II SAB/Bk 102/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 lutego 2017 r. sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2017 r. o cofnięciu skarżącemu J. G. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. G. na bezczynność Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W. przedmiocie informacji publicznej p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego; Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. referendarz sądowy cofnął J. G. prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, przyznane postanowieniem z dnia 15 listopada 2016r. Referendarz sądowy wskazał, że orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym nastąpiło na podstawie oświadczenia Skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w formularzu PPF. Natomiast podczas rozprawy w dniu 10 stycznia 2017 r. do akt sprawy złożono pisma zawierające informacje o powierzchni gospodarstwa rolnego posiadanego przez Skarżącego oraz o kwotach dopłat bezpośrednich uzyskanych w latach 2013-2015 od ARiMR. Referendarz sądowy ocenił na ich podstawie, że Skarżący przy składaniu wniosku o prawo pomocy w niniejszym postępowaniu zataił fakt otrzymywania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych o powierzchni 7,5 ha, gdy tymczasem także w ostatnim czasie tj. w listopadzie 2016 r. Skarżącemu zaliczkowo wypłacono z tego tytułu łącznie kwotę 4.378,48 zł. Mając to na uwadze, referendarz sądowy ponownie przeliczył dochód Skarżącego w sposób następujący: dochód z dopłat do gruntów za lata 2013-2015 wynosił: łącznie 28.394,40 zł, rocznie średnio - 9.464,14 zł, miesięcznie średnio - 788,68 zł. Jak wskazał referendarz sądowy, po doliczeniu do tak wskazanego dochodu - dochodu z gospodarstwa rolnego wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie 557,60 zł okazuje się, że w sumie Skarżący miesięcznie dysponuje kwotą 1.346,28 zł. Wykazane przez Skarżącego wydatki miesięczne zamykają się kwotą 464 zł bez kosztów zakupu żywności. Zatem, jak wskazał referendarz sądowy, uzyskiwanie dochodu w wysokości około 1400 zł, przy stałych opłatach na bieżące utrzymanie w kwocie około 464 zł plus koszty zakupu żywności, pozwala na uznanie, że skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy wyjaśnił również zasady cofania przyznanego prawa pomocy (art. 249 p.p.s.a.). Ocenił, że w sprawie niniejszej wystąpiły przesłanki do przedmiotowego cofnięcia, bowiem Skarżący nie przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący i zgodny ze stanem faktycznym, a jego działanie stanowiło próbę ukrycia informacji o rzeczywistej sytuacji majątkowej i posiadanych zdolnościach płatniczych. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego złożył pełnomocnik skarżącego zarzucając mu naruszenie art. 246 §1 w zw. z art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie iż okoliczności na podstawie których przyznano prawo pomocy J. G. nie istniały podczas gdy skarżący w formularzu PPF wskazał powierzchnię gospodarstwa 7,5 ha i dochód statystyczny wysokości 557, 60 zł netto miesięcznie. Skarżący podał też zgodnie z prawdą jaki posiada inwentarz żywy i martwy. Zdaniem pełnomocnik Skarżącego posiadanie inwentarza pociąga za sobą konieczność zakupu paszy dla zwierząt. Ponadto organ nie wskazał, iż skarżącemu padła zwierzyna więc poniósł straty. W ocenie autora sprzeciwu zły stan zdrowia skarżącego wyłączył go z produkcji rolnej, a dopłaty bezpośrednie przeznaczone są w całości na gospodarstwo i jego odbudowanie zatem nie podlegają zaliczeniu do dochodu gdyż jego jedyny i realny dochód to wypłacany przez KRUS zasiłek chorobowy w wysokości ok 300 zł miesięcznie. Skarżący otrzymując zasiłek chorobowy, który wskutek choroby "jest niezdolny do pracy" w gospodarstwie rolnym jest równoznaczne z przeszkodą w osiągnięciu dochodu z tego gospodarstwa w okresie, w którym przysługuje zasiłek chorobowy. W tych okolicznościach, zdaniem pełnomocnika, w dochodzie Skarżącego należy uwzględnić wyłącznie zasiłek chorobowy, z pominięciem utraconego dochodu, jaki uzyskałby z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyby nie zachorował. Dlatego też Skarżący prawidłowo wskazał dochód statystyczny jako źródło dochodu bowiem z uwagi na jego przewlekła chorobę osiąga wyłącznie dochód z zasiłku chorobowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu nadanym przez art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W niniejszym postępowaniu ocenie podlega prawidłowość ustalenia, czy wystąpiły przesłanki do cofnięcia Skarżącemu prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r. w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Referendarz sądowy intepretując powyższy przepis prawidłowo wskazał, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić zarówno w przypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych, jak i wówczas, gdy sytuacja ta oraz zdolności płatnicze ulegną poprawie już po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Trafnie również referendarz sądowy powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym argumentuje się, że cofnięcie prawa pomocy powinno nastąpić każdorazowo, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych (vide postanowienie z dnia 8 października 2013 r. II FZ 843/13, z dnia 6 grudnia 2012 r., II OZ 1079/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W sprawie niniejszej w formularzu PPF Skarżący wskazał, że jest osobą przewlekle chorą, wymagającą stałego leczenia i rehabilitacji; miesięcznie uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 557,60 zł netto; posiada dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,05 ha; posiada stary ciągnik i inne maszyny rolnicze, a także stare budynki gospodarcze i 1 sztukę bydła; nie posiada oszczędności oraz innych przedmiotów wartościowych. Wskazał, że bieżące utrzymanie, w tym leczenie i rehabilitacja, w całości pochłaniają uzyskiwane dochody. Jako wydatki wymienił: ubezpieczenie KRUS – 390 zł (kwartalnie), energia elektryczna – 58 zł, gaz – 30 zł, telefon – 50 zł, śmieci - 5 zł, podatek rolny – 279 zł (rocznie), leki i rehabilitacja – 150 zł, ubezpieczenie budynków - 141 zł (rocznie), ubezpieczenie ciągnika – 60 zł (rocznie). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy przyznał prawo pomocy w pełnym zakresie (postanowieniem z dnia 15 listopada 2016 r.). Po wydaniu powyższego postanowienia ujawniono okoliczności rzutujące na zmianę obrazu sytuacji finansowej Skarżącego. Jak wynika z przedłożonych do akt dokumentów: co najmniej od roku 2013 r. Skarżący uzyskuje płatności do gruntów rolnych: w 2013 r. – 10 055,21 zł, w 2014 r. – 8 966,41 zł, w 2015 r. – 9 370,78 zł, zaś w listopadzie 2016 r. otrzymał zaliczkę na poczet płatności obszarowych w wysokości 3 431, 57 zł oraz płatności ONW w wysokości 946, 91 zł (k. 17). Zauważyć należy, że w formularzu wniosku PPF złożonym w dniu 4 października 2016 r. nie wspomniał na temat powyższych płatności. Tymczasem kwoty przyznawanych corocznie płatności oraz wypłaconych ostatnio zaliczek zmieniają zasadniczo wyliczenia dochodu Skarżącego. Jak ustalił bowiem referendarz sądowy na podstawie tych nowych informacji, dochód Skarżącego z dopłat do gruntów za lata 2013-2015 wynosił łącznie 28 394,40 zł, co rocznie daje średni dochód w kwocie 9 464,14 zł. Rozliczając ten potencjalny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego za 2016 r. miesięcznie ustalić należy, że Skarżący z tego tytułu posiada kwotę około 788,68 zł. Doliczając do tak wskazanego dochodu (788,68 zł) dochód z gospodarstwa rolnego wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie 557,60 zł netto uzyskujemy kwotę miesięcznego dochodu w wysokości 1 346,28 zł. Tymczasem w formularzu wniosku PPF Skarżący wskazał jednoznacznie, że osiąga miesięcznie tylko kwotę dochodu netto z gospodarstwa rolnego 557, 60 zł. Różnica jest istotna, bowiem kwota dochodu miesięcznego uwzględniająca płatności pozwala ocenić, że Skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej. Zwłaszcza przy deklarowanych wydatkach miesięcznych w kwocie około 464 zł plus koszty żywności. W tym miejscu zaakcentować należy, iż nie jest rolą Sądu kwalifikowanie zachowania Skarżącego, który nie wskazał kwot płatności do gruntów rolnych, jako zachowania celowego lub powodowanego innymi przyczynami. Faktem natomiast jest, że sytuacja finansowa Skarżącego wykazana we wniosku PPF odbiega od sytuacji ustalonej po przyznaniu mu prawa pomocy, co odpowiada przesłance z art. 249 p.p.s.a. do cofnięcia prawa pomocy. Ustalono bowiem okoliczności inne niż wskazane we wniosku PPF, istniejące w dniu jego złożenia, mające istotne znaczenie dla oceny sytuacji finansowej Skarżącego. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych w sprzeciwie, to nie zasługują one na uwzględnienie, albowiem wbrew przekonaniu pełnomocnika Skarżącego, referendarz prawidłowo wyliczył jego dochód. Do uzyskanego dochodu należało, jak trafnie uczynił to referendarz sądowy, doliczyć kwotę dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego wykazaną przez Skarżącego we wniosku PPF, bowiem jest to inny dochód niż z tytułu płatności. Wyliczony w sposób wyżej opisany miesięczny dochód zamyka się kwotą około 1 400 zł. Należy od tego odliczyć wskazane przez Skarżącego stałe wydatki na kwotę około 464 zł – plus wydatki na żywność. Zaznaczyć jedynie należy, że wydatków na żywność Skarżący w formularzu PPF nie wskazał, natomiast nie wszystkie kwoty wskazane w formularzu są wydatkami miesięcznymi, co uwzględniono w wyliczeniu dzieląc kwoty opłat rocznych lub kwartalnych odpowiednio przez liczbę miesięcy. Zdaniem Sądu, różnica kwoty dochodu uzyskiwanego oraz kwoty wydatków, jak też fakt niewskazania we wniosku strony kwot płatności stanowią podstawę do przyjęcia, że zaszły okoliczności uzasadniające cofnięcie prawa pomocy, bowiem Skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Oceniając zatem postanowienie zaskarżone sprzeciwem jako nienaruszające prawa, Sąd na podstawie art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi utrzymał to postanowienie w mocy uznając, że wnioskodawca prawa pomocy nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 p.p.s.a.