II SA/Bk 959/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty adiacenckiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. przyznaje adwokatowi J. P. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego A. R. wykonane na zasadzie prawa pomocy. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] ustalił A. R. jednorazową opłatę w wysokości 28.255,50 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, położonej w B. przy ul. W., oznaczonej w ewidencji gruntów: nr geod. [...] o pow. 0,1785 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0553 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0305 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0305 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0552 ha oraz nr geod. [...] o pow. 0,2212 ha, wskutek podziału nieruchomości, oznaczonej nr geod. [...] o powierzchni 0,5712 ha, zatwierdzonego decyzją Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]. Stanowisko swoje organ uzasadnił tym, że nastąpił faktyczny wzrost wartości wskazanej nieruchomości, co w konsekwencji spowodowało zaistnienie możliwości obciążenia jej właścicieli stosowną opłatą adiacencką. Organ stwierdził, że opłatę ustalono zgodnie z art. 98 a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami opierając się na wartości przedmiotowej nieruchomości, określonej w opinii rzeczoznawcy majątkowego. Uznając wzrost wartości nieruchomości, powstały na skutek podziału za niewątpliwy i udowodniony, organ I instancji wydał rozstrzygnięcie o ustaleniu opłaty adiacenckiej, w wymienionej wyżej wysokości. Od decyzji tej odwołanie złożył A. R. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], utrzymało w mocy kwestionowaną decyzję. W uzasadnieniu podało, że z akt sprawy wynika, iż na wniosek właściciela nieruchomości, położonej w B. w obrębie: [...], [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr geod. [...] o powierzchni 0,5712 ha, ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Prezydent Miasta B. zatwierdził podział przedmiotowej nieruchomości na sześć nowych działek, oznaczonych w ewidencji gruntów: nr geod. [...] o pow. 0,1785 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0553 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0305 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0305 ha, nr geod. [...] o pow. 0,0552 ha oraz nr geod. [...] o pow. 0,2212 ha. Nieruchomość będąca przedmiotem podziału położona jest na obszarze (w sąsiedztwie terenów niezabudowanych oraz istniejącej i nowopowstającej zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej), który nie jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Dla przedmiotowego terenu została wydana decyzja o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z dnia [...] października 2010 r. nr [...], ustalająca warunki zabudowy inwestycji polegającej na budowie czterech budynków mieszkalnych jednorodzinnych w zabudowie szeregowej oraz jednego budynku mieszkalnego jednorodzinnego wolnostojącego na działce nr geod. [...], położonej przy ul. W. w B., wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną. Zgodnie z decyzją zatwierdzającą podział nieruchomości, wydzielone działki będą samodzielnymi działkami budowlanymi z bezpośrednim dostępem do ul. Wodnej. Na przedmiotowych działkach możliwa jest realizacja inwestycji określonej w przedmiotowej decyzji o warunkach zabudowy. Wydzielone działki mają kształt regularny, znajdują się w zasięgu oddziaływania urządzeń infrastruktury technicznej w postaci sieci elektroenergetycznej i sieci wodociągowej. Organ odwoławczy podniósł, że rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało podjęte w oparciu o operat szacunkowy, sporządzony w dniu 19 października 2012 r., ustalający wartość omawianej nieruchomości przed jej podziałem oraz po jego dokonaniu. Oceniając prawidłowość tego operatu pod kątem wymogu, wynikającego z § 55 ust. 1 i § 56 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów Rady Ministrów w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego, Kolegium stwierdziło, że nie budzi on żadnych zastrzeżeń. Podano, że rzeczoznawca majątkowy oszacowanie wartości rynkowej wycenianej nieruchomości, oznaczonej nr geod. [...] o powierzchni 0,5712 ha, w obr. [...], [...], wykonał w oparciu o bazę cen rynkowych, przy zastosowaniu podejścia porównawczego i uzasadnił przyjęte przez siebie podejście porównawcze - metodę porównywania parami. W ocenie Kolegium przyjęte do analizy przez rzeczoznawcę majątkowego nieruchomości zachowują kryteria określone w § 4 ust. 1, ust. 3 oraz § 5 rozporządzenia. Ponadto informacje zawarte w operacie szacunkowym, dotyczące doboru poszczególnych cech rynkowych nieruchomości gruntowych (lokalizacja, infrastruktura techniczna, wielkość nieruchomości oraz data dokonania transakcji), mających wpływ na cenę oraz oszacowania wag tych cech są czytelne i pozwalają w sposób prawidłowy dokonać ustalenia wartości nieruchomości. W ocenie Kolegium dokonany przez rzeczoznawcę majątkowego dobór nieruchomości podobnych do przedmiotowej działki nie budzi zastrzeżeń. Analiza została przeprowadzona na zbiorze kilku transakcji rynkowych o znanych cenach, warunkach zawarcia transakcji oraz cechach dotyczących poszczególnych nieruchomości, które zostały stwierdzone na podstawie danych zawartych w aktach notarialnych, danych ewidencji gruntów, planu zagospodarowania przestrzennego oraz wizji lokalnej. Źródło informacji dotyczących faktu zawarcia transakcji oraz warunków zawarcia transakcji stanowiły gromadzone na potrzeby operatu ewidencji gruntów i budynków miasta Białystok, dowody zmian (akty notarialne). Kolegium stwierdziło, że operat zawiera wszelkie niezbędne informacje przy dokonywaniu wyceny nieruchomości, a ponadto wskazuje podstawy prawne oraz uwarunkowania dokonanych czynności, rozwiązania merytoryczne oraz przedstawia tok obliczeń oraz ich wynik końcowy. Wyjaśnienia są logiczne, spójne i kompletne. Wskazano, że zgodnie z opinią biegłego, wartość nieruchomości oznaczonej nr geod. [...] o powierzchni 0,5712 ha, w obr. [...], [...], według stanu przed podziałem (przyjętego na dzień wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości) wyniosła 656.880,00 zł. Natomiast wartość nieruchomości według stanu nieruchomości po podziale (przyjętego na dzień, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna) wyniosła 751.065,00 zł. Zgodnie więc z ww. opinią, wzrost wartości nieruchomości wyniósł 94,185,00 zł. Jest to zatem realna wartość, obliczona na podstawie wyliczeń wskazanych w ustawie, powalająca na ustalenie opłaty jednorazowej z tytułu podziału przedmiotowej nieruchomości. Na podstawie tej wartości ustalono, biorąc pod uwagę 30 % stawkę (§ 27 ust. 2 uchwały Rady Miejskiej Białegostoku nr XIX/200/07 z dnia 26 listopada 2007 r. w sprawie określenia zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania na oznaczony dłuższy niż trzy lata lub na czas nieoznaczony (Dz. U. Woj. Pod. z 2008 r. Nr 1, poz. 3 ze zm.), wysokość omawianej opłaty, czyli w przedmiotowej sprawie 94,185,00 x 30% = 28.255,50 złotych. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył A. R. Reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z urzędu zarzucił naruszenie: I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 10 § 1, 73 § 2, 79 § 2 i 81 k.p.a., poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu na skutek: - uniemożliwienia stronie zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, jak również wypowiedzenia się, co do zgromadzonego materiału dowodowego i składania wniosków dowodowych przez co skarżący został pozbawiony prawa skonfrontowania zastrzeżeń do operatu ze stanowiskiem biegłego; - przekazania skarżącemu kserokopii jedynie operatu szacunkowego – z pominięciem załączników i innych dokumentów, o których przekazanie postulował skarżący; - prowadzenia postępowania w sposób nieuwzględniający ograniczonych możliwości skarżącego, co do zapoznania się z materiałem dowodowym, wynikających z odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności; - nieprzedstawienia biegłemu stawianych przez skarżącego wobec operatu zarzutów; b). art. 7 i 77 § 1 oraz 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy i wadliwą ocenę dowodu w postaci operatu szacunkowego, polegającą na przyjęciu przez organ za udowodniony fakt wzrostu wartości nieruchomości skarżącego na skutek jej podziału i wymiaru tego wzrostu pomimo, że w opinii: - pominięto fakt istnienia na działce zabudowań; - postawiono znak równości pomiędzy zdefiniowanym ustawowo pojęciem działki gruntu a nieruchomością - przez co wartość nieruchomości po podziale ustalono w sposób nieuprawniony - bowiem, jako sumę wartości powstałych na skutek podziału działek geodezyjnych - bez uprzedniego ustalenia, czy działki stały się odrębnymi od siebie nieruchomości, ani czy też nadal stanowią jedną nieruchomość podzieloną jedynie geodezyjnie; - znajduje się wewnętrzna sprzeczność, polegająca na przyjęciu przez biegłego wzrostu wartości nieruchomości na skutek jej geodezyjnego podziału, pomimo że w podsumowaniu opinii biegły wskazał, że: "Z analizy rynku nieruchomości wynika, że sam ewidencyjny podział nieruchomości nie powoduje wzrostu jej wartości"; II. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: art. 4 pkt 1, 98a ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez ustalenie i wymierzenie opłaty adiacenckiej w oparciu o wzrost wartości działek geodezyjnych, pomimo że ww. przepisy umożliwiają ustalenie rzeczonej opłaty na skutek wzrostu wartości nieruchomości, nie zaś działki -zdefiniowanej w art. 4 pkt 3 u.g.n. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz wniósł o przyznanie na rzecz pełnomocnika zwrotu - nieopłaconych w całości, ani też w części - kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, powiększonych o aktualnie obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek Sąd nie podziela wszystkich zawartych w niej zarzutów. Należy zauważyć, że skarga została sporządzona osobiście przez A. R. (przebywającego w zakładzie karnym), a następnie została uzupełniona pismem procesowym z dn. 4.02.2014r. przez profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego na zasadzie prawa pomocy do postępowania sądowego. Uchylenie zaskarżonej decyzji nastąpiło z przyczyn proceduralnych, polegających, przede wszystkim, na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 ust. 1 lit. c ustawy z dn. 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej: p.p.s.a. Sąd częściowo podzielił zarzuty, wyeksponowane w uzupełnieniu skargi tj. w piśmie pełnomocnika Skarżącego z dn. 4.02.2014r. wymienione w pkt 1 lit. b (str. 2 pisma), gdzie zawarto uwagi do treści operatu szacunkowego. Nie ulega wątpliwości, że co do zasady, określonej w art. 98a ust. 1 ustawy z dn. 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2010r., nr 102, poz. 651 ze zm.), organ samorządowy może ustalić w drodze decyzji opłatę adiacencką, jeżeli w wyniku podziału nieruchomości, dokonanego na wniosek właściciela, wzrośnie jej wartość. W niniejszym przypadku nieruchomość, oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,5712 ha została podzielona na 6 mniejszych działek na wniosek A. R. Podział został zatwierdzony decyzją Prezydenta Miasta B. z dn. [...].12.2010r. Z jej uzasadnienia wynika, że po podziale powstały samodzielne działki budowlane, co jest zgodne z decyzją o warunkach zabudowy, jaką otrzymał Skarżący na własny wniosek (decyzja nr [...] z dn. [...].10.2010r. Prezydenta Miasta B.). W aspekcie w/w zdarzeń prawnych, rację ma pełnomocnik Skarżącego twierdząc, że niezrozumiałe są wnioski końcowe tj., "podsumowanie" zawarte na str. 49 operatu szacunkowego. Znajduje się tam twierdzenie, że "ewidencyjny podział nieruchomości nie powoduje wzrostu jej wartości". Rzeczoznawca powinien opowiedzieć się jednoznacznie, czy dokonując wyceny brał pod uwagę 6 odrębnych nieruchomości powstałych z podziału geodezyjnego pierwotnie dużej działki, czy też podział geodezyjny dużej nieruchomości na 6 części. Nadto, jak słusznie zauważył Skarżący w odwołaniu, na jednej z wydzielonych działek (czy też części nieruchomości) nr [...] znajdują się zabudowania, zaś w opisie nieruchomości w operacie szacunkowym rzeczoznawca określił ją jako niezabudowaną. Powstaje, zdaniem Sądu, wątpliwość czy zabudowania miały wpływ na wycenę nieruchomości. Powyższe dwie kwestie wymagają, w ocenie Sądu, wyjaśnienia przez organ II instancji w trybie art. 136 k.p.a. poprzez zobowiązanie rzeczoznawcy do pisemnego wyjaśnienia wyżej określonych nieścisłości. W zależności od treści wyjaśnienia rzeczoznawcy, organ odwoławczy zadecyduje, czy sprawa może być rozstrzygnięta, po ponownym rozpoznaniu, w trybie art. 138 § 1 k.p.a. czy też należy zastosować przepis art. 138 § 2 k.p.a. Ustosunkowując się, natomiast, do drugiego zarzutu skargi (określonego w piśmie procesowym pełnomocnika jako pierwszy, znaczony nr 1 lit a), tj. naruszenia art. 10 § 1, 73 § 2, 79 § 2 i 81 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, to stwierdzić należy, że jest on nieuzasadniony w realiach niniejszej sprawy. W każdym ze swoich pism w postępowaniu administracyjnym oraz w odwołaniu Skarżący żądał umożliwienia mu zapoznania się z aktami bądź doprowadzenia do urzędu, ponieważ przebywa w areszcie śledczym. Organ doręczył Skarżącemu odpis operatu szacunkowego. Należy wskazać, że orzecznictwo sądowoadministracyjne jest podzielone, jeżeli chodzi o możliwość zapewnienia stronie, pozbawionej wolności, udziału w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 73 § 1 k.p.a. strona ma prawo przeglądania akt, sporządzania notatek czy odpisów w siedzibie organu. Może żądać dostarczenia uwierzytelnionych odpisów dokumentów, jeśli jest to uzasadnione ważnym interesem strony (art. 73 § 2 k.p.a.). Wiąże się to również z możliwościami obiektywnymi strony zapoznania się z aktami w trybie art. 10 § 1 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dn. 24.11.2011r. (II SA/Bk 558/11) wypowiedział tezę, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek sporządzić kopie akt postępowania i przesłać stronie do zakładu karnego (tak też: wyrok WSA w Warszawie z dn. 17.09.2010r. – II SA/Wa 110/09). Odmienne stanowisko zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dn. 28.02.2014r. – I OSK 1642/12 (powiązany z wyrokiem WSA w Warszawie z dn. 21.03.2012r. – II SA/Wa 132/12, a wcześniej z wyrokiem NSA z dn. 6.12.2011r. – I OSK 11/11). NSA stwierdził generalnie, że strona pozbawiona wolności nie może domagać się, w sposób wiążący dla organu, przesłania jej kserokopii całych akt sprawy po to, by zapoznać się z ich treścią. Strona może realizować swoje uprawnienie poprzez pełnomocnika lub przedstawiciela, zaś procedura administracyjna nie przewiduje możliwości przesyłania stronie akt sprawy albo sprowadzenia skarżącego do biura organu. Skład orzekający w sprawie niniejszej uważa, że możliwość udostępnienia akt sprawy administracyjnej, stronie pozbawionej wolności, w trybie art. 73 § 2 k.p.a. lub art. 10 § 1 k.p.a. nie znajduje reguły generalnej. W każdej sytuacji zależy od oceny organu w aspekcie przedmiotu prowadzonej sprawy i istoty znajdujących się w aktach sprawy dokumentów. W przedmiotowej sprawie, organ dostarczył Skarżącemu kserokopię operatu szacunkowego rzeczoznawczy majątkowego. Był to dowód najważniejszy w sprawie i w zasadzie jedyny, z którym Skarżący nie mógł się zapoznać w siedzibie organu. Inne dokumenty w postaci: decyzji nr [...] z dn. [...].10.2010r. o warunkach zabudowy, decyzji z dn. [...].12.2010r. zatwierdzającej podział nieruchomości o nr [...] oraz mapy geodezyjne z projektem podziału były znane Skarżącemu, ponieważ je otrzymał, a nadto były to decyzje wydane na jego wniosek. Zatem, w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym Skarżący nie był pozbawiony możliwości obrony swoich praw. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ na nowo rozważy, mając na względzie uzupełniony materiał dowodowy, jaką część dokumentacji należy przesłać Skarżącemu z uwagi na "ważny interes strony", o jakim stanowi art. 73 § 2 k.p.a., chyba, że Skarżący ustanowi pełnomocnika lub przedstawiciela w postępowaniu administracyjnym. Mając na względzie powyższe okoliczności, na podstawie art. 145 § 1 lit c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu z urzędu i zwrocie niezbędnych kosztów Sąd orzekł na mocy art. 250 cytowanej powyżej ustawy oraz przepisów § 2 ust. 1-3, § 6 pkt 1, § 18 ust. 2 pkt 1 lit. a) i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).