II SA/Bk 877/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 06 marca 2012 r. sprawy ze skargi S. D. na uchwałę Gminnej Spółki Wodnej "[...]" w K. z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie wysokości składki na rzecz gminnej spółki wodnej p o s t a n a w i a 1. odrzucić skargę, 2. przyznaje adwokatowi M. Ł. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 312,20 zł (trzysta dwanaście złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy. Skarżący S. D., po sprecyzowaniu przedmiotu zaskarżenia w piśmie procesowym z dnia 7 grudnia 2011 r., wniósł skargę na uchwałę Walnego Zgromadzenia Delegatów Gminnej Spółki Wodnej "[...]" w K. nr [...] z dnia [...] marca 2011 r. podjętej w sprawie wysokości składki na rzecz tej spółki na 2011 r. Podstawę prawną uchwały stanowi przepis art. 173 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – prawo wodne (Dz.U. nr 239, poz. 2019 ze zm.). Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2011 r. podtrzymał skargę i wniósł o przyznanie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wywiódł, że kwestionowana uchwała została podjęta z całkowitym pominięciem stanu rzeczy, a mianowicie faktu, że nieruchomości, których właścicielem jest skarżący należą do gruntów niezmeliorowanych, zaś na gruntach tych nie występują żadne urządzenia mogące dowodzić o stanowisku przeciwnym. Wskazał, że skarga oparta jest o art. 3 § 2 pkt 4 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podał, że spółki wodne wobec których czynności nadzorcze wykonuje starosta, wymierzając swoim członkom składki zbliżone do danin publicznoprawnych wykonują w tym zakresie czynności z zakresu administracji publicznej. O fakcie tym świadczy także to, że wykonanie przymusowego ściągnięcia składek należy do drogi administracyjnej. Tak więc wykluczając jedynie cywilnoprawny charakter wynikłego sporu, w ocenie pełnomocnika, trzeba założyć że w sprawie zaistniały przesłanki do kontroli sądowadministracyjnej. Spółka w odpowiedzi na skargę podała, że skarżący od 2003 r. pisze skargi na jej działalność i przedstawiła przebieg tego postępowania. W konkluzji stwierdziła, że kwestionowana uchwała została podjęta zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu. Spółki wodne działają na podstawie przepisów zamieszczonych w dziale VII ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. nr 2012, poz. 145 ze zm.) Zgodnie z art. 170 ustawy członek spółki wodnej jest obowiązany do wnoszenia składek i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, niezbędnych do wykonywania statutowych zadań spółki. Wysokość składek i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki, w związku z działalnością spółki. Jeżeli uchwalone przez spółkę wodną zajmującą się utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych szczegółowych składki i inne świadczenia nie wystarczają na wykonanie przewidzianych na dany rok zadań statutowych, starosta może wystąpić do organów spółki o podwyższenie wysokości tych składek i innych świadczeń; jeżeli spółka wodna zajmująca się utrzymaniem urządzeń wykonanych przy udziale środków publicznych, mimo wystąpienia starosty, nie podjęła odpowiedniej uchwały, starosta może, w drodze decyzji, podwyższyć wysokość tych składek i innych świadczeń. Do egzekucji składek i świadczeń, o których mowa w ust. 1, na rzecz spółki wodnej stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji należności podatkowych. Nadzór i kontrolę nad działalnością spółek wodnych sprawuje starosta – art. 178 ustawy. Pełnomocnik skarżącego wywiódł, że uchwała w przedmiocie wysokości składki członkowskiej na rzecz spółki wodnej powinna podlegać kontroli sądowadministracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), jako podjęta w zakresie administracji publicznej, albowiem: - czynności nadzorcze nad spółkami wodnymi wykonuje starosta, - wykonanie przymusowego ściągnięcia składek należy do drogi administracyjnej. Stanowisko pełnomocnika, w ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy odnieść się do charakteru prawnego spółki wodnej. Ustawa wodna z dnia 19 września 1922 r. (Dz.U. nr 62, poz. 574 ze zm.) przewidywała tworzenie spółek wodnych dobrowolnych (art. 134 ust. 2 pkt 1), przymusowych (art. 134 ust. 2 pkt 3) i z zastosowaniem przymusu względem mniejszości (art. 134 ust. 2 pkt 2). Ustawa z dnia 30 maja 1962 r. - Prawo wodne (Dz.U. nr 34, poz. 158 ze zm.) rozróżniała spółki wodne tworzone dobrowolnie (art. 112 ust. 1 pkt 2) albo na podstawie decyzji wojewódzkiego organu administracji wodnej (art. 112 ust. 1 pkt 2). Według art. 110 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo wodne (Dz.U. nr 38, poz. 230 ze zm.), utworzenie spółki wodnej następowało na mocy porozumienia zainteresowanych osób fizycznych i zakładów albo na podstawie decyzji naczelnika powiatu (później starosty). Wymienione ustawy przewidywały zatem zarówno spółki wodne dobrowolne, jak i przymusowe. Stan prawny w tym zakresie uległ istotnej zmianie po wejściu w życie obowiązującego Prawa wodnego, które nie dopuszcza tworzenia przymusowych spółek wodnych, z czego wynika, że są to zrzeszenia dobrowolne. W konsekwencji również członkostwo w nich jest w zasadzie dobrowolne, z jednym wyjątkiem, zgodnie bowiem z art. 168 ustawy, na wniosek spółki wodnej lub zainteresowanego zakładu starosta, w drodze decyzji, może włączyć zakład do spółki, jeżeli jest to uzasadnione celami, dla których spółka została utworzona. Stosunek członkowska w spółce wodnej posiada, pomimo nadzoru i kontroli starosty, charakter cywilnoprawny (vide: postanowienie SN z 31 sierpnia 1965 r., II CZ 60/65, OSNC 1966, nr 7-8, poz. 118, z 11 sierpnia 2004 r., II CK 481/03, Lex nr 271669, z 13 września 2007 r., III CZP 80/07, Lex nr 345571, z 3 lipca 2008 r., IV CZ 48/08, Lex nr 637709, a także G. Kozieł: Glosa do postanowienia SN z 29 czerwca 2010 r., III CZP 46/10 oraz artykuł "Spółka wodna a stowarzyszenie", Pr. i Środ. z 2011 r., nr 1, poz. 119). Skutkiem przyjęcia cywilnoprawnego charakteru spółki wodnej jest przyjęcie, że składka członkowska ma charakter świadczenia cywilnoprawnego. Ustalenie i ściąganie składek i świadczeń należnych spółce wodnej od jej członków nie wiąże się z prawnopubliczną działalnością spółki. Obowiązek ich uiszczania wynika ze stosunku członkowskiego. W dalszej kolejności należy odpowiedzieć na pytanie czy poddanie składki członkowskiej egzekucji administracyjnej pozbawia jej charakteru cywilnoprawnego. W ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 229, poz. 1954 ze zm.) w art. 2 § 1 pkt 5 poddano egzekucji administracyjnej należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Przepis art. 170 ust. 5 ustawy – Prawo wodne stanowi, że do egzekucji składek i świadczeń, na rzecz spółki wodnej stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji należności podatkowych. Jednocześnie w § 3 art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postanowiono, że poddanie obowiązku egzekucji administracyjnej nie przesądza o wyłączeniu sporu co do jego istnienia lub wysokości przed sądem powszechnym, jeżeli z charakteru obowiązku wynika, że do rozpoznania takiego sporu właściwy jest ten sąd. Oznacza to, że podanie składki członkowskiej egzekucji administracyjnej nie pozbawiło jej charakteru cywilnoprawnego. W konsekwencji stwierdzić należy, że członkowi spółki wodnej przysługuje powództwo do sądu powszechnego, w którym będzie się mógł domagać ustalenia, że należność nie istnieje w całości lub w części. Mając powyższe na uwadze skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 ww ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm).