SA/Bk 1545/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Bujko, Sędziowie NSA Stanisław Prutis (spr.), Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mleczarskiej "[...]" w G. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] listopada 2003 r. Nr [...] w przedmiocie nakazów z zakresu nadzoru sanitarnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. orzeka, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. na rzecz skarżącej Spółdzielni Mleczarskiej "[...]"w G. 40,00 (czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.- Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 kpa, w związku z art.12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14.03.1985r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 1998r. Nr 90, poz. 575 z póżn. zm.) po rozpoznaniu odwołania Spółdzielni Mleczarskiej "[...]" w G. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z dnia [...].10.2003r. nr [...], Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy: W dniu [...].09.2003r. została przeprowadzona przez upoważnionego pracownika PSSE w G. kontrola, w czasie której stwierdzono naruszenie opisane w protokole nr [...] z dnia [...].09.2003r.. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w G. wydał decyzję nr [...], nakazującą: oznakować stanowiska pracy, na których występuje czynnik rakotwórczy, założyć i prowadzić na bieżąco rejestr pracowników narażonych na czynniki rakotwórcze, przeszkolić pracowników pracujących w kontakcie z czynnikami rakotwórczymi oraz przekazać informację o czynnikach rakotwórczych do PWIS. Od wyżej wymienionej decyzji odwołała się Spółdzielnia Mleczarska "[...]" w G., zdaniem której pracownicy warsztatu samochodowego nie są narażeni na spaliny silnika Diesla. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B., po rozpatrzeniu odwołania zważył, co następuje: Zgodnie z art. 222 § 3 kodeksu pracy pracodawca jest obowiązany rejestrować wszystkie rodzaje prac w kontakcie z substancjami i czynnikami o działaniu rakotwórczym i prawdopodobnie rakotwórczym, określonym w wykazie opublikowanym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11.09.1996r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. nr 121, poz. 571), gdzie spaliny silnika Diesla są wymienione pod poz. 40 w załączniku nr II, zaś pracownicy warsztatu samochodowego pracują w kontakcie ze spalinami silnika Diesla. W związku z powyższym, zgodnie z § 2, § 3, § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11.09.1996r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników narażonych na te czynniki – obowiązkiem pracodawcy jest prowadzenie pełnej dokumentacji dotyczącej występujących czynników rakotwórczych tj.: założyć rejestr tych czynników, sporządzić imienny wykaz osób narażonych na ten czynnik, przeszkolić osoby mające kontakt z czynnikiem rakotwórczym, przekazać informację o czynnikach rakotwórczych do PWIS w B. W podobnej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku wyrokiem z dnia 27.03..2003r. (sygn. akt SA/Bk 1595/02) zajął stanowisko, iż "zgodnie z załącznikiem nr 1 cz. II lit. A pkt 40 do rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 11.09.1996r. (Dz. U. nr 121, poz. 571) w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy oraz nadzoru nad stanem zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki – spaliny silnika Diesla stanowią czynnik rakotwórczy w rozumieniu § 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia. Czynnikami rakotwórczymi zgodnie ze wskazanym ostatnio przepisem są substancje, czynniki i procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym. Pracodawca zatrudniający pracowników w warunkach narażenia na działanie czynników rakotwórczych zobowiązany jest do prowadzenia rejestru tych czynników zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia". Brak prowadzonej dokumentacji w związku z zatrudnieniem pracowników w narażeniu na spaliny silnika Diesla zgodnie z w/w cytowanym rozporządzeniem oraz brak sprawowania nadzoru nad stanem zdrowia pracowników, narażonych na spaliny silnika Diesla, stanowi naruszenie obowiązujących przepisów. Państwowa Inspekcja Sanitarna jest zobowiązana ustawowo do kontroli i egzekwowania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne środowiska pracy, w celu zapobieżenia powstawaniu chorób zawodowych i innych chorób związanych z wykonywaną pracą. Skargę na powyższą decyzję wniosła Spółdzielnia Mleczarska "[...]" w G. zarzucając jej rażące naruszenie prawa, a w szczególności art. 222 § 3 kp i rozporządzenia MZiOS z dnia 11.09.1996r. w sprawie czynników rakotwórczych w środowisku pracy (Dz. U. nr 121, poz. 571) poprzez błędną (rozszerzającą) ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i wniosła o: - uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji I instancji, - zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, - dopuszczenie dowodu z akt sprawy I SA 1963/01 NSA w Warszawie. W uzasadnieniu skargi przytoczono, co następuje: Przepisy kodeksu pracy nakładają na pracodawcę obowiązek zapewnienia pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochrony życia i zdrowia pracowników poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. Właśnie tak rozumiana ochrona zdrowia pracowników skłoniła Spółdzielnię do poniesienia dużych nakładów finansowych na wybudowanie i nowoczesne wyposażenie warsztatu samochodowego. Od tego czasu przeprowadzane systematycznie pomiary nigdy nie wykazały obecności czynnika prawdopodobnie rakotwórczego, jakim są spaliny Diesla. Z tych względów nie mogą mieć w tym przypadku zastosowania obowiązki wynikające z rozporządzenia MZiOS z 11.09.1996r. W związku z tym, że podobne obowiązki, wynikające z powyższego rozporządzenia były nakładane na Spółdzielnię już wcześniej, Spółdzielnia zwróciła się do Ministerstwa Zdrowia o wyjaśnienie tych kwestii. Wyjaśnieniem sprawy zajął się Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, który pismem z dnia 9.03.2001r. wyjaśnił, że według obowiązujących przepisów "w razie stwierdzenia występowania czynników rakotwórczych należy systematycznie mierzyć ich natężenie". Kierując się wytycznymi normy europejskiej stwierdził ponadto, że o narażeniu można mówić wtedy, gdy obecność substancji w powietrzu została potwierdzona wynikami pomiarów. Dysponując taką odpowiedzią Spółdzielnia wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji sanitarnej. W związku z odmową stwierdzenia nieważności sprawa znalazła się w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w Warszawie. NSA w Warszawie wyrokiem z dnia [...].02.2003r. w sprawie [...] uchylił decyzję odmawiającą stwierdzenie nieważności oraz decyzję Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B., nakładającą na Spółdzielnię obowiązki identyczne, jak w zaskarżonych decyzjach. W uzasadnieniu Sąd ten stwierdził, że organ wydający decyzję nakazową posłużył się domniemaniami faktycznymi, które nie mogą prowadzić do nałożenia na stronę obowiązku administracyjnego. Domniemanie faktyczne ani nie stanowi, ani nie zastępuje dowodu i polega wyłącznie na przekonaniu, że istnienie okoliczności mającej znaczenie w sprawie można wywieść z innych okoliczności. Domniemanie faktyczne jest tylko hipotezą, która może okazać się błędna. Sąd ten stwierdził, że chociaż spaliny silnika Diesla są czynnikiem prawdopodobnie rakotwórczym dla ludzi i w warsztacie samochodowym Spółdzielni obsługuje się pojazdy z silnikami Diesla, jednak same zestawienie tych okoliczności nie dowodzi jeszcze, że Spółdzielnia zatrudnia pracowników w warunkach narażenia na działanie czynnika rakotwórczego, gdyż warsztat jest wyposażony w urządzenia wentylacyjne, a badania i pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia nie potwierdziły występowania czynnika rakotwórczego. Nadmienił też, że skoro organ nadzoru uważa, że zagrożenie istnieje mimo wyników badań i stosowanych zabezpieczeń, powinien przedstawić, jakie wiadomości specjalne pozwalają prezentować takie stanowisko. Mimo, że od dnia wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie sytuacja nie uległa zmianie – pomiar wykonany w miesiącu maju 2003r. również nie wykazał obecności czynnika prawdopodobnie rakotwórczego – wydana została decyzja zakładająca, że takie czynniki istnieją i nakładająca identyczne obowiązki. Ponadto nie przedstawiono w niej wiadomości specjalnych, pozwalających na stwierdzenie, że czynniki rakotwórcze istnieją. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Zdaniem organu II instancji, kierowcy poruszający się samochodami służbowymi z silnikiem Diesla w czasie wykonywania czynności służbowych są narażeni na kontakt i działanie czynnika prawdopodobnie rakotwórczego w kabinie pojazdu służbowego, która stanowi dla niego środowisko pracy. Biorąc pod uwagę pogląd o bezprogowym działaniu czynnika rakotwórczego, pracownicy wykonujący obowiązki kierowcy są narażeni na działanie w/w czynników. Nakaz nałożony przedmiotową decyzją jest więc właściwy. Ma to na celu zapobieganie chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą. Skoro zatem w czasie kontroli organ I instancji stwierdził występowanie narażenia na czynnik znajdujący się w wykazie, stąd też na podst. § 2, § 3, § 4 w/w rozporządzenia nakazał pracodawcy prowadzenie pełnej dokumentacji dotyczącej występujących czynników rakotwórczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzuty skargi zasługują na uwzględnienie, dlatego też zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Wyrokiem z dnia [...] lutego 2003r. sygn. akt [...] wydanym po rozpoznaniu skargi Spółdzielni Mleczarskiej "[...]" w G., Naczelny Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Głównego Inspektora Sanitarnego z [...].06.2001r. oraz decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z [...].04.2001r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z [...].09.2000r., nakazujący usunięcie uchybień związanych z występowaniem czynników rakotwórczych w zakładzie pracy. Uchylając decyzje NSA stwierdził, że nie został wszechstronnie wyjaśniony stan sprawy, gdy chodzi o występowanie czynników rakotwórczych. Skutkiem opisanego wyroku był obowiązek ponownego rozpoznania przez Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G. z [...].09.2000r. Z materiału niniejszej sprawy nie wynika wszakże, ażeby organ II instancji poprowadził i zakończył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Wojewódzki Inspektor Sanitarny pismem z 30.06.2003r. przesłał Inspektorowi Sanitarnemu w G. kserokopię wyroku NSA w Warszawie z [...].02.2003r. Powiatowy Inspektor Sanitarny, po przeprowadzeniu kontroli w Spółdzielni Mleczarskiej "[...]" w dniu [...].09.2003r., wydał kolejną decyzję z dnia [...].10.2003r., nakazującą usunięcie uchybień związanych z występowaniem czynników rakotwórczych w zakładzie Spółdzielni "[...]". Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, nie rozważając w ogóle wzajemnych relacji pomiędzy decyzjami Powiatowego Inspektora Sanitarnego w G: 1) z [...].09.2000r. i 2) z [...].10.2003r., nakładającymi na Spółdzielnię takie same obowiązki związane z występowaniem czynników rakotwórczych. Zachodzi zatem możliwość, iż zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana w sytuacji, kiedy sprawa była już poprzednio rozstrzygnięta decyzją ostateczną. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a skoro nie została wyjaśniona przez organ odwoławczy, uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. Co się tyczy meritum sprawy przypomnieć należy, iż ocena prawna, wyrażona w wyroku NSA z [...].02.2003r. wiąże organy administracji sanitarnej rozstrzygające sprawę. Zachowało aktualność orzeczenie NSA z 6.09.2001r. (III SA 3377/00), zgodnie z którym sformułowana w art. 30 ustawy o NSA zasada, w myśl której "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ" oznacza, że także w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, będą one związane oceną prawną, wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ona uchylona w prawem określonym trybie i oczywiście, o ile nie uległy zmianie przepisy prawne, stanowiące podstawę oceny w danej sprawie. Z oceny dokonanej przez NSA w wyroku z [...].02.2003r. wynika jednoznacznie, iż występowanie czynników rakotwórczych w środowisku pracy winno być potwierdzone środkami dowodowymi w postaci stosownych pomiarów. Według oświadczenia pełnomocnika skarżącej Spółdzielni, pomiary przeprowadzone przez wyspecjalizowanej jednostki pomiarowe, czynione co pół roku, nie wykazują czynników rakotwórczych. Okoliczność ich występowania wymaga więc wszechstronnego wyjaśnienia. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, 77 i 138 kpa oraz art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1271).