II SAB/Bk 57/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata P. K. sprawy ze skargi J. W. na przewlekłość postępowania Wojewody P. w przedmiocie załatwienia sprzeciwu Prokuratora Okręgowego w B. dotyczącego decyzji zatwierdzającej projekt budowlany i udzielający pozwolenia na budowę p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. J. W. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata P. K. (k. 142). Skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem E. W. Źródło miesięcznego utrzymania dwuosobowej rodziny stanowi łączna kwota 3.039,03 zł netto, w tym: emerytura J. W. – 1.641,23 zł oraz 1.397,80 zł uzyskiwane przez E. W. z tytułu przyznanej emerytury, bez dodatku pielęgnacyjnego. Wykazane wydatki skarżącej za miesiąc grudzień 2013 r. wynoszą 3.041,69 zł i przedstawiają się następująco: czynsz – 600 zł; telefon – 234,19 zł; energia elektryczna – 65,99 zł; lekarstwa – 309,89 zł; usługi medyczne – 160 zł; usługi pocztowe – 64,50 zł; opłaty bankowe – 38,47 zł; kredyt - 68,57 zł; usługi ksero – 126,08 zł; koszty podróży na rozprawę do W. – 104 zł; życie, środki czystości itp. – 1.220 zł, materiały piśmienne – 50 zł. Nadto skarżąca wskazała, iż zadłużenie z tytułu kredyty zaciągniętego na opłacenie adwokata z wyboru do sporządzenia skargi kasacyjnej na początek miesiąca wynosi 2.951,37 zł, a na koniec miesiąca 2.882,80 zł, natomiast z dodatku pielęgnacyjnego mąż pokrywa koszty rehabilitacji i zakupu sprzętu rehabilitacyjnego oraz drobnych opłat za pomoc osób drugich. W sumie skarżąca oświadczyła, iż poczynione w grudniu 2013 r. wydatki nie pozwolą jej na opłacenie pełnomocnika z wyboru, bez uszczerbku utrzymania jej rodziny. Nadto nie sporządzenie skargi kasacyjnej pozbawi jej prawa dochodzenia odszkodowania od organu administracji. Majątek wnioskodawczyni stanowi: mieszkanie o powierzchni [...] m², drewniany dom (rok budowy [...]) oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni [...] m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa, opiekę medyczną i rehabilitację. Skarżąca nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Nadto podnosi znaczne wydatki związane z licznymi postępowaniami sądowymi i administracyjnymi oraz pomaga w utrzymaniu rodziny córki, znajdującej się w trudnej sytuacji (k. 142-144). W dniu 13 sierpnia 2013 r. oraz w grudniu 2013 r. skarżącej wypłacono w kasie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku kwoty po 6.000 zł. W spawie II SAB/Bk 56/13 wnioskodawczyni podniosła, iż nie posiada z kwoty 6.000 zł żadnych oszczędności, gdyż środki te w głównej mierze zostały przeznaczone na pomoc czteroosobowej, bezrobotnej rodzinie córki tj. do pokrycia zaległości z tytułu rachunków oraz bieżącego utrzymania rodziny (m.in. zakupu wyżywienia, opału, leków itp.). Natomiast w sprawie sygn. akt II SA/Bk 1055/13 skarżąca podniosła, iż z otrzymanej w miesiącu grudniu kwoty 6.000 zł, opłaciła sporządzenie skargi kasacyjnej przez adwokata (3.000 zł), a pozostałe 3.000 zł oddała synowi na zakup materiałów do remontu domu na wsi w celu zabezpieczenia zewnętrznego dachu, szczytów i szalówki. W sumie zatem skarżąca z uzyskanej kwoty 12.000 zł nie posiada żadnych oszczędności. Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu wnioskodawczyni wykazała bowiem, iż miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 3.039,03 zł netto miesięcznie. Wykazane wydatki za miesiąc grudzień 2013 r. wynoszą aktualnie 3.041,69 zł miesięczne (min. czynsz, telefon, lekarstwa, wyżywienie, środki czystości oraz koszty kredytu). W skład majątku skarżącej wchodzi: mieszkanie o powierzchni [...] m², drewniany dom oraz dwie działki budowlane o łącznej powierzchni [...] m². Małżonkowie W. są osobami w podeszłym wieku, schorowanymi, ponoszącymi zwiększone wydatki na lekarstwa i opiekę medyczną. Nadto skarżąca kwotę 12.000 zł wypłaconą przez WSA w B. w sierpnia i grudniu 2013 r. przeznaczyła w głównej mierze na pomoc rodzinie córki oraz synowi na remont domu, a także na pokrycie kosztów pełnomocnika z wyboru (3000 zł). Przedstawione powyżej dane w zestawieniu z faktem licznych postępowań sądowych wskazują, że skarżąca powinna przewidywać konieczność poniesienia z tego tytułu kosztów i mimo obowiązku alimentacji wobec osób bliskich, przynajmniej część środków przeznaczyć na pokrycie swoich niezbędnych wydatków. W postanowieniu z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt II OZ 1096/12 NSA w Warszawie wskazał, iż "ubiegający się o pomoc państwa w postaci prawa pomocy winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas - gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy"(opublikowany w bazie LEX 1240802). Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Skarżąca natomiast posiada [...]-metrowe mieszkanie w bloku, dom drewniany na wsi oraz dwie działki o łącznej powierzchni [...] m2. Dodatkowo posiada stałego, regularne dochody. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 5 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 946/04, zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż J. W. nie wykazała w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje tym, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego tj. kosztów ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też, mając na uwadze powyższe na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.