finansowa dłużnika, albowiem z wypłacanych mu świadczeń (477 zł) nie jest już potrącana żadna kwota tytułem egzekucji komorniczej. Konkludując organ stwierdził, że aktualna sytuacja materialna i zdrowotna dłużnika może co najwyżej stanowić przesłankę do odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty należności alimentacyjnych, wymaga to jednak wystąpienia z odrębnym wnioskiem i prowadzenia odrębnego postępowania administracyjnego. Z powyższą decyzją nie zgodził się D. D. i złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o umorzenie należności alimentacyjnych ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącego decyzja SKO zawiera nieprawdę odnośnie datowania jego niepełnosprawności, ponadto zataja fakt, że skarżący jest niezdolny do pracy i konieczne jest zapewnienie mu stałej pomocy i opieki innych osób w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie skarżącego organ I instancji zignorował fakt jego niepełnosprawności, błędnie wywodząc, że skarżący uchyla się od pracy. W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się zaś do zarzutów skargi Kolegium wyjaśniło, że skarżący nie przedstawił dowodów potwierdzających fakt, że datowana niepełnosprawność jest niezgodna z treścią orzeczenia, a podane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową i nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności wypłaconych w funduszu alimentacyjnego. Na rozprawie w dniu 15 lutego 2011r. skarżący uzupełniająco wyjaśnił, że nie jest w stanie spłacić zaległości, bo utrzymuje się z renty socjalnej, nie może podjąć żadnej pracy, bo nie może się schylać i nic podnosić. Ponadto na prawo oko nic nie widzi, a na lewo oko widzi bardzo słabo. Końcowo oświadczył, że pracował w zakładach pracy chronionej do 2002 roku, a później z uwagi na swoją niepełnosprawność musiał zrezygnować. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowanej jako: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. W świetle powyższych kompetencji sądu administracyjnego, już na wstępie należało wyjaśnić skarżącemu, że jego żądanie umorzenia należności alimentacyjnych nie mogło zostać uwzględnione. Sąd administracyjny nie ma, bowiem takich uprawnień, w razie natomiast stwierdzenia naruszenia prawa może jedynie uchylić zaskarżony akt ewentualnie stwierdzić jego nieważność. W niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Kontrolowane w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcie dotyczyło odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z cytowanego wyżej przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Nie ulega zatem wątpliwości, że uprawnienie organu do umarzania należności alimentacyjnych jest realizowane w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Wprawdzie w gestii organu jest odmowa albo przychylenie się do wniosku strony, jednakże organ nie dysponuje dowolnością przy wydawaniu takiego rozstrzygnięcia. Organ winien, bowiem tak uzasadnić rozstrzygnięcie, aby adresat decyzji był przekonany, iż wszystkie okoliczności faktyczne zostały wyjaśnione oraz że organ zbadał w sposób wyczerpujący wszystkie przesłanki przemawiające za konkretnym rozwiązaniem. Tym bardziej, że działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, i możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala, zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, jest on, bowiem związany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2009r., III SA/Gl 1421/08, Lex nr 484073 oraz WSA w Warszawie z dnia 6 lutego 2008r., V SA/Wa 2408/07, Lex nr 480552). W związku z tym, iż w przedmiotowej sprawie treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego dłużnika alimentacyjnego sięga do granic kolizji z interesem społecznym (publicznym), w którym wyraża się interes osób uprawnionych do alimentów, wspieranych przez państwo, rozstrzygnięcie sprawy organ powinien poprzedzić wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest bowiem również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnej. Wywody w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (tak: WSA w Łodzi w wyroku z 19 listopada 2010r. II SA/Łd 1048/10, dostępny w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z przywołanymi regułami. Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały bowiem, że chociaż sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wyjaśniono, że wprawdzie skarżący ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności spowodowanym brakiem widzenia w oku prawym i częściową utratą wzroku w oku lewym, ale niepełnosprawność ta jest czasowa. Ponadto, jak podkreślił organ, skarżący ma 41 lat i aktualnie nie wymaga specjalistycznego leczenia, dlatego też może podjąć starania w kierunku uzyskania pracy w warunkach chronionych, a tym samym polepszenia swojej życiowej sytuacji. Zaprezentowane stanowisko organu jest, zdaniem Sądu, nie do zaakceptowania. Wprawdzie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, należycie zgromadził też materiał dowodowy, niemniej jednak jego analiza i wyprowadzone wnioski budzą istotne zastrzeżenia. Pokreślić trzeba, iż organ powinien był dogłębnie przeanalizować aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego. Oznacza to, iż argumentem przemawiającym za odmową umorzenia nie może być ustalenie, że przed złożeniem wniosku skarżący nie podejmował żadnych starań w kierunku uzyskania pracy w warunkach chronionych. Tym bardziej, że z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie w dniu 15 lutego 2011r. wynika, że pracował on w zakładzie pracy chronionej do 2002 roku i zrezygnował za sugestią pracodawcy, albowiem wada wzroku uniemożliwiała mu dokładne wykonywanie pracy. Nie można też zgodzić się z twierdzeniem organu, że skarżący, pomimo orzeczonej niepełnosprawności może podjąć zatrudnienie. Jak wynika bowiem z treści orzeczenia o niepełnosprawności z 2 czerwca 2009r. skarżący legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, powodującym niezdolność do pracy oraz konieczność zapewnienia stałej pomocy i opieki innych osób w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Organy orzekające nie zbadały powyższej okoliczności. Tymczasem skoro skarżący potrzebuje stałej pomocy innych osób w zaspokajaniu podstawowych potrzeb, to tym bardziej nie może samodzielnie wykonywać pracy, nawet w warunkach pracy chronionej. Nieuzasadnione jest też twierdzenie organu o okresowości niepełnosprawności skarżącego. Wprawdzie wskazane powyżej orzeczenie zostało wydane na czas określony, jednakże uwzględniając zdiagnozowaną u skarżącego wadę wzroku, nie można zakładać, iż stan zdrowia skarżącego może ulec poprawie. Reasumując stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie dość szczegółowo zbadały stan faktyczny, co skutkowało, przy orzekaniu o odmowie umorzenia należności skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z ustawowymi odsetkami, przekroczeniem granic przyznanej im swobody orzekania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winne wyjaśnić wszelkie okoliczności sprawy istotne dla rozstrzygnięcia o żądaniu zawartym we wniosku skarżącego, stosownie do przytoczonych wyżej wskazówek. W myśl, bowiem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa organ administracji obowiązany jest wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny, zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na tej podstawie ocenić czy dana okoliczność została udowodniona, bowiem dopiero dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych pozwala na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego, w tym przypadku normy art. 30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Konsekwencją uchylenia decyzji było stwierdzenie z urzędu o niemożności wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (art. 152 w/w ustawy).