II SA/Bk 838/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie asesor WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 lutego 2009 r. sprawy ze skargi W.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowego zasiłku celowego związanego z łagodzeniem skutków suszy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej wydaną z upoważnienia Wójta Gminy w N.D. z dnia [...].11.2006r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku Wnioskiem z dnia 9 października 2006 r. W. R. zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. D. o przyznanie jednorazowego zasiłku związanego z łagodzeniem skutków suszy, mającej miejsce w 2006 r. Wójt Gminy N. D., działając na podstawie § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczególnych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz. U. z 2006 r. Nr 155, poz. 1109) decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. (nr [...]) odmówił przyznania wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż wnioskodawca nie spełnia jednego z warunków uprawniających do przyznania pomocy w formie jednorazowego zasiłku celowego, mianowicie nie podlega rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy. Po rozpoznaniu odwołania W. R. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] marca 2007 r. utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, odmawiającą przyznania pomocy w formie jednorazowego zasiłku celowego. Organ odwoławczy wskazał, iż pomoc w w/w formie przysługuje rodzinie rolniczej w sytuacji, kiedy spełnione są łącznie dwa warunki: co najmniej jedna osoba w rodzinie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy, oraz w gospodarstwie rolnym – w rozumieniu przepisów o podatku rolnym - szkody w uprawach rolnych spowodowane suszą, oszacowane przez komisję powołaną przez wojewodę, wynoszą średnio powyżej 30 %. Brak jednego z powyższych warunków musi skutkować odmową przyznania pomocy. Po przeanalizowaniu akt sprawy organ odwoławczy wywiódł, iż skoro strona podlega innemu ubezpieczeniu niż rolnicze, uiszczając składki ZUS, to nie można jej uznać za podlegającą z mocy prawa ubezpieczeniu rolniczemu. Za niespełniającą warunku do przyznania pomocy została uznana również małżonka wnioskodawcy, skoro podlega rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu nie z mocy ustawy, lecz na wniosek. Na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku W. R. wniósł skargę. W skardze tej podniósł, że ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy podlega domownik – mieszkająca razem córka A. H., co jest równoznaczne ze spełnieniem przesłanki do uzyskania zasiłku. Nadto stwierdził, że pomocą powinny być też objęte osoby prowadzące gospodarstwo rolne, ale ubezpieczone w ZUS-ie, bo ta okoliczność nie zmienia faktu, że ich gospodarstwo także dotknęła susza Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Bk 367/07) uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. dnia [...] marca 2007r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, iż zgodnie z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczególnych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, pomoc społeczna, wynikająca z rozporządzenia, skierowana została do rodzin rolniczych. Jednakże Rada Ministrów, określając w § 2 pkt 1 ww. rozporządzenia przesłanki uzyskania pomocy wskazała jako jeden z warunków jej przyznania okoliczność, by co najmniej jedna osoba w rodzinie wnioskodawcy była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, która podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Tym samym przesłanka udzielenia pomocy rodzinie rolniczej zawężała w sposób istotny krąg osób uprawnionych do tej pomocy. Sąd podkreślił brak równego traktowania przez prawodawcę na gruncie przedmiotowego rozporządzenia osób będących rolnikami w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym, podlegających ubezpieczeniu rolniczemu z mocy prawa i niepodlegających takiemu ubezpieczeniu. Sąd wskazał, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego z zasady równości, wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, wynika nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy (kategorii). W myśl postanowień art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Określając przesłanki nabycia uprawnienia do zasiłku celowego organ ustanawiający rozporządzenie nie może w żadnym wypadku wprowadzać zróżnicowań niedopuszczalnych na gruncie konstytucyjnej zasady równości. Dotknięcie skutkami suszy rodziny rolniczej, w której co najmniej jedna osoba jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowi wspólną cechę istotną, uzasadniającą równe traktowanie. Tym samym w uzasadnieniu wskazano, że jeżeli prawodawca przekroczy konstytucyjnie określone granice stanowienia prawa, to w indywidualnych sprawach sąd administracyjny uprawniony jest do stwierdzenia, iż w konkretnej sprawie zostały naruszone przepisy Konstytucji, a decyzja organu jako opierająca się o przepisy prawa stanowionego, sprzecznego z ustawą zasadniczą, nie może być akceptowana. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., domagając się jego uchylenia w całości i oddalenia skargi na decyzję tego organu nr [...]. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 23 października 2008r. (sygn. I OSK 1719/07) uchylił wyrok WSA w Białymstoku z 9 sierpnia 2007r. i przekazał sprawę sądowi wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. NSA stwierdził, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwioną podstawę. Za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj. nieuzasadnioną odmowę zastosowania jako sprzecznego z Konstytucją RP § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczególnych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, w zakresie, w jakim przepis ten uzależnia przyznanie zasiłku celowego rodzinie rolniczej od podlegania rolnika ubezpieczeniu rolniczemu z mocy ustawy. Sąd wskazał, iż zgodność § 2 pkt 1 w/w rozporządzenia z Konstytucją RP w zakresie, w jakim wyłącza on zastosowanie przepisów rozporządzenia wobec rolników podlegających ubezpieczeniu rolniczemu na wniosek, a nie z mocy ustawy, poddana została kontroli przez Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt P 20/07 Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis ten jest zgodny z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. W związku z tym stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zawarte w wyroku z dnia 9 sierpnia 2007 r. odmawiające zastosowania § 2 pkt 1 rozporządzenia jako niezgodnego z art. 32 Konstytucji RP, jest nieprawidłowe z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał uznał dokonane w rozporządzeniu z dnia 29 sierpnia 2006 r. kryterium różnicujące podmioty uprawnione do występowania z wnioskiem o udzielenie pomocy za relewantne i nienaruszające zasady równości wobec prawa. Świadczenie z pomocy społecznej zostało skierowane bowiem do osób, które skutki tej suszy mogły odczuć w sposób najbardziej dotkliwy, gdyż ich rolnicza działalność stanowi jedyne źródło dochodu. Ponadto zróżnicowanie prawa do świadczeń z pomocy społecznej rolników, którzy ponieśli straty w wyniku suszy, zależne od trybu ich ubezpieczenia społecznego, dotyczy jedynie uprawnienia do wypłaty jednorazowego zasiłku pieniężnego. Nie wyklucza to możliwości wystąpienia przez rolnika do uzyskania innej formy pomocy materialnej. Mimo podzielenia zarzutu naruszenia prawa materialnego, który był jedynym zarzutem skargi kasacyjnej, NSA stwierdził, że nie może zastosować art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. rozpoznać przez siebie sprawy, ponieważ sąd I instancji w ogóle nie badał i nie odniósł się do drugiego zarzutu skargi co do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolnika z mocy ustawy przez córkę skarżącego, wspólnie zamieszkującą. Stąd Sąd II instancji przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia tutejszemu sądowi administracyjnemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku po ponownym rozpoznaniu sprawy zważył, co następuje; Skarga podlegała uwzględnieniu. W skardze W. R. po raz pierwszy podniósł, że jego uprawnienie do uzyskania zasiłku tzw. suszowego wynika z faktu, że ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy podlegał w 2006r. domownik skarżącego córka A. H. Do skargi zostało dołączone zaświadczenie KRUS Placówki Terenowej w D. B., potwierdzające fakt podlegania z mocy ustawy przez A. H. w 2006r. ubezpieczeniu w zakresie emerytalno – rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako małżonki rolnika. Nadto do skargi skarżący dołączył poświadczenie zameldowania córki na pobyt stały pod tym samym adresem co skarżący od 13.09.1984r, oraz zaświadczenie o wszystkich osobach zameldowanych pod adresem zamieszkania skarżącego, potwierdzające, że w N. D. przy ul. B. [...] zamieszkują razem: A. H., A. H., G. H., W. R., M. R. i G. R. Podniesiona po raz pierwszy w postępowaniu przed sądem okoliczność i przedłożone na jej uzasadnienie dowody, procesowo stanowią nowy fakt i dowód istniejący w dniu wydania decyzji, lecz nieznany organowi, który wydawał decyzję, tj. jedną z ustawowych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego, wymienioną w art. 145 par. 1 pkt 5 kpa. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody, istniejące w dniu wydania decyzji a nieznane wówczas organowi. Stwierdzenie z kolei w postępowaniu przed sądem administracyjnym, że zaistniała w sprawie przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 par. 1 pkt 1 lit "b" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Istotność dla sprawy ujawnionych w skardze okoliczności wydaje się oczywista. Przepis par. 2 pkt 1 Rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, wymieniający pierwszy z warunków przyznania pomocy, w tej sprawie sporny,(drugi z warunków opisany w pkt. 2 par. 2 rozporządzenia skarżący spełnił) stanowił o wymogu, by co najmniej jedna osoba w rodzinie rolniczej, która ubiegała się o pomoc, była rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegającym temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Ponieważ zasiłek tzw. suszowy przyznawało się w ramach pomocy celowej udzielanej w oparciu o ustawę o pomocy społecznej z 12.03.2004r., wyjaśnienia pojęcia "rodziny" należało poszukiwać w definicji zawartej w słowniku pojęć ustawy o pomocy społecznej. Ustawa ta w art. 6 pkt 14 stanowiła, i stanowi tak nadal, ze pojęcie "rodzina" oznacza: osoby spokrewnione lub niespokrewnione, pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W sprawie niniejszej wymaga więc jednoznacznego wyjaśnienia kwestia, czy którakolwiek z osób zamieszkujących razem z wnioskodawcą w 2006r.i wspólnie gospodarujących, była wówczas rolnikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegającym temu ubezpieczeniu z mocy ustawy, chociażby nawet nie była spokrewniona z wnioskodawcą. Niewyjaśniony jest zwłaszcza rolniczy status A. H. - jak się wydaje - męża córki skarżącego A. H., która – w świetle dołączonego do skargi zaświadczenia z KRUS - podlegała w 2006 r. ubezpieczeniu rolniczemu z mocy ustawy jako małżonek rolnika. Sąd administracyjny ustaleń w tej mierze sam poczynić nie może, bo nie jest umocowany do zastępowania jurysdykcji administracyjnej. Uprawnienia sądu administracyjnego obejmują wyłącznie kontrolę działań organów administracji. Ujawniona w skardze nowa okoliczność dowodzi, że dotychczasowe ustalenia w sprawie są niepełne i wymagają uzupełnienia. Może to nastąpić wyłącznie w ramach powtórzonego postępowania administracyjnego. Epizodyczny charakter Rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, nie stoi na przeszkodzie dla czynienia ustaleń w zakresie spełnienia przez skarżącego pierwszej przesłanki z par. 2 rozporządzenia, warunkującej przyznanie pomocy. Wystąpienie w gospodarstwie rolnym skarżącego na skutek suszy 2006r. szkody kwalifikującej do pomocy (szkód w uprawach rolnych powyżej 30%) jest bezspornie przesądzone, a kwestia wysokości należnej kwoty pomocy określona przepisami. Postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte przed wygaśnięciem mocy rozporządzenia a zatem rozporządzenie to do tej sprawy ma nadal zastosowanie. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji (art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "b" ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi). Konsekwencją uwzględnienia skargi była konieczność zamieszczenia w wyroku stwierdzenia o niemożności jego wykonania do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).-