II SA/Bk 912/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M.Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi M. A. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego M. Ż. wykonane na zasadzie prawa pomocy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr[...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Z.z dnia [...] lipca 2014 r., nr[...], o odmowie umorzenia M.Ż. należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzja SKO w Ł. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2013 r., M. Ż. zwrócił się do MOPS-u w Z. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr[...], Burmistrz Z. odmówiono umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na dzieci skarżącego – M. Ż. i I. Ż. (w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r., w łącznej kwocie 6.000 zł). Po rozpatrzeniu odwołania, SKO w Ł. decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr, uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi l instancji. Decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr[...], Burmistrz Z. ponownie odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. SKO w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., nr[...], uchyliło w całości powyższą decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia [...] lipca 2014 r., nr[...], po raz kolejny odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ ustalił, że skarżący swoim postępowaniem, tj. uchylaniem się od obowiązku alimentacyjnego na dwoje dzieci oraz brakiem chęci współpracy z MOPS w Z. (brak stawienia się na wywiad), doprowadził do tego, że zostało mu zabrane prawo jazdy i trafił do Zakładu Karnego w C. B. Następnie powołując się na art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), organ wywiódł, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sam fakt, że skarżący nie pracuje zarobkowo, nie stanowi wyłącznej podstawy do umorzenia jego zaległości, gdyż sytuacja ww. nie stanowi cech trwałości. Podniesiono, że wskazywane przez zobowiązanego okoliczności, tj. odbywanie kary w zakładzie karnym i brak zatrudnienia nie czynią jego sytuacji wyjątkowej oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Organ zaznaczył także, że to, iż w chwili obecnej skarżący przebywa w zakładzie karnym i nie może podjąć zatrudnienia nie oznacza, że nie może pracować w ogóle. W ocenie organu po opuszczeniu zakładu karnego, tj. [...] listopada 2014 r. ww. może postarać się o zatrudnienie, które umożliwi mu osiągnięcie dochodów pozwalających nie tylko na utrzymanie własnej osoby, ale i spłatę ciążących na nim zaległości. Ponadto organ poinformował skarżącego, że może złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności, bądź rozłożenia na raty powstałej zaległości. Dalej organ wyjaśnił, że gdy ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, tj. gdy skarżący umożliwi przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz przez okres ostatnich 6 miesięcy będzie wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub spłaci całe zadłużenie, MOPS w Z.wystąpi do Starosty Z. z wnioskiem o uchylenie decyzji o zatrzymaniu ww. prawa jazdy. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że zabranie mu prawa jazdy pogrąża go i prowadzi do "niepozytywnej prognozy zaistniałego problemu" z powodu zadłużenia alimentacyjnego. Opisał swoją ciężką sytuację i brak perspektyw w poszukiwaniu pracy. Wskazał, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku. Nie może też liczyć na pomoc rodziny. Zaznaczył, że jedynie odzyskanie prawa jazdy i powrót do pracy w firmie transportowej umożliwi mu spłatę zaległości. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., nr[...], orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji. Dodatkowo podkreślono, że dłużnik do tej pory nie wykazał dostatecznego zainteresowania, zaangażowania i starań w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych, chociaż miał ku temu stosowne możliwości. Z akt sprawy wynika, że ww. pracował jako zawodowy kierowca. W ocenie organu, w obecnej sytuacji, umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych byłoby nieuzasadnionym przerzucaniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużnika oraz niezgodne z ww. ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Odnosząc się do podnoszonej w odwołaniu kwestii zwrotu zatrzymanego prawa jazdy Kolegium wyjaśniło, że ta sprawa nie jest przedmiotem mniejszego postępowania odwoławczego o umorzenie należności alimentacyjnych i dlatego nie może podlegać ocenie. Zaznaczono również, że aktualne są informacje dotyczące możliwości uchylenia decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, przedstawione przez Dyrektora MOPS w piśmie z dnia [...] maja 2014 r. nr[...], jak też w zaskarżonej decyzji. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie w całości lub w części jego zadłużenia i uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W uzasadnieniu skargi wskazał na błędną, w jego ocenie, interpretację art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podniósł też, że nie ma do kogo z rodziny zwrócić się o pomoc oraz, że zatrzymanie prawa jazdy spowodowało utratę przez niego pracy, a tym samym wzrost jego zadłużenia. Podkreślił, że również w zakładzie karnym poszukuje pracy, jednak do tej pory bez rezultatów. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wskazał, że zwrot prawa jazdy zatrzymanego prawomocną decyzją nie mieści się w zakresie niniejszego postępowania odwoławczego. Pismem z dnia 14 października 2014 r. skarżący wystąpił do Sądu z wnioskiem o przywrócenie kwalifikacji do podjęcia zawodu kierowcy, zaś w piśmie z dnia 15 października 2014 r. wyraził swoje niezadowolenie z powodu zatrzymania prawa jazdy, a tym samym brak możliwości wykonywanie zawodu kierowcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili ich wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą podjętych decyzji. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie była decyzja SKO w Ł. z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Z. z dnia [...] lipca 2014 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego orzeczenia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie Sądu, powyższe uregulowanie oznacza, że organ podejmuje rozstrzygnięcie w warunkach uznania administracyjnego, przy czym ustawodawca w przepisie tym nie zamieścił żadnych przesłanek, które wyznaczałyby ramy podejmowania rozstrzygnięcia w tym zakresie. Z przepisu tego można jedynie wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 635/13). Na gruncie niniejszej sprawy skarżący zaniechał złożenia wniosku co do dwóch pierwszych możliwości przewidzianych w przepisie, składając od razu wniosek najdalej idących skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności. Należy podkreślić, że decyzje w przedmiotowej sprawie podejmowane były w warunkach uznania administracyjnego, zatem do rozważenia pozostaje kwestia, czy organy obu instancji nie przekroczyły granic tego uznania. Analiza obu rozstrzygnięć podjętych w ramach kontrolowanego postępowania pozwala stwierdzić, że organy administracji w tym zakresie nie dopuściły się naruszeń prawa. Organ pierwszej instancji w motywach swojego rozstrzygnięcia opisał bardzo precyzyjnie stan rodzinny i majątkowy wnioskodawcy, po czym dokonał stosownej ich analizy i na tej podstawie wskazał, że skarżący jest osobą młodą, zdrową, zdolną po wyjściu na wolność podjąć jakąkolwiek dostępną pracę zarobkową, niekoniecznie w zawodzie kierowcy, a obecny jego stan (przebywanie w więzieniu) można uznać za przejściowy. W tym miejscu należy też zaznaczyć, że NSA w Warszawie w wyroku z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt I OSK 881/11 stwierdził, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie uzasadnia pobyt w zakładzie karnym, zamiar podjęcia nowego życia po opuszczeniu zakładu karnego, nie będąc obarczonym długami, czy też zgłaszane zastrzeżenia co do prawidłowości systemu udzielania świadczeń osobom uprawnionym do alimentów. Odbywanie kary pozbawienia wolności nie jest okolicznością obiektywną lecz stanowi efekt, zabronionych z punktu widzenia prawa, działań skarżącego i nie może stanowić okoliczności uzasadniających umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie uzasadnia też umorzenia sama tylko hipotetyczna możliwość nie znalezienia pracy po opuszczeniu zakładu karnego. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela pogląd wyrażony w ww. wyroku. Zdaniem Sądu, organy zasadnie podniosły, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń musi być traktowane jako coś wyjątkowego i dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia muszą zachodzić szczególne okoliczności. Jak słusznie zaznaczyły, obecne pozostawanie skarżącego bez pracy nie stanowi wyłącznej podstawy do umorzenia jego zaległości, gdyż sytuacja ww. nie stanowi cech trwałości. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, tj. odbywanie kary w zakładzie karnym i brak zatrudnienia nie czynią jego sytuacji wyjątkowej oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Fakt obecnego przebywania skarżącego w zakładzie karnym i wiążący się z tym brak zatrudnienia nie oznacza, że nie może on pracować w ogóle. Po opuszczeniu zakładu karnego w dniu [...] listopada 2014 r. skarżący może postarać się o zatrudnienie, które umożliwi mu osiągnięcie dochodów pozwalających nie tylko na utrzymanie własnej osoby, ale i spłatę ciążących na nim zaległości. Podkreślenia także wymaga, że organy poinformowały skarżącego, że może złożyć wniosek o odroczenie terminu płatności, bądź rozłożenia na raty powstałej zaległości oraz, że zwrot prawa jazdy zatrzymanego prawomocną decyzją nie mieści się w zakresie niniejszego postepowania odwoławczego. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że Kolegium bardzo szczegółowo przedstawiło przebieg postępowania, a następnie przybliżyło zasady umarzania należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W następstwie przeprowadzonej analizy organ odwoławczy doszedł do właściwego przekonania, że organ pierwszej instancji podejmując swoją decyzję nie dopuścił się naruszeń przepisów prawa, jak również nie przekroczył granic uznania administracyjnego, w ramach którego podejmował decyzję. Słusznie podkreślono kluczową kwestię, że wniosek o umorzenie należności wypłaconych z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być uwzględniony tylko w wyjątkowych przypadkach. Odbywanie zaś kary pozbawienia wolności przez dłużnika alimentacyjnego nie jest okolicznością szczególną i wyjątkową, a ponadto ma ona charakter przemijający. Zdaniem Sądu, argumentacja zaprezentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest prawidłowa i zasadnie akcentuje wyjątkowość umorzenia oraz to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Argumentacja skarżącego, jak również podnoszone przez niego okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku, gdyż okoliczności tych w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zakwalifikować jako szczególnych. Pomimo zatem, że wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W sprawie niniejszej nie doszło bowiem do naruszenia przez organy art. 30 ust. 2 omawianej ustawy. Odnosząc się zaś do wniosku skarżącego o uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, Sąd pragnie podkreślić, że wniosek ten nie może być przedmiotem postępowania sądowego, gdyż orzeczenia sądów administracyjnych mają charakter kasacyjny. Z tego właśnie względu podstawą orzekania dla sądu administracyjnego jest materiał dowodowy i faktyczny sprawy zgromadzony przez organy w postępowaniu administracyjnym, zaś sąd przeprowadza jedynie kontrolę działania organów administracji publicznej. Oceniając natomiast rozstrzygnięcia organów w tym względzie stwierdzić należy, że organy słusznie stanęły na stanowisku, że kwestia zwrotu prawa jazdy nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Reasumując, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Mające natomiast zastosowanie w sprawie przepisy zostały także należycie zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się też naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 19 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461, j.t.).