II SA/Bk 945/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi A. R. i E. R. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. , A. i E. R. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 15). Skarżący podnieśli, iż obecnie nie posiadają wolnych środków finansowych, którymi mogliby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, gdyż wszystkie środki przeznaczane są na utrzymanie domu i gospodarstwa rolnego. Wnioskodawcy wskazali, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwoma małoletnimi córkami oraz ojcem. Skarżący podnieśli, iż uzyskują dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 5.000 zł oraz emerytury ojca w łącznej wysokości 1.300 zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha i inne nieruchomości o powierzchni [...] ha. Skarżący nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych, czy też oszczędności. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący wskazali, że ich wydatki przedstawiają się następująco: wydatki związane z domem (opłaty za telefon, telewizję, media, wodę i prąd) – 500 zł, żywność – 500 zł, wydatki związane z kształceniem córek – 200 zł, leczenie dzieci (alergie) – 150 zł, leczenie ojca – 100 zł, leczenie wnioskodawców – 50 zł, KRUS – 300 zł, podatki – 200 zł, zakup ropy do gospodarstwa rolnego – 150 zł (1.800 zł rocznie), nawozy – 1.834 zł (22.000 zł rocznie), weterynarz – 100 zł miesięcznie (k. 15-16) W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 23.10.2014 r. (k. 19) skarżący oświadczyli, iż posiadają samochód osobowy marki V. P., rok produkcji [...], a koszt jego miesięcznej eksploatacji wynosi 300 zł oraz dwa ciągniki U. [...] i W. [...], z miesięcznym kosztem eksploatacji w kwocie 400 zł. Dodatkowo posiadają maszyn rolnicze, takie jak siewnik, pług i kultywator. Wnioskodawcy wskazali również, że na wymienioną we wniosku nieruchomość rolną nie otrzymali dopłat unijnych. Skarżący nie wskazali w oświadczeniu jaki rodzaj działalności rolniczej jest prowadzony przez nich w gospodarstwie rolnym, ani nie wskazali stanu posiadanego inwentarza żywego (k. 22). Do akt sprawy A. R. i E. R. dołączyli kserokopie dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki i uzyskiwane dochody oraz wyciąg z rachunku bankowego (k. 23-58). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna A. i E. R. uzasadnia tezę, iż są oni w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 750 zł. W złożonych oświadczeniach wnioskodawcy wykazali, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ojcem oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania ich pięcioosobowej rodziny pozostaje dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego, jak wskazali wnioskodawcy w wysokości 5.000 zł oraz emerytury ojca w wysokości 1.300 zł. Prawdopodobnie jak wynika z przedstawionych dokumentów, skarżący uzyskują dochód ze sprzedaży mleka i żywca (w tym zakresie skarżący bowiem nie udzielili odpowiedzi). Jak wynika z zaświadczenie Banku Spółdzielczego skarżący w okresie [...] sierpnia 2014 r. do [...] listopada 2014 r. uzyskali dochody (w tym również z zasiłku chorobowego k. 55, zwrotu podatku akcyzowego i innych faktur) w kwocie 29.737,06 zł (k. 53) oraz ze sprzedaży żywca w kwocie 2.653,35 zł (k. 54), a także emerytury ojca w kwocie 1.314 zł. Po zsumowaniu tych kwot i przeliczeniu na trzy miesiące dochód ten kształtuje się na poziomie ponad 12.000 zł. W skład majątku skarżących wchodzi dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomości rolne o powierzchni [...] ha i inne nieruchomości o powierzchni [...] ha. Dodatkowo wnioskodawcy posiadają samochód osobowy marki V. P., rok produkcji [...], a koszt jego miesięcznej eksploatacji wynosi 300 zł oraz dwa ciągniki U. [...] i W. [...], z miesięcznym kosztem eksploatacji w kwocie 400 zł oraz maszyny rolnicze, takie jak siewnik, pług i kultywator. Z wniosku i nadesłanych faktur wynika, że ich miesięczne wydatki przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 177,96 zł, woda – 236,77 zł, Cyfrowy Polsat – 65 zł, telefon – 238 zł, składka KRUS – 278 zł, gospodarka odpadami – 467 zł, spółka wodna – 32 zł (377 zł za rok), podatek rolny – 77,5 zł (930 zł rocznie), olej napędowy – 752 zł, zakup nawozów – 1.651,25 zł, usługi rolnicze (orka itp.) – 650 zł (rocznie 7.788,03 zł), żywność – 500 zł, wydatki związane z kształceniem córek – 200 zł, leczenie dzieci (alergie) – 150 zł, leczenie ojca – 100 zł, leczenie wnioskodawców – 50 zł, weterynarz – 100 zł miesięcznie (k. 15-16), koszt utrzymania samochodu i ciągników – 700 zł. W sumie zatem wnioskodawcy miesięcznie na utrzymanie domu, rodziny i gospodarstwa rolnego wydają kwotę około 6.425,48 zł, przy uzyskiwanych dochodach około 12.000 zł. Kwoty te mogą nieco odbiegać w poszczególnych miesiącach, co nie zmienia faktu, iż skarżącym pozostają jeszcze środki finansowe pozwalające na poniesienie kosztów sądowych. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżących oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa A. i E. R. wskazuje, iż są oni w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie niniejszej. Rodzina skarżących wskazuje wprawdzie, iż utrzymuje się z gospodarstwa rolnego, a ich dochód z tego tytułu wynosi około 5.000 zł. Z przedłożonego zaś do akt wyciągu bankowego za okres sierpień – listopad 2014 r. wynika, iż wpływy są większe niż wykazują skarżący (k. 53). Skarżący przy tym nie wykazali, aby posiadali jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących utrzymania rodziny i gospodarstwa rolnego. W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżący nie udowodnili, że znajdują się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, bowiem ich oświadczenia w zakresie braku środków na pokrycie kosztów sądowych są niewiarygodne, w sytuacji gdy skarżący dysponują kwotą ponad 12.000 zł, ponosząc wydatki na poziomie około 7.000 zł. Powyższe okoliczności, a w szczególności posiadanie majątku oraz stałego źródła dochodu, a także niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie braku środków na pokrycie kosztów sądowych nie pozwalają na przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.