I SA/Bd 138/11

I SA/Bd 138/11 POSTANOWIENIE Dnia 10 czerwca 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. K. o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2005 r. postanowił odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 138/11 UZASADNIENIE Z akt sądowych wynika, że wraz ze skargą strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz małoletnim synem. Miesięczny dochód rodziny wynosi 4.479 zł brutto. Skarżący jest zatrudniony na ¼ etatu z wynagrodzeniem miesięcznym 329 zł brutto. Małżonka z tytułu pracy otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 4.150 zł brutto miesięcznie. Jedyny majątek rodziny stanowi dom o pow. 80m2. Wnioskodawca podał, że wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą łącznie ok. 1.500 zł, wydatki na szkolnictwo wynoszą 500 zł, a na leczenie rodzina wydaje 500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania rodziny zgodnie z oświadczeniem wynoszą 800 zł miesięcznie. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy uzasadniając odmowę tym, że przedstawione informacje oraz dokumenty nie zawierają dostatecznych danych, koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych zainteresowanego. W sprzeciwie strona podniosła, że okoliczności sprawy nie zostały rozpoznane w sposób kompletny, w związku z czym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Pismem z dnia 05 maja 2011r. (k. nr 48 akt sądowych) Sąd wezwał stroną do złożenia wyjaśnień dotyczących rozbieżności w zakresie wysokości wydatków podanych w oświadczeniu z dnia 24 listopada 2010r. w sprawie I SA/Bd 895/10, a wysokością wydatków w przedmiotowej sprawie, do przedłożenia dowodów potwierdzających ponoszenie wydatków na szkolnictwo i leczenie oraz oświadczenia się w przedmiocie posiadanych kredytów/pożyczek oraz ich spłaty. W odpowiedzi wnioskodawca w piśmie z dnia 30 maja 2011r. wyjaśnił, że w chwili obecnej nie ponosi kosztów spłaty kredytów, ponieważ w tym zakresie korzysta z pomocy rodziny. Podał ponadto, że nie posiada dowodów potwierdzających ponoszenie wydatków na leczenie członków rodziny (w przychodniach specjalistycznych), ponieważ nie zbierał rachunków. Odnosząc się wydatków na szkolnictwo podał, że dotyczą one korepetycji językowych pobieranych przez syna. Udziela ich osoba nie prowadząca działalności gospodarczej, stąd strona nie posiada dowodów na ponoszenie tych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 pkt 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc, co do zasady, okoliczności przytoczone w stosownym wniosku (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Strona winna mieć przy tym świadomość, że wnosząc o omawiane zwolnienie musi uprawdopodobnić w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Na jej korzyść przemawia zamysł ustawodawcy, który nie obciążył wnioskującego obowiązkiem udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia odpowiednich faktów. Jednocześnie informacja ta powinna być na tyle szczegółowa, by możliwa była ocena realnej sytuacji finansowej strony. Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych z prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 p.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy, celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa (w procesie), bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zatem do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Jeżeli fakty, które strona podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04). Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie sądu, mając na uwadze powyższe, przedstawiona przez stronę skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy sytuacja materialna nie pozwala stwierdzić, iż uprawdopodobniła ona, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wraz z żoną i małoletnim synem wspólne gospodarstwo domowe, którego dochód wynosi 4.479 zł brutto. Wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą łącznie ok. 1.500 zł, wydatki na szkolnictwo wynoszą 500 zł, a na leczenie rodzina wydaje 500 zł miesięcznie. Koszty utrzymania rodziny zgodnie z oświadczeniem wynoszą 800 zł miesięcznie. W konsekwencji biorąc pod uwagę fakt, iż dochody rodziny skarżącego wynoszą ok. 1500 zł brutto na osobę miesięcznie trudno uznać, że wnioskodawca nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak wskazano wyżej przepisy art. 245 i art. 246 p.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. (postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Gd 758/04). Zatem rzeczą skarżącego jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe, szczególne traktowanie, o którym mowa w ww. przepisach. W tym kontekście wskazać należy, że wnioskodawca na wezwanie Sądu nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na wysokość ponoszonych wydatków na szkolnictwo oraz leczenie. Wyjaśnił, że syn pobiera korepetycje z języka angielskiego i z języka niemieckiego. Odnośnie kosztów na leczenie podał, że członkowie rodziny korzystają z poradni okulistycznej, hematologicznej, ortodontycznej i z usług rehabilitacyjnych. Jednakże nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających ponoszenie z tego tytułu wydatków. Podkreślić należy, że dopiero na pytanie Sądu skarżący podał informację o posiadanych kredytach i sposobie ich spłaty wskazując, że nie ponosi wydatków z tytułu zaciągniętych kredytów, a jedynie żona spłaca pożyczkę z kasy pracowniczej. Rodzina skarżącego bowiem pomaga w spłacie kredytu wpłacając 450 zł miesięcznie, a rodzina żony pomaga spłacać kredyt hipoteczny wpłacając 300 zł miesięcznie (d.: k. nr 50 akt sądowych). W konsekwencji należy stwierdzić, że sytuacja skarżącego i jego rodziny nie jest na tyle nadzwyczajna w stosunku do sytuacji innych obywateli i nie odbiega od powszechnego stanu materialnego rodzin w naszym społeczeństwie, aby zakwalifikować ją do wyjątkowej w świetle przywołanych przepisów prawa i udzielić prawa pomocy. Podkreślić należy, że intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych, czy korzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., I GZ 107/05, niepubl.), a zatem w przykładowo bezrobotnym, osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, korzystającym z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe ustalenia, na mocy art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.