II SA/Bk 844/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W. decyzją z dnia [...] września 2017 r., nr [...] po rozpoznaniu wniosku J. G. odmówił przyznania w/w zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeb wymienionych we wniosku, a w szczególności: na zakup żywności, zakup węgla, na ocieplenie i remont sufitu, na wymianę dwóch okien, zakup ubrania i obuwia (zimowych), na wymianę aluminiowej instalacji elektrycznej, na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego, na dojazdy do lekarzy specjalistów – w tym lekarza rodzinnego oraz na zakup okularów. Organ wskazał, że J. G. po raz kolejny złożył wniosek o taką samą formę pomocy. Przeprowadzony wywiad środowiskowy i zgromadzona dokumentacja wykazały brak zmiany sytuacji strony, która utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego. Dochód ten, w wysokości 660,28 zł. przekracza kryterium dochodowe osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe (634,00). Dlatego Petent nie spełnia przesłanek do udzielenia żądanego zasiłku celowego. Również, zdaniem organu, nie zachodzą podstawy do przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższej decyzji J. G. zarzucił jej kłamliwość i niezgodność z przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz Konstytucji RP. Ocenił, iż dochód z gospodarstwa rolnego został nieprawidłowo wyliczony, gdyż był niezdolny do pracy (przedłożył stosowną dokumentację) zatem utracił dochód, a "jedynym jego dochodem był zasiłek chorobowy w wysokości 500 zł". Opisał nadto nieprawidłową, w jego ocenie, pracę OPS w W. którego pracownicy (nazywani w odwołaniu "zakłamane męty społeczne") przedstawiają mu niecelowe propozycje pracy, nieuwzględniając jego stanu zdrowia ani tego, że samotnie prowadzi gospodarstwo rolne. Nie jest więc bezrobotnym i nie jest w stanie podjąć żadnej dodatkowej pracy do czego jest przymuszany. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] października 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. Wyłożyło cel pomocy społecznej i zasady jej przyznawania oraz kryterium dochodowe jako podstawę do orzekania w przedmiocie rozpatrywania wniosków. Wskazano na sposób wyliczania dochodu, w tym sposób ustalenia dochodu rolników określony w art. 8 ust 9 u.p.s.. Przeanalizowano wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego odwołującego się, podzielając ustaloną przez organ i instancji wysokość tego dochodu na kwotę 661,28 zł., która zasadnie została orzeczona jako przekraczająca kryterium dochodowe o 27,28 zł, co uzasadniało odmowę przyznania żądanego zasiłku celowego. Zdaniem Kolegium, także prawidłowo oceniono w postępowaniu pierwszoinstancyjnym brak przesłanek do udzielenia zasiłku celowego. Wskazano na treść art. 41 u.p.s., który możliwość skorzystania z tej formy pomocy społecznej uzależnia od wystąpienia szczególnie uzasadnionych przypadków. Te, zdaniem organu odwoławczego w sytuacji J. G. nie zachodzą, bowiem jego sytuacja jest niezmienna od lat, uzyskuje on wsparcie w OPS od 2013 r, w miarę możliwości finansowych Ośrodka, sam zaś nie czyni żadnych kroków w kierunku rozwiązania swoich problemów. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. G. powtórzył wszystkie wcześniejsze zarzuty do organów orzekających w jego sprawach w zakresie pomocy społecznej, nie godząc się z oceną jego sytuacji życiowej i finansowej oraz kwestionując oceny zawarte w wywiadzie środowiskowym, ocenianym jako zakłamany. Akcentował zły stan zdrowia uniemożliwiający pracę na gospodarstwie rolnym które jednak prowadzi, co uniemożliwia dodatkowe zatrudnienie. Tak, jak wcześniej w odwołaniu, nie godził się z wyliczeniem dochodu z gospodarstwa rolnego. Co do uzyskanej pomocy społecznej, podał, że od marca 2016 r. żadnej pomocy nie uzyskał a otrzymana nie pozwalała na zaspokojenie jego niezbędnych potrzeb. W innym miejscu skargi podał, że na wniosek z [...] czerwca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyznało mu 300 zł. zasiłku celowego, podczas gdy powinien otrzymać kwotę 634 zł. Uznał się za osobę dyskryminowaną przez organy pomocy społecznej, które celowo pomijają złe warunki mieszkaniowe skarżącego, jego niepełnosprawność, biedę i niemożliwość dodatkowej pracy. Naruszają przepisy Konstytucji RP bezzasadnie odmawiając przyznania żądanych zasiłków w kłamliwych i zmanipulowanych decyzjach. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., w odpowiedzi na skargę wniosło jej oddalenie podtrzymując oceny: prawną i stanu faktycznego zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego poparł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca jej wydanie decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] września 2017 r. nie naruszają prawa. Skarżący nie po raz pierwszy złożył w dniu [...] września 2017 r. wniosek o przyznanie zasiłku celowego, w tym, jak sam podał w skardze, w części na zaspokojenie takich samych potrzeb, jak w złożonym wniosku z [...] czerwca 2017 r. ostatecznie załatwionym poprzez przyznanie zasiłku celowego w kwocie 300 zł. Organy pomocy społecznej wielokrotnie wyjaśniały skarżącemu zasady udzielania pomocy społecznej wskazując na obowiązek współdziałania. W sprawie niniejszej bezspornym pozostaje fakt przekroczenia przez w/w kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe wynosiło 634 zł. Nie ma racji skarżący dowodząc nieprawidłowego wyliczenia jego dochodu. Dochodem, jak stanowi art. 8 ust 3 ustawy o Pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. 2017.1769, dalej jako u.p.s.) jest suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 9 tej ustawy, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł. W katalogu przychodów wyszczególnionych w ust. 3 (który ma charakter zamknięty) nie zostały wymienione dochody z gospodarstwa rolnego, co przesądza o tym, że dochód z gospodarstwa rolnego wlicza się do dochodu uprawniającego do prawa do świadczeń z pomocy społecznej przewidzianego w art. 8 ust 1 u.p.s. na autonomicznych zasadach. Zostały one określone jak wyżej wskazano, w ust. 9 tego przepisu. Jest to swoistego rodzaju fikcja prawna nakazująca obligatoryjne przyjęcie ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego, do którego stronie przysługuje jakikolwiek tytuł prawny. Tak oblicza się – ryczałtowo - dochód z gospodarstwa rolnego niezależnie od faktycznie uzyskiwanych dochodów z tego gospodarstwa, niezależnie od tego, czy jest ono uprawiane czy nie i z jakiego powodu. Decydujący jest tytuł prawny do gospodarstwa oraz klasyfikacja gruntów, powierzchnia hektarów przeliczeniowych. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym przedmiocie jest jednolite (vide wyroki w sprawach: II SA/Bk 250/17 z 9.01.2018 r.; I OSK 360/17 z 19.10.2017 r.; I OSK 1123/17 z 19.10.2017 r.; VIII SA/Wa 332/16 z 4.11.2016 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://www.nsa.gov.pl dalej jako CBOSA). Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela je. Nie sposób zatem podzielić wywodów skarżącego co do błędnego wyliczenia dochodu z powodu nieuwzględnienia faktu przebywania na zasiłku chorobowym, gdy żadnego dochodu nie mógł uzyskać. Jak wyżej wyłożono, ustalenie dochodów w formie ryczałtu wyklucza możliwość odliczenia kosztów związanych z jego uzyskaniem, a przyczyna ewentualnego nieuzyskania dochodów także pozostawała przy tej regulacji prawnej obojętna dla sposobu wyliczania dochodu skarżącego. Został on wyliczony prawidłowo i przedstawiony w uzasadnieniu decyzji obydwu instancji. Skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 7,05 ha fizycznych a 2,7475 ha przeliczeniowych i tę ostatnią wielkość uwzględniono w połączeniu z regulacją art. 8 ust 9 u.p.s. Kwota przekroczenia jakkolwiek niewielka, to nie pozwalała na uznanie spełnienia warunku ustawowego przyznania żądanego zasiłku zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Ustalenia stanu faktycznego oraz ocena prawna dokonana przez organy pomocy społecznej pozostają prawidłowe a zarzuty skargi o celowym dyskryminowaniu skarżącego pozostają gołosłowne i subiektywne. Dodać można informacyjnie, że nawet przy braku przekroczenia progu dochodowego organ mógłby nie przyznać żądanej pomocy, jest to bowiem pozostawione do uznania organu. W sprawie niniejszej w sytuacji przekroczenia dochodu, prawidłowo organy rozważały szczególną możliwość przyznania pomocy przewidzianą w art. 41 u.p.s. Przepis ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2. zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Powtórzyć w tym miejscu należy, za wyrokiem w sprawie II SA/Kr 1354/17 z dnia 10.01.2018 r. (Lex nr 2433975), że: 1. "Specjalny zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny. Jest to bowiem świadczenie, które może lecz nie musi zostać przyznane przez organ administracyjny osobie, której dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, pod warunkiem wystąpienia przesłanek, które ustawodawca określił mianem "szczególnie uzasadnionych przypadków". 2. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką organ uzna za zasadną. 3. Decyzje wydawane w zakresie zasiłku celowego są decyzjami uznaniowymi, a to oznacza, że sąd nie jest uprawniony do kwestionowania wysokości przyznanego świadczenia. To organ pomocy społecznej, a nie Sąd, decydują o tym w jakiej wysokości świadczenie może być przyznane biorąc pod rozwagę z jednej strony ilość środków finansowych, którymi dysponuje organ, a z drugiej strony - ilość podopiecznych i zakres koniecznej pomocy udzielanej tym osobom." Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "szczególnie uzasadniających przypadków w rozumieniu art. 41 u.p.s., niemniej jednolicie przyjmuje się, że chodzi o sytuacje nadzwyczajne, wyjątkowe, związane z okolicznościami nietypowymi, wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Jak podkreśla się, uprawnienie do otrzymania zasiłku specjalnego (opartego na podstawie art. 41 u.p.s.) dotyczy osób, których sytuacja życiowa ponad wszelką wątpliwość jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do codziennych, typowych, a nadzwyczajnych. Sytuacja, której nie można było przewidzieć ani zapobiec a która wywołuje negatywne skutki dla osoby ubiegającej się o pomoc (vide wyroki w sprawach: I OSK 967/17 z 28.11.2017 r., II SA/Łd 572/17 z 6.12.2017 r., II SA/Bk 627/17 z 28.11.2017 r. CBSA). Skarżący nie wskazał, by jego sytuację, niezmienną od lat kilku, cechowała szczególność, nie wskazał na żaden "szczególny przypadek", który upoważniałby organy pomocy społecznej do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zaś organy uzasadniły swoją ocenę braku podstaw do przyznania zasiłku celowego przy przekroczonym dochodzie i ocenie tej nie można zarzucić naruszenia prawa ani przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sytuacja bowiem życiowa skarżącego została opisana i wnikliwie przeanalizowana, wskazano na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej. Wskazano, ze skarżący od 2013 r. korzysta z pomocy społecznej ale nie zmienia swojej sytuacji, nie czyni nic w tym kierunku by poprzez swoje działania polepszyć tę sytuację. Fakt wręcz ciągłego ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej przez skarżącego znany jest sądowi z urzędu z racji rozpoznawania kilkudziesięciu skarg na decyzje odmowne lub decyzje przyznające pomoc w niższej niż żądana wysokości. Dodać można, że w uzasadnieniu wyroku w sprawie I OSK 640/17 z 19.01.2017 r. zapadłego po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. G. od wyroku tutejszego sądu w sprawie II SA/Bk 673/16, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił: "W niniejszej sprawie wskazywana przez skarżącego jego sytuacja materialna i zdrowotna oraz konieczność korzystania z rehabilitacji i ponoszenia kosztów dojazdów na tę rehabilitację do gabinetu rehabilitacyjnego w Ł. nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s." Reasumując – uznaniowa decyzja nie oznacza dowolności w rozstrzygnięciu organu, ale i nie oznacza, że organ ma obowiązek spełnienia wszystkich żądań zawartych we wniosku strony. Organ ma natomiast obowiązek ustalenia i rozważenia indywidualnych okoliczności sprawy zgodnie z zasadą określoną w art. 7 KPA oraz obowiązek uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia zgodnie z normą art. 107 § 3 KPA, co pozwoli na kontrolę legalności podjętego rozstrzygnięcia i ocenę, czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. W sprawie niniejszej, jak wyżej wykazano, granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postepowaniu przez sądami administracyjnymi z 30.08.2002 r. (t.j. Dz.U. 2017, poz. 1369 ze zmianami).