II SA/Bk 95/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi K.G.-J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej za okres wsteczny oddala skargę. W dniu 7 sierpnia 2008 roku, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 roku, sygn. akt P 18/06, K.G.-J. wniosła o przyznanie jej synowi P.G., zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 września 2005 roku do chwili obecnej. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. (Nr [...]) Burmistrz S. odmówił przyznania P.G. prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 września 2005 roku do 31 lipca 2008 roku. W uzasadnieniu organ podniósł, iż pierwszy wniosek o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla syna P.G., K.G.-J. złożyła w dniu 4 sierpnia 2008 roku. Decyzją z dnia [...] września 2008 roku (Nr [...]) przyznano P.G. zaliczkę alimentacyjną na okres od 1 sierpnia 2008 roku do 30 września 2008 roku. Natomiast zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, osobom, które złożyły po raz pierwszy wniosek o zaliczkę alimentacyjną na dziecko wychowywane przez osobę nie będącą osobą samotnie wychowującą dziecko, po opublikowaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, prawo do zaliczki przysługuje od miesiąca złożenia wniosku z wymaganymi dokumentami. Ponieważ K.G.-J. nigdy wcześniej nie składała wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, organ stwierdził, iż nie ma podstawy do przyznania jej synowi zaliczki alimentacyjnej na wnioskowany okres. Odwołanie od niniejszej decyzji wniosła K.G.-J., domagając się wypłaty zaliczki alimentacyjnej jej synowi P. za okres od 1 września 2005 roku do chwili obecnej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, przepis ustawy, który pozbawił ją uprawnień do zaliczki alimentacyjnej, ze względu na pozostawanie w związku małżeńskim, został uznany za niekonstytucyjny. Pozostałe warunki do przyznania świadczenia skarżąca spełniała. W tej sytuacji, niezłożenie wcześniej wniosku nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej. Osoby, które działając w zaufaniu do organów państwa nie złożyły wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej nie mogą być bowiem traktowane gorzej niż osoby, które w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają prawo do wznowienia postępowania, z uwagi na to, że na ich wniosek toczyły się stosowne postępowania. W ocenie skarżącej, takie postępowanie narusza wyrażoną w Konstytucji zasadę państwa prawa, z której wynika wskazana wyżej zasada zaufania do organów państwa. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania w pełnym zakresie, gdyż nie ustalił czy spełnia ona warunki do przyznania zaliczki alimentacyjnej, we wskazanym okresie. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. (Nr [...]) utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. W uzasadnieniu przywołując treść art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) organ wskazał, że nie można było przyznać P.G. prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres przed 1 sierpnia 2008 roku, albowiem wniosek o przyznanie tego świadczenia skarżąca złożyła dopiero 7 sierpnia 2008 r. Zdaniem organu, odmowa przyznania P.G. prawa do zaliczki alimentacyjnej, z powodu niezłożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do zaliczki nie narusza wyrażonej w Konstytucji RP zasady państwa prawa i wynikającej z niej zasady zaufania. W ocenie Kolegium, z przepisu art. 2 Konstytucji RP nie da się bowiem wyprowadzić uprawnienia syna skarżącej do przyznania mu zaliczki alimentacyjnej, w sytuacji, gdy przepis ustawy, z powodu zaniechania przez jego opiekuna prawnego, złożenia stosownego wniosku w odpowiednim czasie, wyklucza taką możliwość. Kolegium nie dopatrzyło się też, aby prowadząc postępowanie w sprawie organ I instancji dopuścił się naruszenia którejkolwiek z zasad postępowania administracyjnego, określonych w Kpa, w tym zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Za chybiony SKO uznało także zarzut niewyjaśnienia przez organ I instancji wszystkich okoliczności sprawy, gdyż postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w zakresie wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy. Skoro już sam fakt złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dopiero w sierpniu 2008 r. wyklucza możliwość przyznania zaliczki na okres przed sierpniem tego roku, to dokonywanie ustaleń co do innych okoliczności sprawy było - w ocenie Kolegium - zbędne, gdyż te ustalenia i tak nie miałyby wpływu na sposób jej rozstrzygnięcia. Niezależnie od wyniku tych ustaleń, organ zobligowany byłby do odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 września 2005 roku do 31 sierpnia 2008 roku. Skargę na powyższą decyzję SKO wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.G.–J., żądając jej uchylenia w całości. Skarżąca zarzuciła, że zaskarżona decyzja narusza obowiązujące prawo. Podniosła, iż Kolegium bezpodstawnie uznało, że zaniechała złożenia stosownego wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, chociaż już wówczas podnosiła, że informację o braku uprawnień do zaliczki uzyskała bezpośrednio od organu I instancji. Zarzut zaniechania wymagał więc nie budzących wątpliwości ustaleń, jakich zabrakło w postępowaniach przed organami obu instancji. W ocenie skarżącej jest to równoznaczne z naruszeniem przepisów postępowania (art. 77 § 1 i art. 80 kpa), które miało wpływ na wynik sprawy. Ponadto skarżąca podkreśliła, że jej ówczesne zachowanie (niezłożenie wniosku o przyznanie zaliczki) było zgodne z dyspozycją obowiązującej wówczas normy prawnej. Przypisywanie jej w tej sytuacji zaniechania w złożeniu wniosku jest co najmniej przedwczesne. Skarżąca podniosła też, iż błędne jest ustalenie Kolegium, jakoby wyprowadzała uprawnienia swojego syna do przyznania mu zaliczki alimentacyjnej z art. 2 Konstytucji RP. W oparciu o Konstytucję domaga się jedynie równego traktowania osób, które działając w zaufaniu do obowiązującego prawa i organów państwa, nie złożyły wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, z tymi, które takie wnioski złożyły i z uwagi na stwierdzoną przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjność przepisu, mogą żądać takiego świadczenia we wznowionym postępowaniu. Skarżąca podkreśliła, że zachowanie się zgodnie z obowiązującym wówczas prawem pozbawiło ją możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia, w sytuacji, gdy przepis, który ją tego prawa pozbawiał, został uchylony. W ocenie skarżącej, w tej sytuacji stosowanie aktualnie obowiązującej zasady nabycia prawa do świadczenia od miesiąca złożenia wniosku wprost i literalnie, również w odniesieniu do osób, które podporządkowały się uprzednio obowiązującemu prawu, i takiego wniosku nie złożyły, prowadzi do oczywistej kolizji z normami wyższego rzędu: równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji RP) oraz zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, lojalności państwa wobec obywateli, wywodzonymi z zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Zdaniem skarżącej, nie ma żadnych powodów do różnicowania sytuacji prawnej osób uprawnionych do zaliczki w spornym okresie, z tego powodu, czy zwróciły się wówczas z odpowiednim wnioskiem, czy też nie. Skarżąca uważa za obrażającą zasadę równości taką wykładnię art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, która dyskryminuje osoby zachowujące się zgodnie z dyspozycją obowiązującej wówczas normy prawnej. Akceptacja takiego stanu rzeczy, wbrew powołanym konstytucyjnym zasadom zaufania, obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, lojalności państwa wobec obywateli - uniemożliwia kształtowanie stosunków życiowych w oparciu o zaufanie do obowiązującego prawa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej. Ustosunkowując się do poszczególnych zarzutów skargi, wskazał ponadto, iż nie należy do kompetencji Kolegium ocena intencji, jakimi kieruje się ustawodawca przy stanowieniu określonych regulacji prawnych. Te jednak wyraźnie nie pozwalają na przyznanie skarżącej żądanego świadczenia. Zdaniem SKO, o ile skarżąca uważała powyższe regulacje prawne za niezgodne z aktami wyższego rzędu, miała możliwość ich zaskarżenia do Trybunału Konstytucyjnego. Warunkiem wniesienia skargi konstytucyjnej było jednak uprzednie złożenie wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej i uzyskanie ostatecznego orzeczenia o odmowie przyznania zaliczki (art. 79 ust. 1 Konstytucji RP). Skarżąca miała zatem środek zwalczania przepisu dyskryminującego osoby pozostające w sytuacji takiej, jak jej syn, ale z niego nie skorzystała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.) sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia jej wejścia w życie, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Z uwagi na fakt, iż postępowanie w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej dotyczyło okresu od 1 września 2005 roku do 31 lipca 2008 roku, zatem zgodnie z przywołaną regulacją, podlega ona rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, na co słusznie wskazały organy obu instancji. Stosownie do art. 10 ust. 1 ww. ustawy z 22.04.2005 r. prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, iż prawo do zaliczki alimentacyjnej nie może być przyznane, wcześniej niż od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. W niniejszej sprawie skarżąca podniosła, iż zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. P 18/06 winno jej zostać przyznane prawo do zaliczki alimentacyjnej tak jak osobom, które w uprzednim stanie prawnym (przed wyrokiem TK) składały wniosek o taką zaliczkę. Problem zatem sprawdzał się do tego czy na podstawie wniosku skarżącej z 7 sierpnia 2008 r. o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej, można było przyznać zainteresowanej powyższe świadczenie także za okres wsteczny, tj. od 1 września 2005r. W tej sytuacji zasadniczą kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest zagadnienie, czy przepis art. 10 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej przewiduje termin, którego dochowanie przez stronę winno być oceniane w oparciu o regulację art. 57 § 5 kpa. Powyższym problemem zajął się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 października 2008 r. I OSK 1875/07 (https:/cbois.nsa.gov.pl), w którym to wyroku stwierdził, iż z treści przepisu art. 10 ust. 1 ww. ustawy wynika, iż data złożenia wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej determinuje w sposób bezpośredni początkowy termin, od którego ustalone zostanie prawo do niniejszego świadczenia, jak również decyduje o tym, czy wniosek został złożony w danym okresie zasiłkowym. Zatem data złożenia wniosku nie jest obojętna w procesie ustalania prawa do świadczenia. W związku z tym należy zakładać, że dla osoby wnioskującej o przyznanie prawa do zaliczki alimentacyjnej nie jest obojętne, od kiedy prawo to zostanie ustalone. Wobec tego osoba, która zamierza uzyskać zaliczkę alimentacyjną od określonego miesiąca w danym okresie zasiłkowym, winna przed upływem tego miesiąca złożyć u komornika sądowego stosowny wniosek. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepis art. 10 ust. 1 omawianej ustawy przewiduje termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Jest to termin materialny, gdyż dotyczy okresu, w jakim może nastąpić ukształtowanie praw jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Z takim stwierdzeniem zgadza się w pełni także tutejszy sąd administracyjny. W odniesieniu do analizowanej sprawy podnieść należy, iż data złożenia wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej nie była kwestionowana. Skarżąca przyznała, iż wniosek złożyła 7 sierpnia 2008 r., przy czym spowodowane to było błędnym pouczeniem przez pracowników organów administracyjnych. W tej kwestii zgodzić się jednak należy z organem, iż przyczyny niezłożenia wcześniej wniosku o przyznanie zaliczki nie mogą przesądzać o dopuszczalności przyznania P.G. zaliczki alimentacyjnej na okres od 1 września 2005r. do 31 lipca 2008r. Wskazany przepis art. 10 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w żaden sposób nie daje możliwości przyznania omawianego świadczenia na okres wcześniejszy przed złożeniem wniosku o to świadczenie. Na marginesie, sąd administracyjny zauważa niedogodność sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca. Wskazać należy, iż zgodnie z ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego osobom, które złożyły po raz pierwszy wniosek o zaliczkę alimentacyjną na dziecko wychowywane przez osobę nie będącą osobą samotnie wychowującą dziecko, po opublikowaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, prawo do zaliczki przysługuje od miesiąca złożenia wniosku z wymaganymi dokumentami. Z uwagi na fakt, że K.G.- J. nigdy wcześniej nie składała wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, nie było podstawy do przyznania jej synowi zaliczki alimentacyjnej na wnioskowany okres, tj. od 1 września 2005 r. Sąd, kontrolując postępowanie organów obu instancji nie dopatrzył się naruszenia przez nie przepisów Konstytucji czy procedury administracyjnej wyrażonych w kpa. Zdaniem Sądu, zarzut naruszenia art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa był zarzutem chybionym, albowiem organy zebrały i rozpatrzyły całość materiału dowodowego w sprawie, przy czym nie istniała potrzeba jego uzupełnienia. Ze względów powyższych, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 22.08.2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.