SA/Bk 1495/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie NSA Jerzy Bujko (spr.), Elżbieta Trykoszko, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2004 r. sprawy ze skargi M. O., J. D., Z. D. oraz B. W. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2003 r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - oddala skargę,- Aktem notarialnym z dnia 1 marca 1977r., sporządzonym w PBN w Ł. C. K. D. sprzedał na rzecz Skarbu Państwa działkę położoną w Ł. przy ulicy Ś. (obecnie A. L.) nr [...], oznaczoną numerem geodezyjnym [...] o pow. 0,1246 ha, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 III 1958r.o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 10, poz. 64 z 1974r. ze zm.). Na nieruchomości tej znajdował się jednorodzinny dom mieszkalny. Celem wywłaszczenia była budowa trzech bloków mieszkalnych dla kadry wojskowej i ich rodzin. Wywłaszczona nieruchomość została włączona do większej nieruchomości, oznaczonej jako działka nr [...] o powierzchni 0,8190 ha, na której następnie wybudowano 3 bloki mieszkalne z infrastrukturą obsługującą te budynki, to jest dojazdami, parkingiem, dojściami pieszymi, zieleńcami, kanalizacją wodociągową, sanitarną i ciepłowniczą. Natomiast wykupiony w trybie ustawy wywłaszczeniowej dom został wyremontowany i przekazany na siedzibę ZW ZBOWiD w Ł. W 1992r. następcy prawni zbywcy wystąpili o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, to jest działki oznaczonej numerem [...] o powierzchni 216 m2 z domem mieszkalnym, jako zbędnej na cel, na który została ona wywłaszczona. Po kilkakrotnym rozpoznaniu sprawy decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Ł. z dnia [...] IX 1996r., częściowo zmienioną decyzją Wojewody Ł. z dnia [...] X 1996r., orzeczono zwrot na rzecz M. O., B. W., J. D. i Z. S. D. w udziałach po ¼ przedmiotowej działki, oznaczonej w tym czasie numerem [...] o powierzchni 216 m2 wraz z domem mieszkalnym, położonym w Ł. przy A. L. [...]. Decyzje te zostały zaskarżone do NSA lecz Sąd oddalił skargę Zarządu Wojewódzkiego Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych w Ł. W dniu 9 XII 1997r. wymienieni wyżej spadkobiercy C. K. D., którym zwrócono część wywłaszczonej nieruchomości z domem, wystąpili do Urzędu Rejonowego w Ł. o "zwrot gruntu przylegającego do budynku, który został wywłaszczony wraz z nieruchomością". Wnioskodawcy wskazali, że "jest to konieczne na normalne korzystanie z budynku". Wniosek ten został załatwiony decyzja odmowną Wojewody Ł. z [...] III 1998r., utrzymaną w mocy decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] VI 1998r. Obie te decyzje zostały uchylone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 IX 2000r. sygn. IV SA/1413/98, w wyniku uwzględnienia skargi spadkobierców C. K. W. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał między innymi, że niewielkie fragmenty działki wzdłuż ulicy nie są wykorzystywane dla celów osiedla mieszkaniowego, a stanowią fragmenty trawnika, niespełniającego roli użytkowej. Wcześniejsza decyzja o zwrocie domu tak ograniczyła powierzchnię zwróconej działki, że funkcjonowanie tego domu jest praktycznie niemożliwe. Wprawdzie art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie daje podstawy do zwrotu nieruchomości, tylko dlatego, że należałoby ze względów praktycznych powiększyć działkę sąsiednią, jednakże o ile istnieją podstawy do zwrotu nawet niedużego kawałka działki, to należałoby te podstawy wykorzystać, oczywiście bez wyraźnego ograniczania możliwości korzystania z wywłaszczonej nieruchomości przez użytkownika. Reasumując, Sąd wskazał na potrzebę rozważenia, czy pewna niewielka część nieruchomości wywłaszczonej nie mogłaby być zwrócona. Po kilkakrotnym, kolejnym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta Ł. w dniu [...] IX 2003r. wydał decyzję o zwrocie wnioskodawcom dwóch części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonych jako działka nr [...] o powierzchni 40 m2 i jako działka nr [...] o powierzchni 36 m2, za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w kwocie 336, 56 zł. Zwrócone działki poszerzą istniejącą wcześniej nieruchomość ze zwróconym domem o 2 m. od strony ściany północno-wchodniej i o 4 m. od ściany południowo-zachodniej. Obie te ściany nie posiadają otworów okiennych i drzwi, lecz takie powiększenie zwróconej nieruchomości umożliwi dostęp do okienka piwnicznego a także dostęp i wjazd na działkę od strony istniejącego parkingu. Wnioskodawcy w toku postępowania rozszerzyli swój wniosek o żądanie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonych na planie kolorem zielonym, składających się z dwóch działek przylegających do A. L. i usytuowanych od ścian ich domu do granic wywłaszczonej nieruchomości (szkic k. 3 akt sądowych). Organ uznał, że żądanie to nie ma żadnego prawnego uzasadnienia. Teren, którego dotyczy to żądanie został wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia na urządzenie infrastruktury towarzyszącej wysokiemu budownictwu mieszkaniowemu i urządzono tam trawniki i parking samochodowy. Brak jest więc podstaw do uwzględnienia całego żądania, zawartego we wniosku o zwrot nieruchomości. Od tej decyzji spadkobiercy C. D. – B. W., J. D., Z. S. D. i M. O. wnieśli odwołanie. Podnieśli w nim, iż wywłaszczona nieruchomość nie została wykorzystana na cel określony przy jej wywłaszczeniu, to jest budowę domu, gdyż urządzono na niej trawnik i parking. W związku z tym zażądali zmiany tej decyzji i zwrotu całej spornej nieruchomości. Decyzją z dnia [...] X 2003r. Wojewoda P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w pełni zasadność jej ustaleń i prawnych ocen. Na tę ostatnią decyzję spadkobiercy wywłaszczonego właściciela wnieśli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zarzucili jej naruszenie art. 137 § 1 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez wadliwe ustalenie, że cel, na który została wywłaszczona ta nieruchomość został zrealizowany. Skarżący podnieśli, że z wywłaszczonej powierzchni 1246 m2 zgodnie z celem wywłaszczenia zostało zużyte tylko 119 m2, bo na takiej powierzchni jest usytuowany budynek mieszkalny dla wojska. Dlatego wnieśli o zwrot całej pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, zgodnie z załączonym do skargi planem. W odpowiedzi na tę skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa o zwrot niewykorzystanej na cel wskazany przy wywłaszczeniu nieruchomości, wykupionej w 1977r. od C. D., toczyło się na wniosek skarżących w latach 1992-1997 i zakończyło się orzeczeniem o zwrocie spadkobiercom właściciela, niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia, części wywłaszczonej nieruchomości wraz z domem mieszkalnym. W tamtym postępowaniu skarżący wskazali część niewykorzystanej na cel określony przy wywłaszczeniu nieruchomości, zażądali jej zwrotu i zwrot taki uzyskali. W tamtym postępowaniu sprawa zwrotu powinna była być załatwiona w całości. Późniejszy wniosek skarżących dotyczył zwrotu gruntu, przylegającego do budynku mieszkalnego, w celu umożliwienia właściwego korzystania z tego budynku. W wydanym na skutek skargi wnioskodawców wyroku NSA z dnia 22 IX 2000r. Sąd wskazał na konieczność rozważenia możliwości zwrotu niewielkiej części wywłaszczonej nieruchomości, umożliwiającej właściwe funkcjonowanie zwróconego domu. Będąc związanym tymi wytycznymi organ zwrócił skarżącym 76 m2 działki w bezpośrednim sąsiedztwie ich domu, co umożliwi swobodny do niego dostęp i właściwe z niego korzystanie. Dalsze, rozszerzone w toku postępowania żądanie skarżących jest natomiast nieuzasadnione. Należy bowiem podzielić ustalenie organów, że pozostała, nie zwrócona jeszcze część wywłaszczonej nieruchomości, została wykorzystana zgodnie z celem, na który została wywłaszczona i nie zachodzi wskazana, przepisem art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, podstawa do jej zwrotu. Cel wywłaszczenia w 1977r. działki nr [...] o pow. 1246 m2 został określony bardzo ogólnie, jako budowa budynku mieszkalnego dla rodzin wojskowych. Wywłaszczone działki przy ówczesnej ulicy Ś. połączono w jedną nieruchomość o powierzchni 0,,8190 ha, na której wybudowano trzy bloki mieszkalne z towarzyszącą im infrastrukturą. Na działce wywłaszczonej C. D. usytuowano nie tylko blok mieszkalny, lecz również drogi, przejścia dla pieszych, parking samochodowy i trawniki. w ten sposób cel wywłaszczenia został zrealizowany. Celem tym nie było bowiem usytuowanie samego bloku mieszkalnego, lecz jego budowa z zachowaniem powszechnie przyjmowanych w budownictwie warunków, a więc z pozostawieniem odpowiednio zagospodarowanego wokół bloku terenu, służącego zaspokojeniu różnego rodzaju potrzeb mieszkańców, jak komunikacyjne, wypoczynkowe, bytowe itd. Przyjęcie za słuszny poglądu ze skargi doprowadziłoby do absurdalnego wniosku, że zgodnie z celem wykorzystano tylko grunt pod blokami mieszkalnymi, a teren wokół tych bloków powinien być zwrócony byłym właścicielom. Do prawidłowego korzystania z wielomieszkaniowych budynków konieczny jest też odpowiednio zagospodarowany teren i tak należy rozumieć cel wywłaszczenia. Skarga nie opiera się więc na uzasadnionych podstawach i jako nieuzasadniona podlega oddaleniu (art. 151 ustawy z 30 VIII 2002r. – Dz. U. Nr 153, poz. 1270).