I SA/Bd 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) Sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.C. (skarżącemu) umorzenia należności z tytułu należnych odsetek za zwłokę, z powodu nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności o której stanowi art. 28 ust. 2 i 3 oraz z uwagi na brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 2-8 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 dalej u.s.u.s.). W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że od maja 2015r. prowadzone jest wobec niego postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego w związku z przejęciem odpowiedzialności za zobowiązania spółki jako członka zarządu na kwotę 190.000,00 zł. Rozstrzygając sprawę zaskarżoną decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 31 sierpnia 2015r. Uzasadniając rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy swojej decyzji organ przywołał regulacje pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ przedstawił zebrany w sprawie materiał dowodowy i ustalony na jego podstawie stan faktyczny. Podał, że aktualnie wobec majątku skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Tym samym nie można stwierdzić, że w sprawie zachodzi ustawowa przesłanka umorzenia należności ZUS w postaci całkowitej nieściągalności w formie określonej brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt. 5 u.s.u.s., zgodnie z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład w przypadku, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto nie stwierdzono w sposób oczywisty jak wzmiankuje treść art. 28 ust. 3 pkt. 6 u.s.u.s., że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, albowiem właściwy w sprawie organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2012r., poz. 1015), zgodnie z treścią którego "postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne". Organ wskazał ponadto na uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek podkreślając, że nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Jednocześnie zdaniem organu nie bez znaczenia pozostaje fakt, iż skarżący posiada nieruchomość, która może zostać zabezpieczona wpisem hipoteki. Organ wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umorzone, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Zakład podał, że na podstawie tego przepisu w związku z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Odnosząc się do przesłanek zawartych w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i Rozporządzeniu organ przedstawił ustaloną w sprawie sytuację skrzącego . Podał, że z treści oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma innych osób na swoim utrzymaniu. Od 01 grudnia 2013r. jest zatrudniony na 1/8 etatu i z tego tytułu pobiera wynagrodzenie w wysokości 220,00 zł miesięcznie. Ponadto jest żonaty ale nie podaje danych żony oraz źródeł jej dochodu. Organ podkreślił przy tym, że w dalszym ciągu istnieje pomiędzy skarżącym jego a żoną więź małżeńska, a zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r, poz. 788) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Organ podał, że strona posiada do zapłaty zobowiązanie w wysokości 190.000,00 zł w związku z przejęciem odpowiedzialności jako członka zarządu za zobowiązania spółki. W trakcie postępowania nie przedłożył decyzji o przyznaniu dodatku mieszkaniowego, czy decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego z pomocy społecznej. W kontekście powyższego w ocenie Zakładu umorzenie zadłużenia w chwili obecnej byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Organ dodał ponadto, że skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, czy niezdolności do pracy. Na zakończenie organ wskazał na wyjątkowy charakter dochłodzonych należności. Podsumowując organ stwierdził, że skarżący nie wykazał należycie, że zobowiązanie z tytułu należnych odsetek za zwłokę pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wystąpiła również sytuacja, w której ze względu na swą przewlekłą chorobę byłby on pozbawiony możliwości zarobkowania, a także z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Jednocześnie organ stwierdził, że sytuacja materialna strony nie jest łatwa, jednak nie zostały spełnione przesłanki niezbędne do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz dodatkowo o umorzenie odsetek za zwłokę w kwocie 11.585,00 zł. W uzasadnieniu skarżący podał, że jego dług wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powstał w wyniku pozostania jedynym udziałowcem w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Udziały, zgodnie z umową notarialną spółki odkupił na licytacji od komornika, który prowadził postępowanie wobec drugiego z udziałowców. Podał, że naliczone odsetki są wyłącznie od składek przypisanych jego osobie. Jest w tej sprawie osobą zakwalifikowaną w interpretacji prawnej jako prowadząca działalność gospodarczą, od której na czas nie zostały odprowadzone składki. Jednocześnie decyzja nr [...] z dnia [...] opierająca się na zapisie art. 8 ust 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obejmuje go z urzędu ubezpieczeniami społecznymi jako jednoosobowego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Treść tego artykułu została zaskarżona 3 czerwca 2014 r. do Trybunału Konstytucyjnego jako niezgodna z Konstytucją. W ocenie strony przepis ten narusza w sposób niedopuszczalny konstytucję, ponieważ każe uważać również wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą. Ustanawiając tym samym obowiązek rozliczania i opłacania składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe, różnicuje traktowanie wspólników spółek z ograniczoną odpowiedzialnością ze względu na liczbę wspólników w danej spółce. Tak, więc przepis ten w sposób różny traktuje podmioty podobne w sytuacji, gdy to różne traktowanie nie znajduje należytego uzasadnienia konstytucyjnego. Skarżący podał, że wyrok Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] zasądził na rzecz ZUS całość składek wraz z odsetkami za okres, kiedy pozostawał jedynym udziałowcem w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W przypadku rozstrzygnięcia w Trybunale Konstytucyjnym o niekonstytucyjności ww. przepisów nie tylko cały dług, ale również odsetki będą bezpodstawne. Dodał, że zawarta z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ugoda jest przeze niego realizowana od trzech miesięcy. Ponadto w ocenie skarżącego Zakład podejmując decyzję odmowną nie posiadał informacji o jego trudnej sytuacji finansowej, na którą składa się szereg czynników. Od maja 2015 r. prowadzone jest wobec niego postępowanie komornicze przez komornika sądowego. Ma do spłacenia dług w wysokości ponad 208 tys. zł z tytułu przejęcia odpowiedzialności przez członka Zarządu za spółkę, w której przez 3 miesiące pełnił funkcję prezesa spółki i został obarczony odpowiedzialnością za jej stan finansowy z okresu wcześniejszego. Sąd Rejonowy w B. nakazał skarżącemu zapłatę zobowiązania, w wyniku, czego został zajęty jego majątek i dochody. Obecnie posiada jedynie 50% udziałów w wspólnym mieszkaniu z żoną, obciążonym dodatkowo kredytem hipotecznym. Udział ten jest zajęty. Strona wskazała, że w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że nie jest prowadzona przeciwko jej majątkowi postępowanie egzekucyjne. Jest to nieprawdą, gdyż cały jej majątek jest przedmiotem aktualnie trwającej egzekucji komorniczej prowadzonej przez Komornika Sądowego. Dodatkowo w ocenie skarżącego organ błędnie założył, że prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną. Stwierdził, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, z którą pozostając w związku małżeńskim posiada rozdzielność majątkową. Dodał, że nie posiada żadnych oszczędności finansowych pozwalających na spłatę zobowiązań, a jego obecne dochody wynikające z umowy o pracę na 1/8 etatu wynoszą 220,00 zł brutto miesięcznie. Ponadto posiada zobowiązania wobec Skarbu Państwa związane z 3 letnią ugodą, zawarta przed Sądem Okręgowym w B. nakazująca spłatę kwoty 5.464,81 zł w 36 ratach tytułem kosztów Sądowych, co bezpośrednio związane jest z wyżej opisaną sprawą. Należność tę spłaca po 150 zł miesięcznie, co dodatkowo pomniejsza jego środki do życia. Aktualnie nie ma możliwości ani perspektyw na spłacanie również odsetek. W konsekwencji skarżący podtrzymuje oświadczenie o swojej ciężkiej sytuacji materialnej i nie zgadza się z twierdzeniem, że w jego sytuacji życiowej i materialnej nie zostały spełnione przesłanki potwierdzające niezbędne do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności z tytułu odsetek od składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( j.t. Dz.U. z 2014, poz. 1647 ze zm. ), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem, stwierdzić należy, że wydana decyzja nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Przedmiotem sporu jest kwestia odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek w terminie o łącznej wartości 11.585,00 zł. Regulacje prawne, normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Podstawowym przepisem w sprawie umorzenia składek ZUS, jest art. 28 u.s.u.s. umożliwiający umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek ( ust. 1 ), w przypadku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 2 ), z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Organy odmawiając umorzenia wskazały, że w sprawie nie zachodzi żadna ze wskazanych przesłanek. Przywołały w tym celu stan faktyczny sprawy ustalony w trakcie postępowania wyjaśniającego. Ustalono, ze skarżący jest żonaty i utrzymuje się z pracy na 1/8 etatu w spółce z o.o. o nazwie D., gdzie zajmuje się sprawami kadrowymi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał, że wraz z żoną jest właścicielem 66 metrowego mieszkania położonego w B.. Podał, że zaciągnął kredyt w wysokości 216.000.00 zł. i miesięcznie spłaca go w kwocie 1.250,00 zł. Zawarł ugodę z Sądem Okręgowym w B., co do należnych kosztów sądowych, obejmujących kwotę 5.464,81 zł. i w jej wyniku spłaca 36 rat miesięcznych po 150,00 złotych. Skarżący podał, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Nie podał jednak danych żony ani jej dochodów. W skardze poinformował , że ma z nią rozdzielność majątkową. Do danych podanych we wniosku pierwotnym, jak również we wniosku o ponowne jego rozpoznanie ww. wniosku nie załączył jednak żadnych dokumentów na potwierdzenie ww. danych. Organy uznały, że skarżący nie spełnił przesłanek z art. 28 ust. 2 i 3 oraz z 3a ww. ustawy, gdyż nie wykazał, że spłata odsetek spowoduje zachwianie jego egzystencji. Podkreślono, ze wnioskodawca nie podał żadnych danych dotyczących źródeł finansowania spłaty kredytu w kwocie 218.000,00 zł. z zawartej umowy cywilno – prawnej. Nadto wskazano, że skarżący wraz z żoną jest właścicielem 66 metrowego mieszkania położonego w B., a zatem istnieje możliwość obciążenia hipoteką na rzecz ZUS – u tej nieruchomości. Ten fakt zdaniem organu nie pozwala na uznanie, że w sytuacji skarżącego zachodzi całkowita nieściągalność. Skoro, jak wskazał skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia obejmującego 189,84 netto zł. to rację ma organ, że skarżący nie ujawnił rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny, gdyż jak ustalono spłaca miesięcznie raty w kwocie 1.250,00 zł. z tytułu zaciągniętego kredytu ( 216.000 zł.) oraz 150,00 zł. za koszty sądowe, a nadto musi ponosić koszty - oddzielnie prowadzonego gospodarstwa domowego. Jak wskazano powyżej Ustawodawca w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przewidział możliwość umorzenia zaległości pod warunkiem, że wnioskodawca wykaże że zachodzi ważny interes strony zobowiązanej do ich opłacenia. I tak z przepisu ww. ustawy art. 28 ust. 3a wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności zgodnie z 3 § ww. rozporządzenia wynika, że dotyczy to sytuacji : 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Katalog przesłanek zawarty w tym przepisie ma charakter otwarty, a zwrot w szczególności oznacza, że w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie stany faktyczne, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. sytuacje, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy, zdrowotny i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w tym także, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Także w oparciu o tą regulację, zaistnienie którejkolwiek z przesłanek w niej określonych, stwarza możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności. Skoro skarżący nie wykazał stosowną dokumentacją, że jego sytuacja jest na tyle trudna, że nie jest w stanie spłacić zadłużenia to nie można organowi zarzucić, że nie przeprowadził w sposób należyty postępowania wyjaśniającego i wyciągnął nieuprawnione wnioski co do oceny nieściągalności strony. Nadto w aktach sprawy znajduje się również wniosek strony o rozłożenie zadłużenia na raty z jednoczesną deklaracja spłaty w 450,00 zł. ratach miesięcznych, co przy dochodzie miesięcznym w kwocie 200 zł. wyraźnie wskazuje, że skarżący nie przedstawił swojej, rzeczywistej sytuacji finansowej. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 151 cyt. ustawy skargę oddalił. E. Kruppik – Świetlicka L. Kleczkowski J. Szulc