I SA/Bd 13/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent (spr.) sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2021 r. sprawy ze skargi W. K. – P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz W. K. – P. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł, powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym z majątku M. M. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. nr [...] wystawionego przez Urząd Marszałkowski Województwa [...], obejmującego zwrot dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur w kwocie [...]zł należności głównej. W złożonym zażaleniu strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia wskazując na naruszenie art. 64c § 6a ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020r., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") poprzez przekroczenie miesięcznego terminu zawiadomienia wierzyciela o kosztach egzekucyjnych. Wierzyciel zarzucił również nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14 poprzez naliczenie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej w sposób nadmierny i nieuzasadniony nakładem pracy, czasem ani stopniem ich skomplikowania. Strona podniosła, że w toku postępowania egzekucyjnego zajęto rachunek bankowy zobowiązanego w mBanku S.A. W wyniku tej czynności nie uzyskano żadnych kwot, bowiem na zajętym rachunku bankowym nie było żadnych środków - zatem opłata za czynność egzekucyjną została naliczona bez podstawy prawnej. W toku postępowania egzekucyjnego zajęto również wynagrodzenie za pracę dłużnika, jednak zajęcie okazało się nieefektywne, albowiem zobowiązany otrzymywał najniższe wynagrodzenie niepozwalające na realizację zajęcia. W sprawie niniejszej nie zostało zatem skutecznie zajęte wynagrodzenie za pracę zobowiązanego, a organ egzekucyjny nie wyegzekwował z tego tytułu żadnej kwoty. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił zaskarżone postanowienie w całości i orzekł o wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia terminu wskazanego w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., gdyż organ egzekucyjny nie zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu, niezachowanie wskazanego terminu nie pozbawia organu egzekucyjnego prawa do wydania postanowienia w sprawie kosztów, nie stanowi o wadliwości tego orzeczenia w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, zwłaszcza, że wierzyciel w terminie wystąpił o wydanie postanowienia w sprawie kosztów powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. nr [...]. Organ podał, że w rozpatrywanej sprawie w toku postępowania egzekucyjnego dokonano dwóch czynności polegających na zajęciu wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w L. sp. z o.o. z siedzibą w L. oraz zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w mBanku S.A. W odpowiedzi na zajęcie pracodawca poinformował, że zobowiązany otrzymuje najniższe wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto. Natomiast mBank zawiadomił o przeszkodzie w realizacji zajęcia z uwagi na zbieg egzekucji. Organ egzekucyjny, mimo iż w wyniku tych zajęć nie uzyskał żadnych kwot uznał, że zajęcia były skuteczne, dlatego naliczył opłaty za powyższe czynności oraz opłatę manipulacyjną. Opłaty za te czynności stanowią koszty egzekucyjne, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego i w związku z tym ponosi je wierzyciel. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej po ponownym rozpatrzeniu sprawy uznał, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, albowiem obciążenie wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego jest nieuzasadnione. Organ nadzoru orzekając w tej sprawie uwzględnił utrwalone stanowisko sądów administracyjnych, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, znajdujących się na rachunkach bankowych, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Skoro zatem przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 powołanej ustawy. Natomiast w ocenie organu nadzoru w rozpatrywanej sprawie należna jest opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę oraz opłata manipulacyjna, bowiem łącznie z zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę zobowiązanemu przesłano odpis tytułu wykonawczego. Przesyłka listowa zawierająca te dokumenty została odebrana przez zobowiązanego w dniu [...]. Opłaty te stanowią koszty egzekucyjne powstałe w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]. nr [...]. Organ w tym zakresie podał, że stosownie do art. 64 § 1 u.p.e.a. w niniejszej sprawie należna jest opłata w wysokości: - [...] zł - za zajęcie wynagrodzenia za pracę zobowiązanego w firmie [...] sp. z o.o. - co stanowi 4% egzekwowanej należności w kwocie [...]zł (należność główna -[...] zł oraz odsetki za zwłokę przypadające na dzień dokonania zajęcia, tj. [...]. - [...] zł). Przy ustalaniu powyższej opłaty uwzględniono dyrektywy zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14, którym orzeczono o niekonstytucyjności przepisów w zakresie braku określenia maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych. Kierując się tymi wskazówkami wyliczono opłatę za zajęcie wynagrodzenia za pracę proporcjonalnie do wysokości opłaty za zajęcie nieruchomości określonej w art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a., gdyż w przypadku tej opłaty ustawodawca określił jej maksymalny pułap. Przyjmując zatem jako maksymalną stawkę dla zajęcia nieruchomości kwotę [...]zł, stanowiącą 8% egzekwowanej należności, organ wyliczył maksymalną opłatę za zajęcie wynagrodzenia za pracę, stanowiącą 4% egzekwowanej należności, w kwocie [...]zł, według wyliczenia: [...] zł : 8% x 4% = [...] zł. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że w niniejszej sprawie opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł została określona poniżej maksymalnej wartości ([...] zł) ustalonej według podanej metody. Ponadto, stosownie do art. 64 § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobrał opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Organ ustalił opłatę manipulacyjną w kwocie [...]zł stanowiącą 1% egzekwowanej należności w kwocie [...]zł (należność główna - [...] zł oraz odsetki za zwłokę przypadające na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którym był dzień wpływu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego, tj. [...]. - [...] zł). Maksymalna kwota opłaty manipulacyjnej wyliczona według zaprezentowanej wyżej metody ([...] zł : 8% x 1% = [...] zł) wynosi [...] zł. Naliczona opłata manipulacyjna do tytułu wykonawczego nr [...] nie przekracza tej kwoty. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienie w całości i poprzedzającego postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...]. zarzucając naruszenie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. poprzez obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy organ uchybił terminowi określonemu w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., będącym terminem zawitym, zawiadamiając wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych po upływie tego terminu, tj. po upływie miesiąca oraz wydanie skarżonego postanowienia w oparciu o art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. uznane za niekonstytucyjne i nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016r. sygn. akt SK 31/14. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż narusza ono prawo. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził wobec M. M. postępowanie egzekucyjne na wniosek wierzyciela – Województwa [...] na podstawie tytułu wykonawczego obejmującego należność pieniężną – "zwrot dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur" w kwocie [...]zł należności głównej. Postanowieniami z dnia [...] r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. umorzył postępowanie egzekucyjny z powodu śmierci zobowiązanego. Postanowienie to zostało doręczone wierzycielowi w dniu [...] r. Następnie w dniu [...]. organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych, które nie zostały ściągnięte i obciążają wierzyciela. Wierzyciel zwrócił się z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie tych kosztów. Organ ostatecznie określił koszty egzekucyjne w kwocie [...]zł. Na koszty te złożyła się: opłata manipulacyjna w kwocie [...]zł oraz opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem strona wniosła skargę, w której zarzuciła naruszenie art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Należy zauważyć, że w myśl art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia: 1) zobowiązanego o wysokości kosztów egzekucyjnych na wniosek złożony w terminie 6 miesięcy od dnia: a) wyegzekwowania wykonania obowiązku, a w przypadku wyegzekwowania obowiązku w egzekucji z nieruchomości - od dnia, w którym postanowienie o przyznaniu własności nieruchomości stało się ostateczne, b) w którym postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego stało się ostateczne; 2) wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Zgodnie natomiast z treścią art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w § 6a. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Skarżący upatruje naruszenia art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. w tym, że organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych po upływie miesiąca od dnia doręczenia mu ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne. W rozpatrywanej sprawie miesięczny termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. rozpoczął bieg w dniu [...] r., gdyż w tym dniu doręczono W. K. postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, które stało się ostateczne. Termin ten upłynął w dniu [...] r., zaś zawiadomienie o kosztach postępowania egzekucyjnego zostało doręczone wierzycielowi w dniu [...] r., a zatem z naruszeniem ustawowego terminu. Organ nie wskazał przy tym żadnego powodu przekroczenie tego terminu. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wyjaśnienie kwestii charakteru prawnego terminu, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. oraz skutków jego przekroczenia przez organ egzekucyjny. Sąd w obecnym składzie stanął na stanowisku, że jest to termin zawity, a więc termin, którego upływ powoduje bezskuteczność danej czynności. Za przyjęciem takiego poglądu przemawia konieczność zapewnienia wierzycielowi w możliwie krótkim czasie jasnego statusu prawnego dotyczącego obciążenia lub braku obciążenia go kosztami egzekucyjnymi. Zauważyć należy, iż koszty egzekucyjne mogą być bardzo wysokie, co może wpływać w sposób istotny na sytuację finansową wierzyciela. Nie może być tak, że wierzyciel przez bliżej nieokreślony czas będzie w stanie niepewności co do tego, czy zostanie bądź nie zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, a okres w jakim zostanie on o tym zawiadomiony będzie zależał wyłącznie od uznania organu egzekucyjnego. Wierzyciel powinien być w niezbyt długim czasie poinformowany o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych. Termin jednego miesiąca jest terminem wystarczająco długim, aby organ mógł zawiadomić wierzyciela o tych kosztach. Jest to przy tym obowiązek organu, przepis art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. stanowi bowiem, że "organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela". Przepis ten zapewnia wierzycielowi ochronę jego interesów. Gdyby przyjąć, że termin ten jest instrukcyjny, to w istocie powyższy obowiązek byłby iluzoryczny, gdyż organ mógłby wysłać zawiadomienie nawet po upływie np. roku od umorzenia postępowania egzekucyjnego, kiedy to wierzyciel byłby już przekonany, że nie obciążają go żadne koszty związane z bezskuteczną egzekucyjną. Trudno przyjąć, że celem racjonalnego ustawodawcy było stworzenie "pozornego" obowiązku. W rezultacie Sąd nie podzielił poglądu organu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, że niezachowanie miesięcznego termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., nie wywołuje żadnych skutków prawnych i nie pozbawia organu egzekucyjnego prawa do wydania postanowienia w sprawie kosztów. Zdaniem Sądu termin ten jest terminem zawitym, a nie instrukcyjnym (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 września 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 189/20; wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Lu 544/19). Konsekwencją uznania, że miesięczny termin jest terminem zawitym jest to, iż brak zawiadomienia wierzyciela o kosztach egzekucyjnych w tym terminie powoduje, że nie można go już obciążyć tymi kosztami. Uchybienie przez organ egzekucyjny tego terminu skutkuje tym, że brak jest podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami. Przekroczenie tego terminu zamyka drogę do wydania postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Wydanie takiego postanowienia, w ocenie Sądu, jest możliwe jedynie w przypadku prawidłowego zawiadomienia wierzyciela (tzn. z zachowaniem miesięcznego terminu) o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. Za przyjęciem poglądu, że miesięczny termin określony w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest terminem zawitym, a nie instrukcyjnym przemawia również treść art. 64c § 6a pkt 1 u.p.e.a. W tym ostatnim przepisie określono dla zobowiązanego termin 6 miesięcy na złożenie wniosku o wydanie przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych jest przyjęty pogląd, że termin ten nie jest instrukcyjny, lecz zawity, gdyż po jego upływie zobowiązany traci prawo do żądania wydania przez organ egzekucyjny zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych oraz prawo do żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów przez organ egzekucyjny (por. wyrok WSA w Szczecinie z 20 września 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 198/18; wyrok WSA we Wrocławiu z 22 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wr 303/20). W sytuacji zatem, gdy w jednym przepisie (tzn. w art. 64c § 6a u.p.e.a.) przewidziano dwa terminy a mianowicie: dla zobowiązanego do złożenia wniosku o wydanie zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych (w pkt. 1) oraz dla organu egzekucyjnego do zawiadomienia wierzyciela o wysokości tych kosztów (w pkt. 2), to nie może być tak, że termin dla zobowiązanego ma charakter zawity i po jego upływie traci on prawo do złożenia wniosku, a termin dla organu jest jedynie instrukcyjny, którego uchybienie nie rodzi żadnych skutków prawnych. W przypadku gdy termin dla zobowiązanego jest zawity i nieprzekraczalny (pkt 1), to taki sam charakter winien mieć termin dla organu egzekucyjnego (pkt 2). W obu przypadkach chodzi bowiem o to samo, a mianowicie o ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny. Tyle, że w pierwszym przypadku dotyczy to kosztów obciążających zobowiązanego, a w drugim - o koszty obciążające wierzyciela. Odmienna interpretacja zakładająca, że termin wynikający z art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. jest jedynie instrukcyjny, stawia w uprzywilejowanej pozycji - porównując regulację zawartą w art. 64c § 6a pkt 1 i 2 u.p.e.a. - organ w stosunku do zobowiązanego i wierzyciela. Tym samym Sąd w obecnym składzie uznał, że termin, o którym mowa w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. ma charakter zawity, podobnie jak termin określony w pkt. 1 wymienionego artykułu. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny bezspornie uchybił miesięcznemu terminowi określonemu w art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a., i to bez podania jakiejkolwiek przyczyny. W konsekwencji brak było podstaw do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Po upływie tego terminu organ egzekucyjny nie mógł już bowiem obciążyć wierzyciela tymi kosztami, a tym samym wydawać postanowienia w przedmiocie tych kosztów. Organ naruszył zatem art. 64c § 6a pkt 2 u.p.e.a. i art. 6 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W konsekwencji zbędne stało się odniesienie się do pozostałych zarzutów strony dotyczących naruszenia przez organ art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 u.p.e.a. oraz nieuwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od skargi ([...] zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł).