II SAB/Bk 56/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego sprawy ze skargi J. W. na przewlekłość postępowania Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia radcy prawnego. J. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia radcy prawnego (k. 101,104). Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W. Źródło miesięcznego utrzymania dwuosobowej rodziny stanowi łączna kwota 3.039,03 zł netto, w tym: emerytura J. W.– 1.641,23 zł oraz 1.397,80 zł uzyskiwane przez E. W. z tytułu przyznanej emerytury, bez dodatku pielęgnacyjnego. Wykazane wydatki skarżącej za miesiąc wrzesień 2013 r. wynoszą 3.034,37, natomiast w październiku wnioskodawczyni poniosła następujące opłaty: czynsz – 600 zł; telefon – 177,78 zł; energia elektryczna – 65,99 zł; lekarstwa – 440,19 zł; usługi pocztowe – ok. 25 zł; opłaty bankowe – ok. 30 zł; usługi ksero – 50 zł; koszty podróży na rozprawę do W. – ok. 110 zł; życie, środki czystości itp. – 1.200 zł, wpisy sądowe z przesyłką – 202,50 zł; materiały piśmienne – 80 zł; usługi prawne – 2.000 zł; składki PZU – 112,17 zł; opłata telewizyjna – 111 zł; ziemniaki na zimę - 120 zł, obornik – 180 zł. W sumie skarżąca oświadczyła, iż poczynione w październiku 2013 r. wydatki nie pozwolą jej na opłacenie pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania jej rodziny. Majątek wnioskodawczyni stanowi: mieszkanie o powierzchni [...] m², drewniany dom (rok budowy [...]) oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni [...] m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa, opiekę medyczną i rehabilitację. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Nadto podnosi znaczne wydatki związane z licznymi postępowaniami sądowymi i administracyjnymi oraz pomaga w utrzymaniu rodziny córki, znajdującej się w trudnej sytuacji (k. 101-102). Z uwagi na informację o wypłaceniu kwoty 6.000 zł przez WSA w B. w dniu [...] sierpnia 2013 r. na podstawie orzeczeń NSA w W. (k. 114) wezwaniem z dnia 07 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał skarżącą do wskazania sposobu rozdysponowania w/w kwoty oraz do nadesłania dokumentów potwierdzających poniesione wydatki: Dane powyższe były niezbędne do oceny stanu majątkowego wnioskodawczyni (k. 115). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 07 listopada 2013 r. w zakresie sposobu wydatkowania kwoty 6.000 zł wypłaconej przez WSA w B. w dniu 13 sierpnia 2013 r. wnioskodawczyni podniosła, iż nie posiada z tego tytułu żadnych oszczędności, a kwota ta w głównej mierze została przeznaczona na pomoc czteroosobowej, bezrobotnej rodzinie córki tj. do pokrycia zaległości z tytułu rachunków oraz bieżącego utrzymania rodziny (m.in. zakupu wyżywienia, opału, leków itp.)(k. 116). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu wnioskodawczyni wykazała bowiem, iż miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 3.039,03 zł netto miesięcznie. Wykazane wydatki za miesiąc październik 2013 r. wynoszą aktualnie 5.504,63 zł miesięczne (min. czynsz, telefon, lekarstwa, wyżywienie, środki czystości oraz koszty pełnomocników z wyboru). W skład majątku skarżącej wchodzi: mieszkanie o powierzchni [...] m², drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni [...] m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Nadto skarżąca kwotę 6.000 zł wypłaconą przez WSA w Białymstoku w dniu 13 sierpnia 2013 r. przeznaczyła w głównej mierze na pomoc czteroosobowej, bezrobotnej rodzinie córki tj. do pokrycia zaległości z tytułu rachunków oraz bieżącego utrzymania tej rodziny. Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z brakiem jakichkolwiek dokumentów potwierdzających rozdysponowanie kwoty 6.000 zł, uniemożliwiają pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca bowiem nie uzupełniła złożonego oświadczenia z dnia 19 listopada 2013 r. o żądane dokumenty, w tym nie przedstawiała poszczególnych wydatków poniesionych na rodzinę córki, a także nie przedstawiła dokumentów potwierdzających zaległość rodzinny córki z tytułu bieżących płatności, pokrytą przez nią z wskazanej kwoty. Dodatkowo wnioskodawczyni mając na uwadze liczne postępowania sądowe powinna przewidywać konieczność poniesienia z tego tytułu kosztów i mimo obowiązku alimentacji wobec osób bliskich, przynajmniej część środków przeznaczyć na pokrycie swoich niezbędnych wydatków. W postanowieniu z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1096/12 NSA w Warszawie wskazał, iż "ubiegający się o pomoc państwa w postaci prawa pomocy winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy"(opublikowany w bazie LEX 1240802). Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż J. W. nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, tj. kosztów ustanowienia radcy prawnego. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.