SA/Bk 1091/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA S. Prutis, Sędziowie NSA J. Bujko, E. Trykoszko (spr.), Protokolant M. Tyl, po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] czerwca 2003 roku [...]. 2. Orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. 3. Zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego M.G. kwotę 265,00 (dwieście sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2003r. Prezydent Miasta B. orzekł o wymeldowaniu skarżącego M.G. z pobytu stałego w lokalu przy ul. K. [...] w B. Organ ustalił, ze w/w lokal – będąc mieszkaniem zakładowym – został przydzielony ojcu skarżącego A.L.G. [...] października 1978r., a w decyzji o przydziale zostali ujęci – matka skarżącego J.G. i on sam. Nieruchomość z budynkami przy ul. K. [...] została później skomunalizowana a jej właścicielem stała się Gmina B. W dniu [...] czerwca 1999r. Zarząd Mienia Komunalnego w B. zawarł z A.L.G. na czas nieokreślony umowę najmu lokalu, również ujmując w niej żonę i syna. Najem lokalu został wypowiedziany małżonkom G. pismem z dnia [...] lipca 2000r. ze skutkiem na dzień [...].10.2000r., a powodem wypowiedzenia był fakt posiadania przez w/w domu jednorodzinnego w G. przy ul. L.P. [...]. J.G. wymeldowała się z pobytu stałego przy ul. K. [...] w dniu [...] grudnia 1999r., a A.L.G. został wymeldowany z w/w lokalu decyzją Prezydenta Miasta B. z [...].12.2002r. Bezspornym też jest, że w lokalu przy ul. K. [...] od lipca 2000r. zamieszkuje brat dotychczasowego najemcy G.G. z żoną H.W.– G. i małoletnim dzieckiem. W/w osoby zajmują mieszkanie bez meldunku i weszli w posiadanie lokalu za zgodą najemców, którzy znając trudną ich sytuację zezwolili na korzystanie z mieszkania. Spór dotyczy faktu czy skarżący M.G. opuścił w/w lokal wyprowadzając się z matką do domu w G. (bezspornym jest, że najemca A.L.G. wyjechał w 1999r. za granicę i tam przebywa). Rodzina G., która zamieszkała w lokalu przy ul. K. [...] zaczęła czynić starania o jego pozyskanie, a Zarząd Mienia Komunalnego wystąpił we wrześniu 2002r. o wymeldowanie A.L.G. i G.G. W trakcie postępowania M.G. prezentował stanowisko, że lokalu nie opuścił dobrowolnie, lecz nie jest w stanie z niego korzystać z uwagi na uniemożliwianie mu zamieszkiwania przez wujka i jego rodzinę, a wujostwo skarżącego twierdziło, że skarżący wyprowadził się z lokalu do domu w G. w 1999r. i zaczął ich "nachodzić" dopiero od lipca 2002r. Organ I instancji uznając za wiarygodne zeznania wujostwa oraz sąsiadów B.N. i I.B. i mając na uwadze fakt umorzenia przez prokuraturę dochodzenia w sprawie uniemożliwienia skarżącemu korzystania z lokalu, ustalił, że doszło do dobrowolnego opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu stałego w 1998r. i orzekł o wymeldowaniu. Decyzję powyższą utrzymał w mocy Wojewoda P. (decyzją z dnia [...] sierpnia 2003r.) z następującym uzasadnieniem. Bezsprzecznym jest, że M.G. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania. Powyższe potwierdzają wyjaśnienia wszystkich uczestników postępowania. Z ustaleń Zarządu Mienia Komunalnego w B. wynika, że M.G. opuścił przedmiotowy lokal razem z matką. Potwierdzili to obecnie mieszkający w lokalu G.G. i H.W.-G. Natomiast M.G. podał w toku postępowania, że po przeprowadzce matki do G. on pozostał w przedmiotowym lokalu i mieszkał w nim do lipca-sierpnia 2002r. Wówczas zajmująca lokal rodzina ojca zaczęła uniemożliwiać mu zamieszkiwanie. M.G. występował przy tym do Prokuratury ze skargą na uniemożliwianie mu korzystania z miejsca stałego zameldowania. Uzyskał jednakże niekorzystne dla siebie rozstrzygnięcie. Zatem mając powyższe na uwadze należy uznać, że w sprawie została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W skardze wywiedzionej na tę decyzję do NSA M.G. podniósł zarzut naruszenia: - art. 15 ust. 2 ustawy z 10.04.1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne ustalenie, że skarżący spełnił część pierwszą hipotezy w/w przepisu, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji, - art. 7 i 77 § 1 kpa poprzez uznanie, że skarżący nie zamieszkiwał w miejscu stałego zamieszkania oparte jedynie o twierdzenia G.G. i H.W.-G. oraz B.N. i I.B., co w sposób rażący narusza przepisy o obiektywnej ocenie dowodów, - art. 107 § 3 kpa poprzez niedostateczne wskazanie, którym dowodom organ administracji publicznej odmówił wiarygodności. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem w sprawie doszło do naruszenia zasad procedury administracyjnej w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania. Postępowanie administracyjne opiera się na zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 kpa. Celem postępowania administracyjnego jest ustalenie prawdy obiektywnej dzięki zgromadzeniu odpowiedniego materiału dowodowego i właściwej jego ocenie. Na organie administracji ciąży obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (tak stanowi art. 7 kpa). Gwarantem właściwej realizacji zasady prawdy obiektywnej są reguły postępowania dowodowego zawarte w rozdziale 4-tym działu II-go kodeksu postępowania administracyjnego. Reguły powyższe zostały w niniejszej sprawie naruszone. Przede wszystkim organ nie przeprowadził w sposób formalny dowodu z zeznań osób podpisanych pod dwoma oświadczeniami przedłożonymi przez skarżącego na okoliczność faktu zamieszkiwania przez niego w spornym lokalu już po wprowadzeniu się wujostwa. Podpisy pod oświadczeniami zawierały pełne personalia i adresy osób potwierdzających treść oświadczeń, a zatem nie było żadnych przeszkód w wezwaniu tychże osób i przesłuchaniu ich w charakterze świadków w obecności stron postępowania. W wyroku z dnia 6 stycznia 1994r. (sygn. SA/Wr 806/93) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż "zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego". W sytuacji braku przeszkód do przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, organ nie powinien poprzestawać na pisemnych oświadczeniach świadków, albowiem wyłącznie na rozprawie strony i ich pełnomocnicy mają możliwość bezpośredniego zadawania świadkom pytań. W sprawie niniejszej ocena materiału dowodowego, pomijając jego niekompletność, także nasuwa zastrzeżenia. Uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej sprowadza się głównie do przytoczenia treści dowodów i do stwierdzenia, że stanowisko skarżącego różni się od stanowiska prezentowanego przez wujka i ciotkę skarżącego. O dobrowolnym opuszczeniu przez skarżącego lokalu świadczą, zdaniem organu I instancji, uzyskanie niekorzystnego rozstrzygnięcia przez prokuraturę wniosku o ukaranie wujostwa za uniemożliwiane skarżącemu korzystania z lokali, brak wystąpienia z pozwem o ochronę naruszonego posiadania oraz zeznania ciotki, wujka i dwóch sąsiadów. Organ pomija przy tym potrzebę oceny wiarygodności zeznań wujostwa poprzez pryzmat oczywistych dążeń tych osób do przyznania im prawa do spornego lokalu. W aktach administracyjnych znajdują się kserokopie czterech podań G.G. i H.W.-G. do Zarządu Mienia Komunalnego, pochodzących z sierpnia 2000r., października 2000r., lutego 2001r. i kwietnia 2002r., a zawierających prośby o przydzielenie im lokalu przy ul. K. [...]. Przy widocznym czynieniu starań o uzyskanie prawa do spornego lokalu (w którym zamieszkali za zgodą rodziców skarżącego), wydaje się oczywiste osobiste zaangażowanie tych świadków w spór co do istotnego dla wymeldowania faktu opuszczenia przez skarżącego spornego lokalu. Pozostałe dowody osobowe przyjęte za podstawę wymeldowania (zeznania dwojga sąsiadów) nie zostały poddane analizie w kontekście twierdzeń osób podpisanych pod oświadczeniami złożonymi przez skarżącego, przy czym zauważyć należy, że trójka z tych osób (T.R., K.W. i M.Ł.), to też mieszkańcy bloku przy ul. K. [...], a zatem także sąsiedzi skarżącego, którym również z racji sąsiedztwa pewne fakty są znane. W nadal aktualnym wyroku z dnia 30 marca 1988r. (sygn. SA/OO 1495/87) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasada swobodnej oceny dowodów w rozumieniu przepisu art. 80 kpa polega na tym, że organ analizuje cały materiał dowodowy i na podstawie rozpatrywania wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu formułuje ocenę konkretnego dowodu, np. zeznania świadka, zaś w wyroku z dnia 10 listopada 1988r. (sygn. III SA 579/88) tenże sąd zawarł tezę, iż organ administracji dysponujący sprzecznymi ze sobą zeznaniami, nie może uchylić się od oceny wiarygodności tych dowodów, a tym samym i od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7, 77 § 1 i 80 kpa) i stwierdził, że organ winien wskazać kryteria, jakimi się kierował uznając daną okoliczność za udowodnioną. W sprawie niniejszej takiej rzetelnej oceny zabrakło. Posiłkowanie się faktem umorzenia przez prokuraturę dochodzenia w sprawie ze skargi M.G. o uniemożliwianiu mu przez wujostwo zamieszkiwania w spornym lokalu, jest chybione, albowiem umorzenie dochodzenia nastąpiło wyłącznie z powodu uznania, że nie wyczerpuje znamion przestępstwa zmuszania kogoś do określonego zachowania (art. 191 § 1 kk) przemoc wobec przedmiotu (rzeczy) tj. wymiana zamków w drzwiach. Organ ścigania nie zaprzeczył natomiast samemu faktowi wymiany zamków przez wujka i ciotkę, a ten fakt jest podnoszony przez skarżącego jako przyczyna niemożności dalszego korzystania przez niego z lokalu. Zdaniem Sądu organ meldunkowy pominął przy ocenie dowodów odniesienie się do przeprowadzanych przez siebie oględzin spornego lokalu, w czasie których ustalał kto w lokalu zamieszkuje i z jakich pomieszczeń korzysta. Nadto nie rozważył potrzeby zasięgnięcia w IV Komisariacie Policji informacji od kiedy zaczęły się interwencje policji w spornym lokalu i kto je inicjował, co mogłoby pozwolić na ustalenie początku sporu o mieszkanie i wyjaśnienie, czy to skarżący usiłował już po opuszczeniu lokalu powtórnie się do niego wprowadzić, czy tez wujostwo skarżącego postanowiło zamknąć dostęp do mieszkania skarżącemu. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest w pełni dobrowolne i wynika z jej własnej woli a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób (vide: wyrok NSA z 3 kwietnia 2000r. sygn. V SA 1784/99) przy czym fakt zmuszenia strony do opuszczenia lokalu wcale nie musi być stwierdzony w postępowaniu karnym lub cywilnym, o ile jest oczywisty (vide: wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r. sygn. V SA 108/00). Jeżeli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (patrz wyrok NSA z 21 marca 2001r. sygn. V SA 2960/00). Opuszczenie miejsca stałego pobytu winno też mieć poza dobrowolnością, charakter trwały (patrz wyrok NSA z 23 kwietnia 2001r. sygn. V SA 3169/00). Mając powyższe na uwadze, Sąd z uwagi na niekompletny materiał dowodowy w sprawie oraz brak wyraźnej oceny co do wiarygodności poszczególnych dowodów uznał, za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą jej wydanie decyzją pierwszoinstancyjną (art. 145 § 1 lit "C" w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U.Nr 153, poz. 1270). Konsekwencją uwzględnienia skargi było orzeczenie z urzędu o nieważności wykonania decyzji o wymeldowaniu skarżącego do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 cytowanej wyżej ustawy procesowej) oraz na wniosek skarżącego o zasądzeniu na jego rzecz poniesionych kosztów postępowania sadowego, w tym zastępstwa procesowego (art. 200 w zw. z art. 210 § 1 cytowanej wyżej ustawy procesowej).