I SA/Bd 107/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. postanowił: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w 50% (słownie: pięćdziesięciu %) W dniu 17 lutego 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką, którego miesięczny dochód stanowi kwota 3.920,00 zł brutto. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego matka jest właścicielką mieszkania o pow. 48 m², natomiast skarżący jest właścicielem mieszkania o pow. 33 m². Oświadczył, że jego matka wydaje kwotę 900 zł miesięcznie na lekarstwa i leczenie, natomiast skarżący na lekarstwa i rehabilitację wydaje kwotę 250 zł miesięcznie. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ustaleniu prawa do renty. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył dodatkowe dokumenty obrazujące jego sytuację majątkową oraz zdrowotną, tj. PIT 11A za lata 2012-2014 z których wynika, że z tytułu renty za powyższe okresy osiągnął dochód odpowiednio w kwotach: 18.293,58 zł, 19.013,38 zł, 19.391,14 zł; PIT 40A matki za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy z tytułu emerytury uzyskała dochód odpowiednio w kwotach: 35.687,08 zł oraz 36.396,22 zł; wyciąg z rachunku bankowego matki; umowy zlecenia; rachunek za gaz; potwierdzenie opłaty za mieszkanie; potwierdzenia opłaty za energię; pismo M. F.; kartę informacyjną leczenia szpitalnego; potwierdzenie otrzymania świadczenia rentowego za marzec 2015r. Postanowieniem z dnia 24 marca 2015r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o uchylenie powyższego postanowienia. Wskazał, że prowadzenie z matką wspólnego gospodarstwa domowego polega dzieleniu się kosztami za jedzenie i opłaty za mieszkanie, natomiast pozostałą częścią dochodów każdy dysponuje we własnym zakresie. Zdaniem skarżącego dochody jego i matki nie są dochodami wspólnymi, jak jest w przypadku małżonków, zatem nie znajduje uzasadnienia konieczność partycypowania przez matkę w kosztach procesów sądowych syna. Odnosząc się do potencjalnych możliwości uzyskiwania dochodów z wynajmu mieszkania skarżący wskazał, że nie podjął decyzji o jego wynajmie z uwagi na zbyt duże ryzyko zniszczenia mieszkania lub trudności z wyegzekwowaniem opuszczenia mieszkania przez najemców. Poza tym zaznaczył, że w miarę możliwości chciałby się usamodzielnić i zamieszkać w tym mieszkaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270) – dalej jako: "p.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 02 kwietnia 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 marca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego Sąd stanął na stanowisku, że wykazał on, iż na chwilę obecną nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Wpływ na taką ocenę miało ustalenie, że skarżący uzyskuje stały dochód w postaci renty w wysokości 1.620,18 zł. Jest on wprawdzie pomniejszony o kwotę 405 zł podlegającą egzekucji, jednakże do wypłaty pozostaje około 950 zł. Rozważając możliwości finansowe skarżącego Sąd wziął pod uwagę fakt zamieszkiwania u matki i prowadzenia z nią gospodarstwa domowego, co polega na dzieleniu się kosztami opłat i wydatkami na jedzenie. Poza tym z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika, że podjął w 2013r. (miesiące od kwietnia do sierpnia) pracę na umowę zlecenie z wynagrodzeniem około 900 zł. Zatem pomimo złego stanu zdrowia, czego Sąd nie neguje, skarżący jest w stanie podjąć zatrudnienie przynoszące mu dodatkowy (oprócz renty) dochód. Zatem, w ocenie Sądu, zwolnienie od kosztów sądowych w 50% pozwala, skarżącemu wygospodarować środki na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który wyniesie 250 zł i ewentualne pokrywanie dalszych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.