II SO/Bk 32/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. G. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 13 stycznia 2017 r. w przedmiocie cofnięcia prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. G. na działanie Przewodniczącego Rady Gminy W. w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2017 r. referendarz sądowy cofnął J. G. prawo pomocy obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, przyznane postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. Referendarz sądowy wskazał, że orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym nastąpiło na podstawie oświadczenia Skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w formularzu PPF. Natomiast z pisma z dnia 5 stycznia 2017 r. Zastępcy Dyrektora P. Oddziału ARiMR wynika, że Skarżący otrzymał w latach 2013 -2015 dopłaty do gruntów rolnych. Kserokopie dokumentów z ARiMR załączono do akt sprawy niniejszej. Referendarz sądowy ocenił na ich podstawie, że Skarżący przy składaniu wniosku o prawo pomocy w niniejszym postępowaniu zataił fakt otrzymywania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych o powierzchni 7,5 ha, gdy tymczasem także w ostatnim czasie tj. w listopadzie 2016 r. Skarżącemu zaliczkowo wypłacono z tego tytułu łącznie kwotę 4.378,48 zł. Mając to na uwadze, referendarz sądowy ponownie przeliczył dochód Skarżącego w sposób następujący: dochód z dopłat do gruntów za lata 2013-2015 wynosił: łącznie 28.394,40 zł, rocznie średnio - 9.464,14 zł, miesięcznie średnio - 788,68 zł. Jak wskazał referendarz sądowy, po doliczeniu do tak wskazanego dochodu - dochodu z gospodarstwa rolnego wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie 557,60 zł okazuje się, że w sumie Skarżący miesięcznie dysponuje kwotą 1.346,28 zł. Wykazane przez Skarżącego wydatki miesięczne zamykają się kwotą 464 zł bez kosztów zakupu żywności. Zatem, jak wskazał referendarz sądowy, uzyskiwanie dochodu w wysokości około 1400 zł, przy stałych opłatach na bieżące utrzymanie w kwocie około 464 zł plus koszty zakupu żywności, pozwala na uznanie, że skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy wyjaśnił również zasady cofania przyznanego prawa pomocy (art. 249 p.p.s.a.). Ocenił, że w sprawie niniejszej wystąpiły przesłanki do przedmiotowego cofnięcia, bowiem Skarżący nie przedstawił we wniosku o przyznanie prawa pomocy swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący i zgodny ze stanem faktycznym, a jego działanie stanowiło próbę ukrycia informacji o rzeczywistej sytuacji majątkowej i posiadanych zdolnościach płatniczych. Sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego złożył J. G. Wskazał, że Wójt Gminy W., który przedłożył informacje o uzyskiwanych przez Skarżącego dopłatach do gruntów rolnych – manipuluje tymi informacjami na niekorzyść Skarżącego. Ocenie referendarza sądowego zarzucił nieuzasadnione wzięcie pod uwagę dopłat aż z 2013 r., doliczenie do wyliczonego z dopłat dochodu - dochodu statystycznego z gospodarstwa rolnego, którego faktycznie nie uzyskuje oraz uwzględnienie wydatków bez kosztów zakupu żywności. Nie uwzględniono natomiast, w jego ocenie, wydatków na zakup paliwa, materiału siewnego, środków ochrony roślin, usług kombajnowania, belowania słomy i siana, zakup pasz i mikroelementów oraz lekarstw dla zwierząt. Wydatki te wielokrotnie przekraczają otrzymywane dopłaty do powierzchni (5,25 ha). Powierzchnia całego gospodarstwa rolnego to 7, 05 ha. Wskazał, że nie posiada środków na kserokopie faktur dokumentujących jego wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy jako nienaruszające prawa (art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Tym samym zarzuty sprzeciwu nie zasługują na uwzględnienie. W niniejszym postępowaniu wpadkowym spór dotyczy prawidłowości ustalenia, czy wystąpiły przesłanki do cofnięcia Skarżącemu prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Trafnie i bez naruszenia prawa zinterpretował powyższy przepis referendarz sądowy. Wskazał, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić zarówno w przypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych, jak i wówczas, gdy sytuacja ta oraz zdolności płatnicze ulegną poprawie już po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. Trafnie również referendarz sądowy powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym argumentuje się, że cofnięcie prawa pomocy powinno nastąpić każdorazowo, jeżeli strona podała nieprawdziwe informacje lub dowody albo zataiła prawdę o swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej, czy zdolnościach płatniczych (vide postanowienie z dnia 8 października 2013 r. II FZ 843/13, z dnia 6 grudnia 2012 r., II OZ 1079/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie niniejszej w formularzu PPF Skarżący wskazał, że jest osobą przewlekle chorą, wymagającą stałego leczenia i rehabilitacji; miesięcznie uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 557,60 zł netto; posiada dom o powierzchni 80 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 7,05 ha; posiada stary ciągnik i inne maszyny rolnicze, a także stare budynki gospodarcze i 1 sztukę bydła; nie posiada oszczędności oraz innych przedmiotów wartościowych. Wskazał, że bieżące utrzymanie, w tym leczenie i rehabilitacja, w całości pochłaniają uzyskiwane dochody. Jako wydatki wymienił: ubezpieczenie KRUS – 390 zł (kwartalnie), energia elektryczna – 58 zł, gaz – 30 zł, telefon – 50 zł, śmieci - 5 zł, podatek rolny – 279 zł (rocznie), leki i rehabilitacja – 150 zł, ubezpieczenie budynków - 141 zł (rocznie), ubezpieczenie ciągnika – 60 zł (rocznie). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy przyznał prawo pomocy w pełnym zakresie (postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r.). Po wydaniu powyższego postanowienia ujawniono okoliczności rzutujące na zmianę obrazu sytuacji finansowej Skarżącego. Jak wynika z dołączonych do akt dokumentów: co najmniej od roku 2013 r. Skarżący uzyskuje płatności do gruntów rolnych: w 2013 r. – 10 055,21 zł, w 2014 r. – 8 966,41 zł, w 2015 r. – 9 370,78 zł, zaś w listopadzie 2016 r. otrzymał zaliczkę na poczet płatności obszarowych w wysokości 3 431, 57 zł oraz płatności ONW w wysokości 946, 91 zł (k. 17). Zauważyć należy, że w formularzu wniosku PPF złożonym w dniu 9 grudnia 2016 r. nie wspomniał na temat powyższych zaliczek uzyskanych w listopadzie 2016 r. Tymczasem kwoty przyznawanych corocznie płatności oraz wypłaconych ostatnio zaliczek zmieniają zasadniczo wyliczenia dochodu Skarżącego. Jak ustalił bowiem referendarz sądowy na podstawie tych nowych informacji, dochód Skarżącego z dopłat do gruntów za lata 2013-2015 wynosił łącznie 28 394,40 zł, co rocznie daje średni dochód w kwocie 9 464,14 zł. Rozliczając ten potencjalny dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego za 2016 r. miesięcznie ustalić należy, że Skarżący z tego tytułu posiada kwotę około 788,68 zł. Doliczając do tak wskazanego dochodu (788, 68 zł) dochód z gospodarstwa rolnego wskazany we wniosku o przyznanie prawa pomocy w kwocie 557,60 zł netto uzyskujemy kwotę miesięcznego dochodu w wysokości 1 346,28 zł. Tymczasem w formularzu wniosku PPF Skarżący wskazał jednoznacznie, że osiąga miesięcznie tylko kwotę dochodu netto z gospodarstwa rolnego 557, 60 zł. Różnica jest istotna, bowiem kwota dochodu miesięcznego uwzględniająca płatności pozwala ocenić, że Skarżący jest w stanie pokryć koszty sądowe oraz koszty ustanowienia radcy prawnego w sprawie niniejszej. Zwłaszcza przy deklarowanych wydatkach miesięcznych w kwocie około 464 zł plus koszty żywności. Nie jest rolą Sądu kwalifikowanie zachowania Skarżącego, który nie wskazał kwot płatności do gruntów rolnych, jako zachowania celowego lub powodowanego innymi przyczynami. Faktem natomiast jest, że sytuacja finansowa Skarżącego wykazana we wniosku PPF odbiega od sytuacji ustalonej po przyznaniu mu prawa pomocy, co odpowiada przesłance z art. 249 p.p.s.a. do cofnięcia prawa pomocy. Ustalono bowiem okoliczności inne niż wskazane we wniosku PPF, istniejące w dniu jego złożenia, mające istotne znaczenie dla oceny sytuacji finansowej Skarżącego. Odnośnie zaś zarzutów zawartych w sprzeciwie, to nie zasługują one na uwzględnienie. Przede wszystkim referendarz sądowy wyliczył średni roczny i następnie miesięczny dochód Skarżącego na podstawie kwot dopłat, które są przyznawane rokrocznie, a więc na cały rok. Uzasadnione jest zatem uśrednienie kwot tych dopłat w skali roku. Po wtóre, gdyby nawet uwzględnić dochód z dopłat wyłącznie z 2015 r. (czyli najbardziej aktualny) i wyliczyć średnią miesięczną w stosunku rocznym, to nie odbiegałaby ona od kwoty wyliczonej przez referendarza sądowego (bowiem: dopłaty za 2015 r. – 9370, 78 zł podzielone przez 12 miesięcy = 781 zł). Do tak uzyskanego dochodu należało, jak trafnie uczynił to referendarz sądowy, doliczyć kwotę dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego wykazaną przez Skarżącego we wniosku PPF, bowiem jest to inny dochód niż z tytułu płatności. Wyliczony w sposób wyżej opisany miesięczny dochód zamyka się kwotą około 1 400 zł. Należy od tego odliczyć wskazane przez Skarżącego stałe wydatki na kwotę około 464 zł – plus wydatki na żywność. Zaznaczyć jedynie należy, że wydatków na żywność Skarżący w formularzu PPF nie wskazał, natomiast nie wszystkie kwoty wskazane w formularzu są wydatkami miesięcznymi, co uwzględniono w wyliczeniu dzieląc kwoty opłat rocznych lub kwartalnych odpowiednio przez liczbę miesięcy. Zdaniem Sądu, różnica kwoty dochodu uzyskiwanego oraz kwoty wydatków, jak też fakt niewskazania we wniosku strony kwot płatności stanowią podstawę do przyjęcia, że zaszły okoliczności uzasadniające cofnięcie prawa pomocy, bowiem Skarżący jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Oceniając zatem postanowienie zaskarżone sprzeciwem jako nienaruszające prawa, Sąd na podstawie art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi utrzymał to postanowienie w mocy uznając, że wnioskodawca prawa pomocy nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 p.p.s.a.).