II SA/Bk 952/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, asesor WSA Wojciech Stachurski, Protokolant Marta Marczuk, po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2006 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] września 2005 r., Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą jej wydanie decyzję Nr [...] z dnia [...] lipca 2005 r. Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G., 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 roku, nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. odmówił stwierdzenia choroby zawodowej u pana S. B. W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż pan S. B. w okresie od [...] grudnia 1998 roku do [...] lutego 2002 roku był zatrudniony w P. G. S.A. na stanowisku pomocnika przy produkcji formatek, następnie do [...] października 2002 roku na stanowisku operatora przeglądarki – kierowcy wózka. W tym czasie pan S. B. miał kontakt z formaldehydem, związkiem podejrzewanym o prawdopodobne działanie rakotwórcze w stosunku do ludzi. Z kart pomiarów wynikało jednak, iż stężenie formaldehydu nie przekraczało dopuszczalnych norm. W związku z podejrzeniem wystąpienia choroby zawodowej, Szpital Ogólny w G. Poradnia Medycyny Pracy skierował pana S. B. na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej. P. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy Centrum Profilaktyczne Poradnia Chorób Zawodowych w B. w orzeczeniu lekarskim nr [...] z dnia [...] marca 2005 roku stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wykonane badania nie potwierdziły wystąpienia u pana S. B. choroby zawodowej w postaci przewlekłej białaczki limfatycznej o etiologii zawodowej. Opierając się na wynikach badań oraz zgromadzonym materiale dowodowym P. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. w orzeczeniu lekarskim nr [...] wskazał, iż nie znalazł uzasadnienia do powiązania przyczynowego stwierdzonej przewlekłej białaczki limfatycznej z warunkami pracy. Opierając się na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku Ośrodek Medycyny Pracy wskazał, iż za chorobę zawodową można uznać nowotwory złośliwe powstałe w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi, a więc takich, których kancerogenność w stosunku do człowieka została udowodniona. Formaldehyd należy do grupy związków o domniemanym działaniu rakotwórczym – jego działanie rakotwórcze jednak w stosunku do ludzi nie zostało udowodnione – figuruje w wykazie czynników prawdopodobnie rakotwórczych dla ludzi, zawartym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11 września 1996 roku (Dz. U. nr 121, poz. 571). Pan S. B., nie zgadzając się z treścią orzeczenia nr [...] P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Centrum Profilaktycznego Poradni Chorób Zawodowych w B. z dnia [...] marca 2005 roku, odwołał się do Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Orzeczeniem lekarskim nr [...], z dnia [...] czerwca 2005 roku Instytut Medycyny Pracy w Ł. potwierdził brak przesłanek do rozpoznania choroby zawodowej podtrzymując stanowisko Przychodni Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. W konkluzji Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wywiódł, że w świetle § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wydaje decyzję na podstawie orzeczenia lekarskiego i jest związany treścią tego orzeczenia, a nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. W odwołaniu od tej decyzji pan S. B. wywiódł, iż badania nad rakiem wykazują bezsporną szkodliwość formaldehydu na organizmy żywe i wywoływanie wielu rodzajów nowotworów, między innymi białaczek. Odnośnie nie przekraczania dopuszczalnych norm stężeń formaldehydu w miejscu pracy skarżący wskazał, iż pomiary przeprowadzane są 3 do 4 metrów od stanowiska pracy, a pracownik przez 8 godzin pracuje bezpośrednio przy płycie, gdzie narażony jest na maksymalne stężenie formaldehydu. Fakt ten nie został wzięty pod uwagę podczas przeprowadzania specjalistycznych badań, jak również okoliczność, że w chwili służbowego przeniesienia skarżącego w 1998 roku na produkcję płyt wiórowych był on zdrowy, o czym świadczą badania okresowe (morfologia krwi). Występujące więc dolegliwości związane są ściśle z wykonywaną pracą zawodową. Decyzją z dnia [...] września 2005 roku, nr [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu wywiódł, iż orzeczenia wydane przez P. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w B. jak i Instytut Medycyny Pracy w Ł. są sporządzone rzetelnie, fachowo w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy i obowiązujące w tej mierze przepisy. Rozpoznanie choroby stwierdzone u pana S. B. nie wystarcza do uznania choroby zawodowej, bowiem zgodnie z § 2.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115) przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny narażenia warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Skarżący natomiast był narażony na działanie formaldehydu, którego działanie rakotwórcze jedynie jest prawdopodobne. Na tej podstawie organ II instancji podniósł, iż zgodnie z treścią § 6.1 powołanego rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku wyłączną podstawą faktyczną orzekania w przedmiocie chorób zawodowych jest orzeczenie lekarskie wydane przez uprawnione jednostki organizacyjne na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych oraz zebranej dokumentacji medycznej. W konkluzji Inspektor podkreślił, iż organ administracji nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego uznania związku przyczynowego schorzenia z wykonywaną pracą zawodową. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku pan S. B. stwierdził, że jego schorzenie ma ścisły związek z wykonywaną pracą zawodową, a argumenty przedstawione przez organy administracyjne nie znajdują oparcia w dostarczonej do akt dokumentacji medycznej i wynikach przeprowadzonych badań. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skardze nie można odmówić słuszności. Należy zgodzić się z Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym co do tego, że organ wydaje decyzję na podstawie orzeczenia lekarskiego i jest związany treścią tego orzeczenia, nie może samodzielnie oceniać dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie treścią orzeczenia wynika z treści § 8 ust. 1 w związku z § 6 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia rozpoznania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. nr 132, poz. 1115). Jednakże, z brzmienia w/w § 8 ust. 1 rozporządzenia wynika, iż orzeczenie lekarskie jest tylko jednym z dowodów w sprawie, a nie dowodem jedynym. Państwowy inspektor sanitarny, jako organ prowadzący postępowanie, może podejmować też czynności dowodowe innego rodzaju, o których stanowi ust. 2 § 8 w/w rozporządzenia, o ile poweźmie wątpliwości co do treści wydanego orzeczenia lekarskiego. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym zostało wyjaśnione (wyroku NSA: z 06.08.1998 r. – sygn. akt II SA/Wr 1980/97; z 19.02.1999 r. – II SA/Wr 1452/07 publ. w ONSA zeszyt 2 poz. 63 z 2000 r.), że orzeczenie jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznawania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego. Oznacza to, że organ sanitarny ma obowiązek dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 kpa. Organ nie może oprzeć rozstrzygnięcia na opinii lekarskiej lakonicznej, nie zawierającej przekonywującego uzasadnienia (takie stanowisko wynika m.in. z tezy wyroku NSA z 05.11.1998 r. – sygn. I SA 1200/98 niepubl. oraz z wyroku NSA z 17.11.1998 r. – Sygn. akt I SA 1318/98). Organ ma obowiązek kontrolować, czy wydana opinia wyjaśniła istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych (w tym przypadku z zakresu nowotworu w postaci przewlekłej białaczki limfatycznej i czy opinia ta jest rzeczowo i przekonywująco uzasadniona. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B., nie wynika, aby organ ten zajął się oceną w świetle art. 80 kpa orzeczeń lekarskich nr [...] P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy i nr KP [...] Instytutu Medycyny Pracy w Ł. Organy obydwu instancji ograniczyły się jedynie do stwierdzenia, że są związane treścią tych orzeczeń i nie mogą samodzielnie dokonywać oceny dokumentacji lekarskiej. Zdaniem Sądu, orzeczenia lekarskie, a zwłaszcza orzeczenie w [...] Instytutu Medycyny Pracy w Ł. – nie mogą nie budzić wątpliwości (!). Uzasadnienie orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej II stopnia (od której należałoby wymagać szczególnej staranności i rzetelności) jest lakoniczne, powierzchowne i kontrowersyjne w aspekcie przepisów prawa. W orzeczeniu lekarskim nr [...] Instytutu Medycyny Pracy w Ł. znalazło się jedno merytoryczne stwierdzenie: "Formaldehyd, na który był narażony pan B., w świetle obowiązujących przepisów, nie jest uznany za czynnik rakotwórczy dla ludzi ale za prawdopodobnie rakotwórczy, co nie pozwala wiązać w/w schorzenia z narażeniem zawodowym badanego". Tymczasem § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych ... (Dz. U. nr 132, poz. 1115) stanowi, że przy "stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanymi "narażeniem zawodowym". Jeżeli przewlekłą białaczkę limfatyczną uznaje się za chorobę zawodową (wg pkt 17 wykazu chorób zawodowych – nowotwór układu krwionośnego – załącznik do rozporządzenia) to zadaniem lekarzy orzeczników było wypowiedzenie się, czy istniało wysokie prawdopodobieństwo, a niekoniecznie bezsporny dowód, że narażenie skarżącego na kontakt z formaldehydem przez okres ok. 3 lat, mogło doprowadzić do powstania schorzenia uznawanego za wywołane czynnikiem prawdopodobnie rakotwórczym dla ludzi. W w/w orzeczeniu lekarskim zabrakło wyjaśnienia, co oznacza, że formaldehyd jest czynnikiem "prawdopodobnie rakotwórczym dla ludzi". Sąd zwraca uwagę na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, które zapadły wprawdzie w czasie obowiązywania poprzednich rozporządzeń w sprawie chorób zawodowych, lecz nadal zachowują swą aktualność. I tak w wyroku z dnia 07.04.1982 r. w sprawie o sygn. II SA 372/82 (publ. ONSA 1982/1/33) Sąd wypowiedział stanowisko, iż dla uznania danej choroby zawodowej wystarczy samo stwierdzenie istnienia warunków narażających na jej powstanie, nie jest natomiast konieczne udowodnienie, że w danym wypadku warunki takie ją spowodowały, zaś nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika. Z kolei w wyrokach z dnia 22.01.1998 r. (sygn. akt I SA 1029/97 niepubl.) oraz z dnia 07.01.1994 r. w sprawie o sygn. I SA 1640/93 (publ. ONSA 1995/1/28) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wystąpienie szkodliwych czynników w środowisku pracy nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, a jego szkodliwość należy oceniać z punktu widzenia osobniczej wrażliwości choćby dla jednego pracownika. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, przychyla się do linii takiego orzecznictwa. Skarżący, w odwołaniu od decyzji organu I instancji, podniósł dwie okoliczności, które nie zostały wyjaśnione. Twierdził, iż przed przystąpieniem do pracy w 1998 roku na stanowisku szkodliwym, przeprowadzał badania okresowe (wyniki krwi), które były prawidłowe. Nadto twierdził, iż jego kontakt z formaldehydem odbywał się w warunkach przekraczających dopuszczalne normy (podane przez pracodawcę), albowiem pomiarów natężenia dokonywało się w pewnej odległości od miejsca wykonywania przez niego czynności. Powyższe kwestie powinny być wyjaśnione przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, albowiem mogą wpływać na ocenę stopnia narażenia zdrowia skarżącego na stanowisku pracy. Ponieważ, jak wyżej wskazano, opinie placówek powołanych do rozpoznania choroby zawodowej nie dają podstaw do dokonania na ich tle oceny zgodności z prawem rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, to niezbędnym jest, by organ zlecił uzupełnienie opinii w kierunku przez siebie wskazanym bądź z urzędu zasięgnął opinii innej placówki naukowej służby zdrowia ze szczegółowym zakreśleniem jakie okoliczności winny być w opinii ustalone. Orzekając o chorobie zawodowej, organ nie powinien zapominać, że opinia placówki naukowej co do rozpoznania choroby zawodowej jest środkiem dowodowym w rozumieniu art. 75 kpa w związku z art. 84 kpa, który podlega ocenie organu stosownie do art. 80 kpa. Organ ma obowiązek kontrolować, czy opinia wyjaśniła istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych (w tym przypadku z zakresu nowotworu złośliwego) czy opinia jest rzeczowo i przekonywująco uzasadniona i czy została wydana w oparciu o aktualną wiedzę medyczną w danej dziedzinie. Mając na względzie powyższe okoliczności, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 ust. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji.