I SA/Bd 204/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu za 2003 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym wniosku oświadczył, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w B. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji ze względu na sytuację materialną skarżącego. Zaznaczył, że za uwzględnieniem złożonego wniosku przemawia okoliczność zaliczenia przez organ należnych zwrotów podatku od towarów i usług na poczet zaległości podatkowej wynikającej z zaskarżonej decyzji. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim 5-letni syn M. Wnioskodawca wskazał, że posiada mieszkanie o wielkości 72 m2. Podał, że osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł. W zakresie wydatków zaznaczył, że spłaca kredyt bankowy, którego raty wynoszą 5.600 zł miesięcznie, spłaca 6 rat leasingowych w łącznej kwocie 19.000 zł, z tytułu wyroku sądowego zajęta została kwota 60.000 zł. Postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem skarżący złożył sprzeciw, w którym podniósł zarzut naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez jego błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy. Zaznaczył, że wykazał w złożonym formularzu, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Zarzucił, że Referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu dokonał błędnej oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. W ocenie skarżącego, oświadczenie zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy było wystarczające dla przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 30 maja 2011 r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 maja 2011 r., który nie został odrzucony przez Sąd. W świetle art. 199 wskazanej ustawy, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 omawianej ustawy oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2009 r., I OZ 713/09). W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że osiąga miesięczny dochód z działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł. W zakresie wydatków wskazał jedynie na spłacane raty kredytowe i leasingowe oraz zajętą kwotę 60.000 zł. Innych wydatków związanych z kosztami utrzymania skarżący nie wskazał. Koszty postępowania w niniejszej sprawie na obecnym etapie ograniczają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.084 zł. Analizując przedstawioną przez skarżącego sytuację finansową i materialną Sąd stwierdza, że nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący osiąga wysoki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł miesięcznie. W ocenie Sądu, kwota ta nie stanowi sumy, z której skarżący nie mógłby wygospodarować środków finansowych na opłacenie kosztów postępowania w celu dochodzenia swoich praw, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy tak wysokim dochodzie, kwota wpisu 2.084 zł nie może być uznana za znaczny wydatek, który zachwieje budżetem domowym i pozbawi skarżącego i jego rodzinę środków do życia. Ponadto należy zauważyć, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje tylko jedna osoba – 5-letni syn, co ogranicza wydatki z budżetu domowego. W tym miejscu przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy może być stosowana tylko w przypadku osób, które zabezpieczają jedynie swoje niezbędne potrzeby egzystencjalne, co wykażą w sposób nie budzący wątpliwości. Przyznanie stronie przez bank kredytu świadczy niewątpliwie o dobrej sytuacji materialnej kredytobiorcy. Również zawarcie umowy leasingowej potwierdza dobrą kondycję finansową skarżącego. Skoro wnioskujący zaciągnął takie zobowiązania, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn., że oceniał swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać kredyt oraz leasing, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Zdaniem Sądu, wskazane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy kwoty miesięcznych rat uzasadniają stwierdzenie, że skarżący zaciągając kredyt oraz leasing dokonał analizy przychodów i wydatków, z której wywiódł, iż miesięczne raty obu zobowiązań nie będą na tyle obciążać budżetu domowego, aby uniemożliwiać zaspokajanie potrzeb rodziny. W judykaturze przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II GZ 56/05). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się też, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 08 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10). Końcowo odnosząc się do argumentacji zawartej we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wskazać, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] r. wprawdzie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji, jednak postanowienie to odnosi się do obowiązku zapłaty przez stronę kwoty zobowiązania podatkowego w wysokości 208.320 zł. O ile zapłata przez podatnika jednorazowo tak dużej kwoty może przekraczać jego możliwości finansowe, o tyle kwota stosunkowego wpisu sądowego wynosząca 1% tej sumy, z uwagi na osiągane dochody miesięczne strony, do takiego wniosku już nie prowadzi. Ponadto, zdaniem Sądu, z uwagi na powołaną wyżej argumentację, bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje również okoliczność zaliczenia przez organ należnych zwrotów podatku od towarów i usług na poczet zaległości podatkowej wynikającej z zaskarżonej decyzji. Dokonanie przedmiotowego zaliczenia pozostaje bez wpływu na możliwości finansowe skarżącego, które jak wyżej wskazano, kształtowane są przez dochód z działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w kręgu osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji, Sąd na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.