II SA/Bk 936/13
WyrokWSA w Białymstoku2014-03-11
Skład orzekający: Grażyna Gryglaszewska, Małgorzata Roleder, Mirosław Wincenciak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba podlegająca obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących od 1 stycznia 2013 r., pomimo uchwały NSA z 2012 r. uznającej prowadzenie gospodarstwa rolnego za negatywną przesłankę?Ratio decidendi
Sąd uznał, że zmiana stanu prawnego od 1 stycznia 2013 r. spowodowała, iż uchwała NSA z 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12) dotycząca świadczeń pielęgnacyjnych nie ma zastosowania w obecnym stanie prawnym. Nowe przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzają odmienne kryteria przyznawania i przesłanki negatywne, w tym brak wyłączenia dla osób podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu z innych tytułów w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji naruszyły prawo materialne i procesowe, nie uwzględniając nowej wykładni przepisów.Stan faktyczny
H. B. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy I i II instancji odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na uchwałę NSA z 2012 r., która stwierdzała, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podniosła, że od lipca 2013 r. zrezygnowała z pracy w gospodarstwie na rzecz opieki nad synem, a także wskazała na zmiany w przepisach od 1 stycznia 2013 r. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy G., stwierdzając jednocześnie, że decyzje te nie mogą być wykonane do czasu uprawomocnienia się wyroku.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...].07.2013 r. nr [...], 2. stwierdza, że wymienione decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.
z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.
U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
W dniu [...] lipca 2013 r. H. B. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w G. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem K. B.
W wyniku rozpoznania powyższego wniosku, organ I instancji decyzją z dnia
[...] lipca 2013 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 17 ust. 1 ustawy
o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że wnioskodawczyni należy do osób wymienionych w powyższym przepisie. Ponadto ustalono, że K. B. - syn wnioskodawczyni - został zaliczony do grupy osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa (orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia
[...] lutego 1999 r.). Wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z mężem i trójką dzieci. Małżonkowie prowadzą gospodarstwo rolne o łącznej powierzchni 26,4614 ha (9,9730 ha przeliczeniowych) i z tego tytułu podlegają obowiązkowi ubezpieczenia
w KRUS. Gospodarstwo rolne, którego współwłaścicielką jest ww. specjalizuje się
w hodowli bydła mlecznego. Wnioskodawczyni oświadczyła, że wszystkie prace
w gospodarstwie rolnym wykonuje mąż oraz wynajęci do pracy ludzie. Natomiast podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] lipca 2013 r. ustalono, że wnioskodawczyni pracuje w gospodarstwie (przy udoju krów), przez jedną godzinę rano, gdy syn jeszcze śpi i jedną godzinę wieczorem. Ponadto niepełnosprawny syn uczęszcza 5 razy w tygodniu na warsztaty terapii zajęciowej
w S., gdzie spędza 8 godzin dziennie (od godz. 7.00 do 15.00).
W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wskazał, że przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodjęcie lub rezygnacja
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Powołując się na definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawartej art. 3 pkt 22 ustawy
o świadczeniach rodzinnych, stwierdzono, że niepodjęcie lub rezygnacja
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ścisłym znaczeniu oznacza osobę bezrobotną, która była zatrudniona lub wykonywała pracę we wskazanych
w przepisie formach i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z tej możliwości nie skorzystała.
W odniesieniu do osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik nie można mówić, iż zaliczają się do którejś z kategorii wymienionej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na potwierdzenie powyższego stanowiska powołano Uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12), w której Sąd uznał, iż "prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego".
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy stwierdzono, że wnioskodawczyni pomimo sprawowania faktycznej opieki nad synem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W sytuacji bowiem H. B. nie rozwiązano z nią wcześniej istniejącego zatrudnienia, wnioskodawczyni nie poszukiwała zatrudnienia i nie zrezygnowała z zarobkowania związanego z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wobec powyższego świadczenie pielęgnacyjne nie mogło być jej przyznane.
Nie godząc się z tą decyzja, H. B. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. Skarżąca zakwestionowała ustalenia organu I instancji dotyczące zakresu sprawowanej przez nią opieki, wskazując na niezrozumienie przez pracowników GOPS w G. charakteru
i rodzaju choroby, jaką dotknięty jest jej syn oraz obowiązków, jakie się z tym wiążą. Odwołująca się oświadczyła również, że twierdzenia pracownika socjalnego o pracy w gospodarstwie rolnym przy udoju są bezpodstawne, ponieważ krowy doiła ze względu na mleko dla dzieci. Jednakże od lipca 2013 r. zrezygnowała z powyższego na rzecz opieki nad synem K., którym trzeba opiekować się i być przy nim cały czas. Ponadto oświadczyła, że bez otrzymywanego dotychczas świadczenia nie poradzi sobie, będzie musiała przekazać gospodarstwo na syna i pójść z mężem po zasiłki do gminy albo pójść na miesiąc do pracy, aby następnie z niej zrezygnować na rzecz opieki nad synem. Skarżąca podkreśliła, że na utrzymaniu oprócz syna K. mają jeszcze dwie uczące się córki, a ona i mąż nie są już młodzi
i zdrowie również podupada. Odwołująca się wyjaśniła też, że twierdzenia organu,
co do uczęszczania syna K. na warsztaty terapii zajęciowej w S. przez
5 dni w tygodniu nie są prawdziwe, bowiem czasami syn bywa na tych zajęciach tylko raz lub dwa w tygodniu, w zależności od jego dyspozycji psychicznej.
Do odwołania skarżąca dołączyła "Zaświadczenie", w którym oświadczyła, że od dnia
[...] lipca 2013 r. nie wykonuje prac w gospodarstwie na rzecz opieki nad niepełnosprawnym synem K. B.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. nie podzieliło powyższych argumentów i decyzją z dnia [...]września 2013 r. orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
Na wstępie organ wyjaśnił, iż ustawa z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), stanowiąca podstawę materialnoprawna zaskarżonej decyzji, z dniem 1 stycznia 2013 r. została znowelizowana mocą art. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy
o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). Następnie następnie powołując się na treść art. 17 ww. ustawy szczegółowo omówiono warunki przyznanie przedmiotowego świadczenia w aktualnym stanie prawnym.
Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy stwierdzono, że wnioskodawczyni nie spełnia wszystkich przesłanek pozytywnych warunkujących otrzymanie wnioskowanego świadczenia. Wprawdzie wnioskodawczyni sprawuje stałą i osobistą opiekę nad swoim niepełnosprawnym synem, którego niepełnosprawność istnieje od urodzenia (orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] grudnia 1998 r.
w aktach sprawy), to jednakże, jak wskazuje treść art. 17 ust. 1 ww. ustawy, wnioskowane świadczenie przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a rezygnacja ta musi mieć związek z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszym przypadku nie został spełniony właśnie warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ podkreślił, że interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy,
w kwestii czy osobie będącej rolnikiem i prowadzącej gospodarstwo rolne może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne budziła wiele wątpliwości, a w orzecznictwie organów administracji, jak i sądów administracyjnych istniało wiele rozbieżności
w stosowaniu tego przepisu. Wątpliwości interpretacyjne zostały jednakże usunięte
w drodze wykładni zaprezentowanej w uchwale 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, w której Sąd ten stwierdził, że w świetle art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stanął ponadto na stanowisku, że prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywanej pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z prowadzeniem jak i zarządzaniem gospodarstwem. Zatem przy odpowiedniej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne, zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną.
W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielką i posiadaczką gospodarstwa rolnego położonego na terenie gminy G., o łącznej powierzchni 25,6793 ha fizycznych, tj. 9,9730 ha przeliczeniowych
i z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniu w KRUS. W związku z tym,
w myśl art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, wnioskodawczyni jest rolnikiem. Z akt sprawy wynika również, że ww. nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a tylko zrezygnowała
z wykonywania pracy w tym gospodarstwie rolnym. Jednakże fakt rezygnacji
z osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym nie może skutkować tym, że skarżąca przestała być rolnikiem i zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaistniała w niniejszej sprawie sytuacja faktyczna nie może być zatem uznana za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 w związku art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powoduje to, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze wywiedzionej na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, H. B. podniosła, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i wniosła o jej uchylenie. W motywach skargi wskazała, że jej sytuacja jest trudna, ponieważ nie ma środków do życia. Wyjaśniła, że jej syn K. ma dziecięce porażenie mózgowe i urodziła go, gdy miała 19 lat. Wskazała również, że przyszła do męża na jego gospodarstwo (ojcowiznę) i jest żoną rolnika. Podkreśliła, że w gospodarstwie nie pracuje, tylko opiekuje się synem. W dalszej części skargi zasygnalizowała, że w innych gminach wypłacane jest takie świadczenie, co wynika ze strony internetowej - Portalu Pomocy Społecznej. Wyrażając swoje niezadowolenie z zaistniałej sytuacji, Skarżąca poddała
w wątpliwość akcje prowadzone na rzecz pomocy niepełnosprawnym i poprosiła
o pomoc dla niej jako matki niepełnosprawnego syna.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał uprzednie stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2013 r., która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia [...] sierpnia
2013 r. odmawiającą przyznania H. B. świadczenia pielęgnacyjnego
z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym od urodzenia synem K. B.
Materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie
ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W sprawie niniejszej bezsporne jest, że skarżąca opiekuje się synem, który ze względu na niepełnosprawność takiej opieki wymaga. Ponadto podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik i jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni przekraczającej 1 ha przeliczeniowy. W okresie do 30 czerwca 2013 r. skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem K. B.
Oba organy w swoich decyzjach zgodnie stanęły na stanowisku, że skarżąca spełnia prawie wszystkie warunki do otrzymania przedmiotowego świadczenia, oprócz jednego, a mianowicie nie zrezygnowała z zatrudnienia w celu podjęcia opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Zdaniem organów, do rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne nie ma zastosowania pojęcie "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". W tej mierze wywody swoje oparły o treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że na tle art. 17 ustawy
o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2012 r. istniała
w orzecznictwie sądowoadministracyjnym rozbieżność odnośnie tego, czy posiadanie gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też nie. W dniu
11 grudnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę o sygn. akt I OPS 5/12, w której stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślenia przy tym wymaga, że na mocy
art. 187 § 2 p.p.s.a. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca w tej sprawie, w której została podjęta, ale również ma jeszcze, tzw. ogólną moc wiążącą wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a.
W ocenie Sądu zauważenia jednak wymaga, że powyższa uchwała została podjęta pod rządami ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. Natomiast po tej dacie nastąpiła istotna jej zmiana. Otóż ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r., z kręgu osób, którym do dnia 31 grudnia 2012 r. przysługiwało uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wyodrębniono grupę osób, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (na innych zasadach) oraz inną grupę osób, które po 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprowadzając w miejsce dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego dwa inne świadczenia, ustawodawca odmiennie określił kryteria ich przyznawania i przesłanki negatywne skutkujące niemożnością ich uzyskania.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabierają dwie różnice pomiędzy obecnym świadczeniem pielęgnacyjnym, a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Zgodnie z art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Wyłączenia takiego nie zawiera natomiast art. 17 cyt. ustawy dotyczący świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu, konstrukcja wskazanych przepisów nie jest przypadkowa. Biorąc pod uwagę zasadę racjonalności ustawodawcy, powyższe prowadzi do wniosku, że w stanie prawnym obowiązującym po dniu 1 stycznia 2013 r. podleganie przez osobę sprawującą opiekę obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu
i rentowemu stało się odnośnie ustalania jej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego irrelewantnym prawnie. Skoro racjonalny prawodawca w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b) ustawy zamieszcza tego rodzaju przesłankę negatywną,
a jednocześnie pomija ją w kolejnym przepisie, to wyraźnie daje wyraz temu,
iż okoliczność ta nie jest istotna na gruncie ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym też zakresie niewątpliwie utraciły aktualność te rozważania zawarte w uzasadnieniu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12, które odnosiły się do opłacania ze środków publicznych składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe jako uzasadnionego kryterium dyferencjacji statusu ubezpieczonych w zakresie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 1198/13).
Kolejną cechą różnicującą w aktualnym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne od specjalnego zasiłku opiekuńczego, jest uzależnienie przysługiwania drugiego z tych świadczeń od spełnienia kryterium dochodowego (art. 16a ust. 2 ustawy), przy jednoczesnym braku jakichkolwiek kryteriów dochodowych odnośnie osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne. Zróżnicowanie to jest także nieprzypadkowe i zdaniem Sądu przesądza o tym, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uzyskiwanie dochodów z innych niż praca źródeł nie może być uznane za negatywną przesłankę dla korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu, zmiana stanu prawnego dokonana od dnia 1 stycznia 2013 r. spowodowała, że uchwała NSA w sprawie I OPS 5/12 znajduje zastosowanie jedynie przy specjalnym zasiłku opiekuńczym. Przepis art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b) ustawy
w brzmieniu, że specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, obejmuje również rolnika podlegającego obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno - rentowemu zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r.,
poz. 1403). Brak takiego samego uregulowania w art. 17 ust. 1 ustawy
o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie przekreśla możliwość stosowania do obecnego świadczenia pielęgnacyjnego omawianej negatywnej przesłanki przyjętej dla specjalnego zasiłku opiekuńczego. Zarazem nie do przyjęcia jest koncepcja, że
w zakresie specjalnego zasiłku opiekuńczego świadczenie to nie przysługuje rolnikowi ze względu na wyraźne wyłączenie ustawowe, zaś w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego świadczenie temu samemu rolnikowi nie przysługuje ze względu na treść uchwały NSA podjętej pod rządami ustawy przed jej zasadniczą zmianą (w omawianym zakresie).
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy naruszyły w rozumieniu art. 145
§ 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. przepisy prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy
o świadczeniach rodzinnych i miało to wpływ na wynik sprawy. Nie podjęły bowiem żadnych rozważań w kwestii interpretacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w nowym brzmieniu, tj. od dnia 1 stycznia 2013 r., skupiając się wyłącznie na interpretacji przepisu na datę podejmowania cytowanej przez NSA uchwały. Spowodowało to nieprawidłową wykładnię stosowanego przepisu. Tym samym stwierdzić należy, że fakt podlegania skarżącej ubezpieczeniu społecznemu rolników nie przekreśla możliwości uzyskania przez nią wnioskowanego świadczenia. Okoliczność niniejsza jest zatem niewystarczająca do negatywnego załatwienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi na zmianę stanu prawnego od 1 stycznia 2013 r., organy nie powinny, niejako automatycznie, powoływać się na treść uchwały NSA o sygn. akt I OPS 5/12, która nie znajduje zastosowania w nowym stanie prawnym dotyczącym zasad udzielania świadczeń pielęgnacyjnych, tym bardziej, że w poprzednich latach skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne. Sąd podziela, w powyższym względzie stanowisko WSA w Poznaniu, zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt
II SA/Po 1198/13.
Organy naruszyły także przepisy postępowania i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Nie przeprowadziły bowiem żadnych ustaleń i nie oceniły, czy skarżąca nie podejmuje lub zrezygnowała
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy
o świadczeniach rodzinnych. Stanowi to naruszenie art. 7 k.p.a., zgodnie z którym
w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W niniejszej sprawie doszło ponadto do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a., wedle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Uchybienia te miały istotny wpływ na wynik postępowania,
co w konsekwencji także uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ I instancji weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, a przy wydawaniu rozstrzygnięcia zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną wykładnię omawianych przepisów. Ponadto, przeprowadzi postępowanie wyjaśniające, co do wszystkich przesłanek, od których ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.
Na mocy art. 152 p.p.s.a. należało stwierdzić, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło