II SA/Bk 977/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 marca 2013 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję P. Komendanta Wojewódzkiego Policji w B. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę. Rozkazem personalnym nr [...] z [...] września 2012 r. Komendant Miejski Policji w S., na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.), zwolnił A. J. (dalej również jako skarżący) ze służby w Policji. Powyższe rozstrzygnięcie było efektem uzyskania informacji z Wydziału Śledczego Prokuratury Okręgowej w S. o przedstawieniu policjantowi zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 228 § 1 Kodeksu karnego, tj. przyjęcia korzyści majątkowej w związku z pełnioną funkcją publiczną. Na podstawie art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. (dalej w skrócie: "Kpa") organ I instancji nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności uznając, że istnieje ku temu ważny interes społeczny. Po rozpatrzeniu odwołania A. J., [...] Komendant Wojewódzki Policji w B. rozkazem personalnym nr [...] z [...] października 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zdaniem organu odwoławczego z dokumentów w postaci: protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie, protokołu przesłuchania podejrzanego, protokołów przesłuchania świadków, protokołów zatrzymania i przeszukania osoby, postanowienia z [...] sierpnia 2012 r. o wszczęciu śledztwa oraz postanowienia z [...] sierpnia 2012 r. o przedstawieniu A. J. zarzutów wynika, że [...] sierpnia 2012 r. skarżący przeprowadził kontrolę drogową samochodu osobowego w pobliżu miejscowości [...], w trakcie której w zamian za odstąpienie od wymierzenia mandatu zażądał i przyjął od kierowcy korzyść majątkową w kwocie 30 zł. Fakt ten potwierdził sam skarżący, przyznając się w trakcie przesłuchania do popełnienia zarzucanego mu czynu. Całe zdarzenie obserwowali ponadto Komendant Miejski Policji w S. oraz I Zastępca Komendanta Miejskiego Policji w S., którzy w ramach rutynowej kontroli funkcjonariuszy podległej jednostki patrolowali regionalne drogi. Jako przełożeni skarżącego zobligowani byli do sprawdzenia poprawności dokonanej przez niego kontroli drogowej. Na skutek stwierdzonych nieprawidłowości, tj. braku zgłoszenia kontroli dyżurnemu Komendy Miejskiej Policji, braku sprawdzenia kontrolowanej osoby i pojazdu w bazach danych, wszczęto dalsze czynności wyjaśniające, które doprowadziły do przesłuchania skarżącego w obecności prokuratora oraz przeszukania jego rzeczy osobistych. W efekcie, po zasięgnięciu opinii Zarządu Wojewódzkiego NZSS Policjantów Komendy Wojewódzkiej Policji w B. uznano, że oczywistość popełnienia czynu o znamionach przestępstwa nie budzi wątpliwości i orzeczono o zwolnieniu skarżącego ze służby. W ocenie Komendanta Wojewódzkiego Policji organ I instancji prawidłowo wywiódł, że zwolnienie na podstawie art. 48 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji ma uznaniowy charakter. Pozwala na podjęcie decyzji o zwolnieniu ze służby w Policji w sytuacji oczywistości popełnienia czynu o znamionach przestępstwa, również w sytuacji gdy postępowanie karne nie zakończyło się jeszcze prawomocnym rozstrzygnięciem. Organ odwoławczy uznał, że Komendant Miejski Policji wyszedł naprzeciw oczekiwaniom społecznym wobec formacji oraz wymogu wzorowej postawy jej funkcjonariusza. Każdy funkcjonariusz Policji musi spełniać wymagania dotyczące nieposzlakowanej opinii (art. 25 ust. 1 ustawy o Policji). Postawienie przez prokuratora zarzutu popełnienia przestępstwa o charakterze korupcyjnym pociąga natomiast za sobą bardzo negatywny wydźwięk społeczny i godzi bezpośrednio w wizerunek Policji, która w swej istocie ma za zadanie stać na straży prawa i porządku publicznego. Odnosząc się do raportu o zwolnieniu ze służby na własną prośbę, złożonego przez skarżącego w dniu, w którym wszczęto wobec niego postępowanie administracyjne w sprawie zwolnienia ze służby w Policji, organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 41 ust. 3 ustawy o Policji, zwolnienie na tej podstawie następuje w terminie do 3 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby. Jednakże jeśli w tym okresie zaistnieją przesłanki zwolnienia na innej podstawie prawnej, to do właściwego organu Policji należy wybór podstawy zwolnienia funkcjonariusza za służby. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącego złożył skargę do Sądu wnosząc o uchylenie ww. rozkazów personalnych. Zarzucił naruszenie: (1) art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji w zw. z art. 1 § 3 w zw. z art. 31 § 1 Kodeksu karnego, poprzez wadliwe przyjęcie, że oczywistym jest popełnienie przez skarżącego czynu o znamionach przestępstwa, podczas gdy istnieją poważne wątpliwości co do jego poczytalności w trakcie czynu, a zatem wątpliwości, czy można mu przypisać winę za popełniony czyn; (2) art. 7 Kpa, poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego - organ nie wziął pod uwagę okoliczności dotyczących stanu zdrowia psychicznego skarżącego, która to okoliczność przemawiałaby za powstrzymaniem się od wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu skargi jej autor wskazał, że skarżący od [...] września 2012 r. do [...] listopada 2012 r. przebywał w szpitalu psychiatrycznym. Rozpoznano u niego nieokreślone organiczne zaburzenia osobowości i zachowania spowodowane chorobą, uszkodzeniem lub dysfunkcją mózgu oraz zaburzenia adaptacyjne. Po wypisaniu do domu kontynuuje leczenie w przychodzi na oddziale leczenia nerwic i zażywa leki psychotropowe. Pełnomocnik podniósł ponadto, że organ powinien mieć na uwadze fakt piętnastoletniej, nienagannej służby skarżącego w Policji. W skardze reasumowano, że przełożony mógł i powinien odsunąć skarżącego od pełnienia obowiązków służbowych w innej formie prawnej, wstrzymując się z podejmowaniem najbardziej kategorycznej z możliwych decyzji, do czasu rozstrzygnięcia sprawy prawomocnym wyrokiem sądu karnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy zasadności zwolnienia skarżącego ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, zgodnie z którym Policjanta można zwolnić ze służby w przypadku popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie. Redakcja powyższego przepisu wskazuje, że zwolnienie ze służby w razie spełnienia przesłanek w nim zawartych ma fakultatywny charakter i pozostawiona została uznaniu administracyjnemu. Decyzja podejmowana przez przełożonego powinna uwzględniać zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes skarżącego (art. 7 Kpa). Popełnienie przez policjanta czynu musi być "oczywiste", muszą zatem istnieć określone dowody na jego zaistnienie, nie tylko jego uprawdopodobnienie. Charakter czynu wypełniającego znamiona przestępstwa karnego lub karnoskarbowego musi także uniemożliwiać dalsze pozostawanie policjanta w służbie. Przełożony dyscyplinarny obowiązany jest ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy w świetle wszystkich okoliczności mogących mieć w sprawie zastosowanie (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 września 2008 r. K 35/06, OTK-A 2008, Nr 7, poz. 120). Uznaniowość takiego rozstrzygnięcia sprawia, że sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy przy jej wydaniu organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadniono rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami (wyrok NSA z 19 sierpnia 2009 r. I OSK 1548/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Dokonując kontroli zaskarżonego w tej sprawie rozstrzygnięcia Sąd uznał, że organy obu instancji nie przekroczyły granic swobodnego uznania. Zebrany materiał dowodowy uzasadnia ocenę, że popełnienie zarzucanego skarżącemu czynu o znamionach przestępstwa nosi znamiona oczywistości. Stanowisko swoje organy należycie umotywowały, odwołując się do konkretnych dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Tymi dowodami są w szczególności: protokół przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie odebranego od kierowcy zatrzymanego przez skarżącego do kontroli drogowej, protokół zatrzymania i przeszukania skarżącego, protokół zatrzymania rzeczy (m.in. banknotów o nominałach 10 zł i 20 zł wskazanych przez skarżącego jako łapówka za odstąpienie od ukarania mandatem), protokoły przesłuchania świadków (funkcjonariuszy policji kontrolujących [...] sierpnia 2012 r. sposób pełnienia służby przez skarżącego) i podejrzanego, postanowienie z [...] sierpnia 2012 r. o wszczęciu śledztwa oraz postanowienie z [...] sierpnia 2012 r. o przedstawieniu A. J. zarzutu z art. 228 § 1 Kodeksu karnego. Z dokumentów tych wynika, że [...] sierpnia 2012 r. skarżący przeprowadził kontrolę drogową samochodu osobowego w miejscowości [...], w trakcie której w zamian za odstąpienie od wymierzenia mandatu zażądał i przyjął od kierowcy korzyść majątkową w kwocie 30 zł. Skarżący przyznał się do zarzucanego mu czynu. Wobec powyższego Sąd potwierdza stanowisko organów, że pozostanie skarżącego w służbie nie było możliwe. W cytowanym wyżej wyroku Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji służy ochronie interesu publicznego i jego celem jest usunięcie z formacji tych policjantów, którzy w sposób oczywisty popełnili czyny o znamionach przestępstwa, a charakter tychże czynów wskazuje na to, że popełniono je w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie w oczach opinii publicznej. W interesie państwa i jego obywateli leży jak najszybsze usunięcie z Policji funkcjonariuszy, których czyn jest oczywisty i uniemożliwia dalsze pełnienie przez nich służby. Czyn o charakterze korupcyjnym sprawił, że funkcjonariusz Policji utracił nieposzlakowaną opinię, jako jedną z najważniejszych kwalifikacji do pełnienia służby w tej formacji. W takim przypadku, w interesie społecznym leży niewątpliwie jego zwolnienie ze służby. Wbrew twierdzeniom autora skargi organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i miały przy tym wzgląd interes społeczny i słuszny interes obywateli. Kwestie związane ze stanem zdrowia psychicznego skarżącego (dwumiesięczny pobyt w szpitalu psychiatrycznym) podniesione zostały dopiero w skardze, stąd oczywistym jest, że nie były przedmiotem badania w postępowaniu administracyjnym prowadzonym wobec strony. Ponadto skarżący przesłuchany w charakterze podejrzanego oświadczył, że jest zdrowy fizycznie i nie leczył się psychiatrycznie. Jednocześnie Sąd pragnie wyjaśnić, że postępowanie administracyjne w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza Policji ze służby w trybie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji nie jest tożsame z postępowaniem karnym prowadzonym przeciwko takiemu funkcjonariuszowi. Istotą postępowania karnego jest wykrycie sprawcy, udowodnienie mu winy i pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej. Celem postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie wymienionego przepisu ustawy o Policji jest natomiast ustalenie, czy policjant popełnił czyn o znamionach przestępstwa, który uniemożliwia jego dalsze pozostawanie w służbie. Oznacza to, że rolą organów administracji publicznej nie jest określanie stopnia winny skarżącego. Czym innym jest więc popełnienie przestępstwa w rozumieniu Kodeksu karnego, a czym innym popełnienie czynu o znamionach przestępstwa - art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Dlatego też podnoszona w skardze okoliczność wątpliwości co do poczytalności skarżącego (związana z wątpliwościami dotyczącymi jego zdrowia psychicznego) jako wyłączająca jego winę, nie miała znaczenia w rozpatrywanej sprawie. Pozbawione podstaw są zatem zarzuty naruszenia art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji w zw. z art. 1 § 3 w zw. z art. 31 § 1 Kodeksu karnego. W świetle przesłanek zawartych w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji i okoliczności tej sprawy, nie może mieć też znaczenia wieloletnia, nienaganna służba skarżącego w Policji. Utrata nieposzlakowanej opinii przez funkcjonariusza tej formacji związana jest ze stwierdzeniem "oczywistości" popełnienia czynu o znamionach przestępstwa. Charakter tego czynu uniemożliwia pozostanie skarżącego w służbie, co też organy potwierdziły stosowną argumentacją. Sąd zauważa także, że organy prowadząc postępowanie administracyjne w trybie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji nie mają obowiązku oczekiwać na prawomocne zakończenie postępowania karnego. Tym samym przełożony skarżącego miał pełne prawo zwolnienia go ze służby na wskazanej podstawie prawnej. Nie był przy tym związany raportem funkcjonariusza o zwolnieniu ze służby na własną prośbę, w związku z przejściem na emeryturę. Przede wszystkim wskazać trzeba, że skarżący raport ten złożył w dniu, w którym wszczęto wobec niego postępowanie administracyjne w sprawie zwolnienia ze służby w Policji w trybie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Dokonując wyboru właściwego trybu rozwiązania z funkcjonariuszem stosunku służbowego organ powinien kierować się dyspozycją art. 7 Kpa, a więc powinien załatwić sprawę mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli - co też w rozpatrywanym przypadku uczynił. Ponadto akcentuje się w orzecznictwie, że przy rozwiązywaniu z funkcjonariuszem Policji stosunku służbowego, tryb z art. 41 ust. 3 ustawy o Policji (zwolnienia policjanta ze służby na jego wniosek) nie powinien mieć pierwszeństwa przed trybem z art. 41 ust. 2 pkt 8. Przepis art. 41 ust. 3 nie służy bowiem ochronie policjantów w takich przypadkach, gdy równocześnie spełnione zostały przesłanki do zastosowania trybów zwolnienia określonych w art. 41 ust. 1 lub art. 41 ust. 2 ustawy, a złożenie wniosku o zwolnienie miałoby powodować że te tryby byłyby wyłączone (zob. wyrok NSA z 4 listopada 2003 r. II SA 1924/03, LEX nr 158431; wyrok WSA w Krakowie z 27 kwietnia 2010 r. III SA/Kr 371/09, LEX nr 620033). W oczywisty sposób prowadziłoby to do obejścia przepisów umożliwiających zwolnienie policjantów ze służby, np. tak jak w niniejszej sprawie - z powodu oczywistego popełnienia czynu o znamionach przestępstwa, które jak się okazało, uniemożliwia pozostanie skarżącego w służbie. Uznając, że zaskarżony rozkaz personalny jest zgodny z prawem, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).