II SA/Bk 904/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...].08.2011 r. nr [...] 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...].10.2011 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania Pana T. S. od decyzji z dnia [...].08.2011 r. znak: [...]wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. dotyczącej odmowy umorzenia w całości należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 4.800 zł z tytułu wypłaconych K. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz odmowy umorzenia w całości ustawowych odsetek w wysokości 876,87 zł naliczonych na dzień wydania niniejszej decyzji, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...].04.2011 r. nr [...] zobowiązał Pana T. S. (zwanego dalej "Skarżącym") do zwrotu należności z tytułu wypłaty osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W związku z powyższym Skarżący pismem z dnia [...].07.2011 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...].08.2011 r. Kierownik Działu Świadczeń Społecznych w B. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. odmówił umorzenia w całości kwoty dłużnika alimentacyjnego oraz odsetek za zwłokę. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności powołał art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W dalszej kolejności organ przeanalizował sytuację rodziną dłużnika alimentacyjnego, podając, że Skarżący jest rozwiedziony, mieszka z Panią K. B. w domu stanowiącym jej własność, w którym prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Nie posiada domu, mieszkania, ani żadnych nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych, jak również prawa do renty i emerytury. Analizując z kolei sytuację dochodową organ ustalił, że dłużnik korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w wysokości 444 zł miesięcznie oraz zasiłków celowych na bieżące potrzeby. Dłużnik alimentacyjny pomimo, osiągniętego wieku (67 lat) nie jest uprawniony do otrzymywania świadczenia emerytalnego. Skarżący może natomiast liczyć na wsparcie Pani K. B. Strona skarżąca zaliczona jest do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym- orzeczenie wydane na stałe z możliwością podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Organ stwierdził, że wnioskodawca ze swojej strony nie podejmował żadnych starań w kierunku uzyskania pracy w warunkach chronionych lub działań w celu zawieszenia bądź umorzenia postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela, co skutkowałoby wstrzymaniem wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie 2009/2010 i kolejnym, ale doprowadziło do zadłużenia wobec organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Reasumując organ stwierdził, że sytuacja finansowa Skarżącego nie jest na tyle wyjątkowa, w szczególności na tle innych osób i rodzin, które muszą zapewnić wszystkie niezbędne potrzeby życiowe i uzyskują znacznie niższe dochody lub niejednokrotnie nie osiągają żadnych. Po rozpatrzeniu odwołania, w którym Skarżący prosząc o umorzenie ww. należności, powołał się na wypadek samochodowy w 2007 r., ciężki stan zdrowotny i brak możliwości znalezienia pracy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...].10.2011r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Biorąc pod uwagę sytuację zdrowotną, rodzinną i majątkową Skarżącego, ustaloną przez organ pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania oraz pozwalające na zastosowanie najdalej idącej ulgi, jaką jest umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Organ podkreślił, że z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że osoby w wieku, jak odwołujący, mogą być dotknięte schorzeniami, które wymagają leczenia, co wcale nie oznacza, że nie mogą pracować i postarać się o takie zarobkowanie, które jest stosowne do sytuacji życiowej. Ponadto Kolegium podniosło, że w sytuacji, gdy Skarżący uzyska orzeczenie pokazujące, że jego stan zdrowia uległ pogorszeniu, wówczas winien złożyć kolejny wniosek o umorzenie zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie w całości zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Strona skarżąca, podobnie jak w odwołaniu podniosła, że w 2007 r. uległa wypadkowi w następstwie czego trudno było jej znaleźć stałą pracę. Skarżący podniósł, że pracował m.in. w firmie ochroniarskiej przez okres siedmiu miesięcy i wtedy komornik potrącał mu 600-700 zł miesięcznie, ale w związku z dolegliwościami kręgosłupa nie był w stanie dalej kontynuować zatrudnienia. Strona skarżąca zaznaczyła również, że otrzymała drugą grupę niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę SKO w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Podczas rozprawy w dniu [...].02.2012 r. Skarżący poparł skargę i oświadczył, że nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na stan zdrowia. Dodał również, że będzie się starał o zmianę grupy inwalidzkiej. Podniósł również, że córka pracuje, a sprawa dotyczy wyłącznie zaległości alimentacyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowanej jako: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. W świetle powyższych kompetencji sądu administracyjnego, już na wstępie należało wyjaśnić Skarżącemu, że jego żądanie umorzenia należności alimentacyjnych nie mogło zostać uwzględnione. Sąd administracyjny nie ma, bowiem takich uprawnień, w razie natomiast stwierdzenia naruszenia prawa może jedynie uchylić zaskarżony akt ewentualnie stwierdzić jego nieważność. W niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania w stopniu kwalifikującym ją do wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c). Kontrolowane w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięcie dotyczyło odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy cyt. ustawy z dnia 7.09.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1 tej ustawy dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Wynikający z cytowanego wyżej przepisu obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu należności nie jest jednak bezwzględny. W określonych sytuacjach i przy spełnieniu ustawowych przesłanek obowiązek ten może być ograniczony bądź całkowicie zniesiony. Mianowicie, w myśl art. 30 ust. 2 powołanej ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Nie ulega zatem wątpliwości, że uprawnienie organu do umarzania należności alimentacyjnych jest realizowane w ramach uznania administracyjnego i jest uzależnione od zaistnienia szczególnych okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Wprawdzie w gestii organu jest odmowa albo przychylenie się do wniosku strony, jednakże organ nie dysponuje dowolnością przy wydawaniu takiego rozstrzygnięcia. Organ winien, bowiem tak uzasadnić rozstrzygnięcie, aby adresat decyzji był przekonany, iż wszystkie okoliczności faktyczne zostały wyjaśnione oraz, że organ zbadał w sposób wyczerpujący wszystkie przesłanki przemawiające za konkretnym rozwiązaniem. Tym bardziej, że działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, i możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala, zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, jest on, bowiem związany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 i 80 kpa (por. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6.02.2009r., III SA/Gl 1421/08, Lex nr 484073 oraz WSA w Warszawie z dnia 6.02.2008r., V SA/Wa 2408/07, Lex nr 480552). W związku z tym, iż w przedmiotowej sprawie treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego dłużnika alimentacyjnego sięga do granic kolizji z interesem społecznym (publicznym), w którym wyraża się interes osób uprawnionych do alimentów, wspieranych przez państwo, rozstrzygnięcie sprawy organ powinien poprzedzić wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest bowiem również sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnej. Wywody w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego (tak: WSA w Łodzi w wyroku z 19.11.2010 r. II SA/Łd 1048/10, dostępny w elektronicznej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego nie została przeprowadzona zgodnie z przywołanymi regułami. Organy orzekające w niniejszej sprawie uznały bowiem, że sytuacja finansowa nie jest na tyle wyjątkowa, w szczególności na tle innych osób i rodzin, które muszą zapewnić wszystkie niezbędne potrzeby życiowe i uzyskują znacznie niższe dochody lub niejednokrotnie nie osiągają żadnych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wyjaśniono, że Skarżący jest rozwiedziony, mieszka z Panią K. B. w domu stanowiącym jej własność, w którym prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Nie posiada domu, mieszkania, ani żadnych nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych, jak również prawa do renty i emerytury. Ustaliły także, że dłużnik korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego w wysokości 444 zł miesięcznie oraz zasiłków celowych na bieżące potrzeby oraz, że pomimo osiągniętego wieku (67 lat) nie jest uprawniony do otrzymywania świadczenia emerytalnego. Organy wskazały, że Skarżący może liczyć na wsparcie Pani K. B. Ustaliły także, że strona skarżąca zaliczona jest do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym- orzeczenie wydane na stałe z możliwością podjęcia zatrudnienia w warunkach pracy chronionej oraz, że ww. nie podejmował żadnych starań w kierunku uzyskania pracy w warunkach chronionych. Mając powyższe na względzie, Sąd stwierdził, że organy zgromadziły materiał dowodowy, jednakże nie przeanalizowały dogłębnie aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego. Zdaniem Sądu argumentem przemawiającym za odmową umorzenia nie może być ustalenie, że Skarżący nie podejmował żadnych starań w kierunku uzyskania pracy w warunkach chronionych. Tym bardziej, że zarówno w odwołaniu od decyzji, w skardze do tutejszego Sądu, a także podczas rozprawy w dniu 14.02.2012 r. Skarżący podnosił, że pracował jako ochroniarz w 2010 r. przez 7 miesięcy i wtedy komornik potrącał mu 600-700 zł miesięcznie na rzecz alimentów. Z akt sprawy wynika również, ze względu na stan zdrowia (nogi, kręgosłup) musiał zrezygnować z pracy. Ponadto Skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze do Sądu nadmienił, że stan jego zdrowia ciągle się pogarsza (chodzi w gorsecie ortopedycznym, porusza się o lasce). Należy też zaznaczyć, że Skarżący ma 67 lat, a zatem nie jest już w wieku, w którym może bez problemu podjąć pracę. Skarżący nie ma też żadnych nałogów. Reasumując stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie zbadały dość szczegółowo stanu faktycznego, co skutkowało, przy orzekaniu o odmowie umorzenia należności Skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z ustawowymi odsetkami, przekroczeniem granic przyznanej im swobody orzekania. W myśl, bowiem przepisów art. 7, 77 § 1 i 80 kpa organ administracji obowiązany jest wszechstronnie wyjaśnić stan faktyczny, zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na tej podstawie ocenić czy dana okoliczność została udowodniona, bowiem dopiero dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych pozwala na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego, w tym przypadku normy art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny wyjaśnić wszelkie okoliczności sprawy istotne dla rozstrzygnięcia o żądaniu zawartym we wniosku Skarżącego, stosownie do przytoczonych wyżej wskazówek, tj. kwestię pogarszającego się stanu zdrowia Skarżącego, jego wiek, próby podejmowania przez niego pracy pomimo orzeczenia o niepełnosprawności. Uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną Skarżącego powinny również ocenić, czy zachodzą ewentualnie przesłanki do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, jak również do odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Konsekwencją uchylenia decyzji było stwierdzenie z urzędu o niemożności wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku (art. 152 ww. ustawy).