I SA/Bd 119/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. B. i H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. B. i H. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 29 lutego 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wpłynęły wnioski (formularze PPF) J. i H. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Konieczność przyznania prawa pomocy wnioskodawcy uzasadnili trudną sytuacją materialną oraz brakiem posiadania specjalistycznej wiedzy w zakresie prawa podatkowego. Podali, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają dom o powierzchni [...] m2. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł miesięcznie. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Mają do spłaty raty kredytu hipotecznego. Postanowieniem z dnia 12 marca 2012r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżących. W dniu 20 marca 2012r. skarżący złożyli sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu stwierdzili, że z uwagi na brak pomocy prawnej ze strony profesjonalnego pełnomocnika nie wpisali w urzędowym formularzu okoliczności świadczących o ich trudnej sytuacji materialnej. W związku z tym zwracają się do tut. Sądu o przyznanie adwokata z urzędu. Gdyby jednak Sąd nie przychylił się do ich prośby skarżący wnieśli o zwolnienie ich od kosztów sądowych, bowiem ich sytuacja finansowa jest tragiczna. Wnioskodawcy podali, że po zapłaceniu wszystkich koniecznych opłat pozostaje im zaledwie 570 zł, która to kwota musi wystarczyć na leki, wyżywienie, ubranie, telefon i inne konieczne wydatki. Dodali, że pieniądze na wpis sądowy w kwocie 500 zł pożyczyli od córki. Dodatkowo wskazali, że ich sytuacja materialna niedługo może się pogorszyć z uwagi na konieczność przeprowadzenia u J. B. operacji alloplastyki stawu biodrowego jeszcze w tym roku a następnie długotrwałą rehabilitację. Z uwagi na powyższe oświadczyli, że w dniu 05 marca 2012r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy z powodu stanu narządu ruchu i przyznał jej rentę na okres 2 lat. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Sprzeciw wnoszony samodzielnie przez stronę nie wymaga co do zasady uzasadnienia. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje z kolei zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W związku z tym, że przepisy dotyczące prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, to rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym, to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Powyższe wprost wynika z treści art. 246 § 1 powołanej ustawy, który stanowi, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, iż wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy oznacza również, że może być ona stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżących we wniosku o udzielenie prawa pomocy ich sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnili oni, że znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. całkowitym, jak również częściowym. Należy zaznaczyć, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Posiadają dom o powierzchni [...] m2. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...] zł miesięcznie. Oświadczyli, że nie posiadają oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Mają do spłaty raty kredytu hipotecznego wraz z odsetkami w kwocie 690 zł miesięcznie. Ponoszą następujące wydatki: ubezpieczenie domu 60 zł, energia elektryczna 230 zł, wywóz śmieci 26,65 zł, raty za telewizor 182,70 zł, woda i ścieki 50 zł, ogrzanie domu 250 zł. Wnioskodawcy podali, że po zapłaceniu wszystkich koniecznych opłat pozostaje im zaledwie [...] zł, która to kwota musi wystarczyć na leki, wyżywienie, ubranie, telefon i inne konieczne wydatki. Dodatkowo wskazali, że ich sytuacja materialna niedługo może się pogorszyć z uwagi na konieczność przeprowadzenia u J. B. operacji alloplastyki stawu biodrowego jeszcze w tym roku a następnie długotrwałą rehabilitację. Dodali, że w dniu 05 marca 2012r. lekarz orzecznik ZUS ustalił, że skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy z powodu stanu narządu ruchu i przyznał jej rentę na okres 2 lat. Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności nie przemawiają za przyznaniem skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie można zwolnić skarżących z kosztów sądowych wobec uzyskiwania regularnych dochodów w podanej wyżej kwocie. Ponadto okoliczność, że skarżący spłacają kredyt nie oznacza, że bank należy traktować w sposób uprzywilejowany w stosunku do Skarbu Państwa, gdy zamiarem jest dochodzenie praw przed sądem. To samo odnosi się do rat za telewizor. Nie jest też szczególną okolicznością ponoszenie zwiększonych wydatków związanych choćby z ogrzewaniem domu w okresie zimowym, bowiem dotyczy to wszystkich mieszkańców Polski. Obecnie koszty te niewątpliwie uległy już zmniejszeniu. W ocenie Sądu uzyskiwane dochody dają możliwość wygospodarowania kwoty na zapłatę wpisu sądowego w wysokości 500 zł., który zresztą został już przez nich uiszczony. Podkreślić jeszcze raz należy, że prawo pomocy jest skierowane do osób, które znajdują się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej np. żyją w ubóstwie, są bezrobotnymi, korzystają z pomocy społecznej, nie posiadają wystarczających środków na utrzymanie rodziny w tym niepełnoletnich dzieci. Natomiast brak reprezentacji wnioskodawców przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), w żaden sposób nie wpływa na dostęp do sądu pierwszoinstancyjnego, który stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. Zatem na tym etapie postępowania strona, działając bez profesjonalnego pełnomocnika, nie jest pozbawiona możliwości ochrony swoich praw. Reasumując, w przypadku skarżących Sąd nie doszukał się okoliczności, które stanowiłyby o spełnieniu przesłanek udzielenia prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Sąd postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.