II SAB/Bk 8/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło (spr.), sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 marca 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. w przedmiocie informacji publicznej 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. do załatwienia w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej wniosku M. K. z dnia 2 stycznia 2023 r.; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności; 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. na rzecz skarżącego M. K. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W dniu [...] stycznia 2023 r. M. K. zwrócił się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. o udostępnienie zanonimizowanego wyroku tego sądu z dnia [...] czerwca 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] wraz z jego uzasadnieniem. W dniu 18 stycznia 2023 r. M. K. wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. w sprawie rozpoznania ww. wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Działający w jego imieniu pełnomocnik zarzucił naruszenie: I. art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, poprzez brak rozpoznania wniosku i udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej w terminie 14 dni, względnie postąpienia w sposób wyznaczony przez art. 13 ust. 2, art. 15 lub art. 16 ustawy; II. art. 14 ust. 1 ustawy w zw. z art. art. 391 § 1d ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm.) poprzez brak dostarczenia Skarżącemu odpowiedzi na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w formie elektronicznej (na konto ePUAP), skoro Skarżący jednoznacznie wybrał doręczanie w formie elektronicznej, skoro w tej formie złożył podanie, a dodatkowo podał też swój adres mailowy. Skarżący do chwili wniesienia skargi nie otrzymał odpowiedzi na przedmiotowy wniosek, dlatego też autor skargi wniósł o: 1) stwierdzenie bezczynności Prezesa Sądu Apelacyjnego w B.; 2) zobowiązanie organu do udzielenia odpowiedzi wnioskodawcy w terminie 14 dni albo umorzenie w tym zakresie postępowania, jeżeli po wniesieniu skargi organ rozpozna wniosek z 2 stycznia 2023 r. w sposób zgodny z przepisami prawa, a zatem w tym zakresie postępowanie sądowo-administracyjne stanie się bezprzedmiotowe; 3) zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowo administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego i uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w B. wniósł o jej oddalenie, ewentualnie o stwierdzenie, że bezczynność organu nastąpiła bez rażącego naruszenia prawa i odstąpienie od obciążania organu kosztami postępowania w sprawie. Organ wyjaśnił, że w dniu złożenia wniosku Skarżącego podjął czynności zmierzające do jego realizacji poprzez wystosowanie zapytania do I Wydziału Cywilnego Sądu Apelacyjnego w B. Pismem z dnia 18 stycznia 2023 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w B. zwrócił się do wnioskodawcy o sprecyzowanie wniosku poprzez wskazanie właściwej sygnatury i daty orzeczenia lub potwierdzenie, że wniosek odnosi się do sprawy rozwodowej o sygn. akt [...] z dnia 13 sierpnia 2018 r. W odpowiedzi na powyższe, wiadomością z dnia 18 stycznia 2023 r. wnioskodawca poinformował organ, iż przedstawione informacje są w pełni wystarczające. Tym samym informacja publiczna została wnioskodawcy udostępniona zgodnie z jego wnioskiem w dniu 18 stycznia 2023 r. Pomimo powyższego, w tym samym dniu wnioskodawca wywiódł skargę na bezczynność organu, której nie cofnął. Organ podkreślił, że czynności w sprawie podejmowano w sposób niezwłoczny, to jest już od dnia wpływu wniosku zaś ewentualne przekroczenie terminu wyniosło 2 dni i wynikało z absencji pracowników Sądu Apelacyjnego, którzy byli zastępowani przez osobę odpowiedzialną za realizację zadań związanych z obsługą Prezesa w części terminowego udzielania odpowiedzi na wnioski o udostępnienie informacji publicznej. Pracownik ten zastępował Inspektora Ochrony Danych Sądu Apelacyjnego oraz Kierownika Oddziału Administracyjnego. Ponieważ zastępowanie osób na takich stanowiskach wymaga odpowiedniej wiedzy merytorycznej (specjalistycznej) i doświadczenia, obowiązki te nie mogły zostać powierzone innym osobom, szczególnie wobec trudnej sytuacji kadrowej (braki kadrowe w Oddziale Administracyjnym Sądu Apelacyjnego). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej powoływanej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje również bezczynność organów. Na gruncie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej: "u.d.i.p."), bezczynność organu polega na tym, że organ będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w sposób przewidziany tą ustawą, wbrew przepisom prawa ani nie udostępnia żądanej informacji w nakazanym w ustawie terminie w drodze czynności materialno-technicznej (art. 13 ust. 1 i 2 u.d.i.p.), ani też nie wydaje w oparciu o art. 16 ust. 1 u.d.i.p. stosownej decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej (z uwagi na ograniczenia z art. 5 u.d.i.p. lub w przypadku informacji przetworzonej - ze względu na brak szczególnie istotnego interesu publicznego – art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.) bądź o umorzeniu postępowania (w przypadku określonym w art. 14 u.d.i.p.). Załatwienie wniosku o udostępnienie informacji publicznej może również przybrać postać pisma informującego, że wezwany podmiot nie jest zobowiązany do udzielenia informacji, gdyż nią nie dysponuje albo nie jest podmiotem, od którego można jej żądać, względnie, że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. W rozpatrywanej sprawie Skarżący w dniu 2 stycznia 2023 r. zwrócił się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. o udostępnienie zanonimizowanego wyroku tego sądu z dnia [...] czerwca 2018 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] wraz z jego uzasadnieniem. Z nadesłanych akt wynika, że organ udzielił odpowiedzi na powyższy wniosek w piśmie z dnia 18 stycznia 2023 r., w którym poinformował, że w sprawie o podanej we wniosku sygnaturze brak jest orzeczenia we wskazanej dacie. Dodał, że sprawa zarejestrowana pod sygnaturą [...] jest sprawą rozwodową, gdzie orzeczenie kończące zostało wydane 13 sierpnia 2018 r. (brak orzeczeń z 28 czerwca 2018 r.). Poza tym – z uwagi na nie posiadanie informacji zgodnych z kryteriami podanymi we wniosku – organ poprosił Skarżącego o sprecyzowanie wniosku poprzez wskazanie właściwej sygnatury i daty orzeczenia będącego w zainteresowaniu Skarżącego, lub potwierdzenie, że wniosek odnosi się do opisanej sprawy, to jest orzeczenia o sygnaturze [...] z dnia 13 sierpnia 2018 r. W przypadku braku odpowiedzi w przeciągu 7 dni poinformowano Skarżącego, że jego wniosek nie będzie uznany jako skierowany w celu uzyskania informacji publicznej. Jednocześnie organ przeprosił za opóźnienie w udzieleniu odpowiedzi na wniosek. Analiza korespondencji wskazuje, że powyższe pismo zostało skierowane do Skarżącego już po wniesieniu skargi. Skarga na bezczynność została wywiedziona tego samego dnia, a poświadczenie przedłożenia pisma zawierającego ten środek zaskarżenia nastąpiło w godzinach porannych. Pismo stanowiące odpowiedź na wniosek z dnia 2 stycznia 2023 r. przesłano Skarżącemu 18 stycznia 2023 r. w godzinach popołudniowych, co oznacza, że realizacja wniosku nastąpiła na skutek wniesionej skargi na bezczynność. Tymczasem zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy, jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku. Do dnia wniesienia skargi na bezczynność Prezes Sądu Apelacyjnego nie udzielił odpowiedzi na wniosek Skarżącego, ani też nie poinformował w trybie art. 13 ust. 2 ustawy o braku możliwości udzielenia informacji w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku ze wskazaniem powodów opóźnienia i nowego terminu załatwienia wniosku. Istotą skargi na bezczynność jest to, aby w przypadku uwzględnienia skargi sąd zobowiązał organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 149 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Oceniając czy organ pozostaje w bezczynności, sąd bierze pod uwagę sytuację faktyczną i prawną istniejącą w dacie orzekania. Z treści art. 149 § 1 p.p.s.a wynika, że wydanie przez organ decyzji lub innego aktu po wniesieniu skargi na bezczynność wyłącza możliwość zobowiązania organu do załatwienia sprawy. W analizowanym przypadku organ na moment złożenia skargi pozostawał w bezczynności. Odpowiedź na wniosek została natomiast przekazana Skarżącemu w dniu 18 stycznia 2023 r., niezwłocznie po wpłynięciu skargi do organu. Skarżący tego samego dnia przesłał wiadomość e-mail, w której podziękował za udzieloną informację wskazując, że jest ona w pełni wystarczająca w zakresie w jakim wskazuje, że w dniu podanym we wniosku nie zapadł wyrok w sprawie o sygnaturze podanej we wniosku. Z tego powodu WSA w Białymstoku uznał, że bezprzedmiotowe stało się orzekanie o zobowiązaniu organu do udzielenia informacji i umorzył postępowanie w tym zakresie, co też znalazło swój wyraz w pkt 1 sentencji wyroku, a podstawę ku temu stanowi przepis art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Taki sposób rozstrzygnięcia, będący następstwem podjęcia przez organ stosownego działania po wniesieniu skargi na bezczynność, nie zwalnia jednak sądu z obowiązku orzekania w przedmiocie stwierdzenia, czy w sprawie organ dopuścił się bezczynności i czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wobec powyższego sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku, stwierdzając na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że organ dopuścił się bezczynności. Przy czym, stwierdzenie bezczynności lub jej braku nie jest uzależnione od zawinienia podmiotu zobowiązanego do określonego prawem działania. Bezczynność to obiektywny stan rzeczy (nieudzielenie odpowiedzi na wniosek w ustawowym terminie), dlatego też dla stwierdzenia bezczynności (braku bezczynności) nie mają znaczenia okoliczności podnoszone w odpowiedzi na skargę - absencja pracowników, trudności kadrowe. Organ powinien zapewnić właściwą obsługę urzędu w okresie nieobecności pracowników. Jeżeli zaś zastępowanie osób na określonych stanowiskach wymaga odpowiedniej wiedzy merytorycznej (specjalistycznej) i doświadczenia, organ miał możliwość skorzystania z "wydłużenia" terminu do udzielenia odpowiedzi na wniosek (wspomniany już tryb z art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Dla stwierdzenia bezczynności nie ma też znaczenia o jaki czas przekroczony został termin na rozpatrzenie wniosku o udzielnie informacji publicznej. Czyniąc zadość obowiązkowi nałożonemu przepisem art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, że bezczynność organu nie miała cech wskazujących na to, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Kwalifikacja naruszenia prawa jako rażącego oznacza stan, w którym wyraźnie, ewidentnie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa i naruszenie to posiada pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie prawa. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, ale musi być ono znaczne i niezaprzeczalne oraz pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności czy oczywistego lekceważenia przepisów (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. akt II GSK 1619/18, wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Zauważenia wymaga, że po wniesieniu skargi do sądu, organ odpowiedział na wniosek Skarżącego. Brak jest przy tym przesłanek do uznania, że opóźnienie w realizacji wniosku było celowym i nacechowanym złą wolą działaniem Prezesa Sądu. W okolicznościach tego przypadku nie może być mowy o kwalifikowanym naruszeniu prawa. Z tego też powodu sąd orzekł stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. jak w punkcie 3 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sąd orzekł natomiast po myśli art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Do kosztów tych zaliczono uiszczony wpis sądowy w wysokości 100 zł oraz wynagrodzenie ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika, które zgodnie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265) wynosi 480 zł, jak też opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł). Przyznane koszty zastępstwa procesowego są kwotą minimalną. Sąd nie znalazł podstaw do odstąpienia od obciążania organu kosztami postępowania. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, a podstawę ku temu stanowi art. 119 pkt 4 w związku z art. 120 p.p.s.a.