I SA/Bd 1003/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. postanowił: zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi w kwocie powyżej 3.000 zł (słownie: trzech tysięcy złotych) W dniu 16 stycznia 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz dwoma braćmi, którego miesięczny dochód wynosi 800 zł - emerytura matki. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że od września 2013r. jest osobą bezrobotną. Ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Mieszka z matką oraz dwoma braćmi w mieszkaniu matki. Obecnie utrzymuje się z prac dorywczych. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego strona przesłała: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej potwierdzający fakt zaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej od 30 września 2013r.; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego; zaświadczenie o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej od dnia 17 lutego 2015r. bez prawa do zasiłku; zaświadczenie o wysokości emerytury matki; rachunki za energię; kartę informacyjną leczenia szpitalnego; umowę rozdzielności majątkowej zawartą w formie aktu notarialnego. Ponadto w piśmie z dnia 17 lutego 2015r. skarżący oświadczył, że: pozostaje na utrzymaniu matki, która ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania; nie jest w stanie podać informacji o posiadanych rachunkach bankowych, albowiem od dłuższego czasu nie korzysta z żadnego z rachunków bankowych, zaś posiadane przez wnioskodawcę rachunki bankowe zostały zabezpieczone w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi; z żoną pozostaje w faktycznej separacji, małżeństwo nie zostało rozwiązane przez rozwód, nie orzeczono separacji, dzieci zamieszkują z żoną skarżącego, który ma z nimi uregulowane kontakty w formie rodzicielskiego planu wychowawczego, nie posiada informacji o stanie majątkowym żony; nie posiada dokumentacji podatkowej za lata 2012-2013, albowiem została zabezpieczona przez organy prowadzące postępowanie karne; nie posiada żadnych oszczędności; skarżący oraz jego matka nie posiadają żadnych samochodów; wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę 5.570.556,03 zł; z uwagi na sytuację majątkową żona wnioskodawcy nie zdecydowała się na skierowanie sprawy o alimenty. Postanowieniem z dnia 4 marca 2015r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że wbrew twierdzeniom Referendarza udokumentował w sposób rzetelny i konkretny swoją sytuację finansową. Podkreślił, że nie jest w stanie na bieżącym etapie prowadzić jakiejkolwiek działalności gospodarczej, ponieważ od długiego czasu prowadzone są wobec niego postępowania, w których zabezpieczono całą dokumentację, co uniemożliwiło również przedstawienie tych dokumentów do niniejszej sprawy. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, o udzielenie dodatkowych wyjaśnień i przedłożenie dokumentów - w tym ponownie zeznań podatkowych za lata 2013-2014 oraz wyciągów bankowych - skarżący nadesłał pismo z dnia 15 maja 2015r., w którym podał, że od dnia 3 marca 2015r. jest zatrudniony na stanowisku sprzedawca osiągając wynagrodzenie 1.750 zł. Wcześniej pracował dorywczo, mniej więcej dwa razy w miesiącu, pomagając przy załadunku, z wynagrodzeniem 100 zł za dzień pracy. Skarżący wyjaśnił również, że od września 2013r. był osobą bezrobotną, ale rejestracji w Urzędzie Pracy dokonał w lutym 2015r. Obecnie nie figuruje w rejestrze bezrobotnych. Ponadto, odnosząc się do nieprzedłożenia zeznań podatkowych, skarżący podał, że we wskazanym okresie nie osiągał dochodów podlegających opodatkowaniu i nie otrzymywał żadnych świadczeń, zatem nie składał zeznań do urzędu skarbowego. Jednocześnie wniósł, aby Sąd zwrócił się do Urzędu Skarbowego w I. o udzielenie informacji czy składał zeznania podatkowe w latach 2012-2014. Skarżący przedłożył wyciąg z dwóch rachunków bankowych prowadzonych w Banku C. na których stan konta wynosi 0 zł i 0,88 zł. Podkreślił, że z uwagi na blokadę na pozostałych rachunkach w związku z prowadzonym postępowaniem podatkowym i karnym nie istnieje możliwość uzyskania informacji o stanie konta. Wniósł o zwrócenie się przez Sąd do banków o udzielenie informacji w tym zakresie. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) – dalej jako: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 1 kwietnia 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 marca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Na wstępie podać należy, że skarżący w niniejszej sprawie obowiązany jest do zapłaty wpisu sądowego w wysokości 100.000 zł. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego Sąd stanął na stanowisku, że skarżący wykazał, iż na chwilę obecną nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wpływ na taką ocenę miało ustalenie, że skarżący wprawdzie nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednakże od dnia 3 marca 2015r. jest zatrudniony na stanowisku sprzedawca z wynagrodzeniem 1.750 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi z matką, która utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w wysokości ok. 800 zł i dwoma braćmi, z których jeden – 27-letni B. P. jeszcze się uczy, a drugi – M. P. obecnie przebywa za granicą. Według oświadczenia skarżącego, matka ponosi koszty związane z użytkowaniem mieszkania oraz zakupuje żywność, a w razie potrzeby także odzież czy leki. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji i posiada ustrój rozdzielności majątkowej (od dnia 9 kwietnia 2004r.). Skarżący nie przedstawił sytuacji majątkowej małżonki ponieważ, jak oświadczył, żona odmówiła mu udzielenia takich informacji. Małżonkowie zamieszkują osobno. Małoletnie dzieci pozostają na wyłącznym utrzymaniu małżonki skarżącego. Skarżący nie korzysta z żadnych świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto nie posiada oszczędności, ani żadnych nieruchomości i ruchomości przekraczających wartość 3 tys. euro. Na etapie postępowania przed Referendarzem Sądowym skarżący podkreślał swój zły stan zdrowia, który uniemożliwiał mu podjęcie pracy. Jednakże w chwili obecnej skarżący jest zatrudniony osiągając stały dochód. Przeciwko większemu zwolnieniu od kosztów niż orzeczono w sentencji przemawia również fakt, że skarżący nie przedłożył wszystkich, żądanych przez Sąd dokumentów. Wskazać należy, że skarżący był dwukrotnie wzywany, w trybie art. 255 p.p.s.a., o udzielenie dodatkowych wyjaśnień i nadesłanie stosownych dokumentów. Skarżący wprawdzie udzielił odpowiedzi pismami z dnia 17 lutego 2015r. oraz 15 maja 2015r. (k. 36 i 71 akt sąd.), a także przedłożył część dokumentów, o które był wzywany, jednak nie przedstawił zeznań podatkowych za lata 2012-2014, ani wszystkich wyciągów z rachunków bankowych, o co był wzywany zarówno przez Referendarza (pkt 1 i 2, k. 34 akt sąd.), jak i Sąd (pkt 3 i 4, k. 70 akt sąd.). Powołał się na brak możliwości przedłożenia dokumentów, bowiem zostały zabezpieczone przez organy prowadzące postępowanie podatkowe i karne. Ponadto skarżący wcześniej, jako osoba bezrobotna od września 2013r. nie był zarejestrowany w Urzędzie Pracy. Status bezrobotnego uzyskał bowiem dopiero z dniem 17 lutego 2015r. Zatem nie dopełnił elementarnych obowiązków, aby uzyskać status osoby bezrobotnej i ewentualnie - za pośrednictwem Urzędu Pracy - stosowne zatrudnienie. Obecnie sytuacja ta uległa zmianie, bowiem skarżący od dnia 3 marca 2015r. podjął stałe zatrudnienie za wynagrodzeniem 1.750 zł miesięcznie. Zatem, w ocenie Sądu, skoro skarżący posiada stałe zatrudnienie i nie jest zobowiązany do ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem, ani nie łoży na utrzymanie dzieci, zwolnienie go od kosztów sądowych w wysokości 97.000 zł pozwala wygospodarować środki na pokrycie pozostałej części wpisu sądowego od skargi, który wyniesie 3.000 zł. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.