I SA/Bd 208/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] nr [...] 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości Syg akt I SA/Bd 208/09 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych na łączną kwotę 3.664,80 zł Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził wobec skarżącej, jako zobowiązanej, postępowanie egzekucyjne. W trakcie tego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej. W dniu [...] dłużnik zajętej wierzytelności, U. przekazał do Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. zaświadczenie o zarobkach skarżącej. Zobowiązana pismem z dnia [...] wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z wnioskiem o zwolnienie spod egzekucji zajętego wynagrodzenia. Skarżąca podniosła, że wynagrodzenie wynosi 535 zł miesięcznie a uzasadnieniem wniosku jest art. 7 i art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodatkowo podniosła, że wyłączenie jest uzasadnione w świetle toczącego się postępowania w przedmiocie rozłożenia zobowiązania na raty. Postanowieniem z [...] wierzyciel wypowiedział się w przedmiocie wniosku o wyłączenie z [...] w ten sposób, że nie wyraził zgody na zwolnienie spod egzekucji zajętego wynagrodzenia za pracę. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. w oparciu o ostateczne stanowisko wierzyciela, postanowieniem z dnia [...]. odmówił zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia za pracę E. S.. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że zgodnie z art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwolnienie z egzekucji prawa majątkowego zobowiązanego wymaga uzyskania zgody wierzyciela. W niniejszej sprawie natomiast wierzyciel takiej zgody nie udzielił. Ponadto organ egzekucyjny wskazał, iż art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma zastosowania w sprawie, gdyż znajduje on zastosowanie przy egzekucji z pieniędzy, natomiast prowadzona egzekucja dotyczy wynagrodzenia za pracę. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez zastosowanie najbardziej uciążliwego środka egzekucyjnego, a także naruszenie art. 7 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego i błędne działanie organu egzekucyjnego. Ponadto zobowiązana zarzuciła naruszenie art. 871 Kodeksu pracy poprzez zajęcie kwoty wynagrodzenia wolnej od potrąceń. Strona podniosła, iż złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o rozłożenie na raty spłaty zaległości, zaś działania organu egzekucyjnego uniemożliwiają jej dobrowolną spłatę zobowiązań i pozbawiają środków do życia. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny. Rozstrzygając sprawę organ odwoławczy postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. . Rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że zgodnie z art. 13 § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zażalenie zobowiązanemu i wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym. Oznacza to, iż zgoda wierzyciela jest niezbędnym warunkiem wydania przez organ egzekucyjny pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia z egzekucji określonych składników majątkowych; z konstrukcji tego przepisu wynika, iż brak takiej zgody skutkuje wydaniem postanowienia o odmowie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego. Zdaniem organu odwoławczego postępowanie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T. należy uznać za prawidłowe i zgodne z ustawą o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie można uznać zarzutu naruszenia art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne działanie organu, w wyniku którego zobowiązana została pozbawiona środków do życia. Organ podniósł, iż zgodnie z treścią przywołanego przepisu zwolnienie określonego składnika majątkowego z egzekucji może nastąpić, gdy przemawia za tym ważny interes zobowiązanego. Wskazano, iż pojęcie "ważnego interesu zobowiązanego" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane i dlatego należy je interpretować każdorazowo z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. Rozstrzygnięcie wydawane w trybie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mieści się zatem w granicach tzw. uznania administracyjnego. Jednocześnie, w celu zapewnienia prawidłowości prowadzonego postępowania, ustawodawca przyznał zobowiązanemu oraz wierzycielowi, nie będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, prawo do złożenia zażalenia na postanowienie w przedmiocie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego. Wówczas to organowi odwoławczemu przysługuje prawo dokonania oceny czy zachodzą okoliczności uzasadniające takie zwolnienie. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności przemawiające za zwolnieniem z egzekucji wynagrodzenia za pracę zobowiązanej. Wprawdzie pozbawienie strony części wynagrodzenia za pracę niewątpliwie wpłynęło na pogorszenie jej sytuacji materialnej jednak egzekucja administracyjna jest szczególnym rodzajem postępowania, które z uwagi na swój przymusowy charakter wpływa negatywnie na sytuację materialną zobowiązanego i z reguły jest dla niego uciążliwe. Podniesiono jednocześnie, iż podjęte przez organ egzekucyjny czynności zostały dokonane z zachowaniem zasady poszanowania minimum egzystencji i mieszczą się w wyznaczonych przepisami prawa granicach prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ odwoławczy wyjaśnił, iż celem postępowania egzekucyjnego nie jest pozbawienie zobowiązanego środków do życia oraz jego majątku, lecz doprowadzenie do przymusowego wykonania ciążącego na nim obowiązku. W związku z tym ustawodawca przewidział w toku prowadzenia egzekucji szereg ograniczeń mających na celu zapewnienie zobowiązanemu minimum egzystencji. Należą do nich zarówno ustawowe wyłączenia określonych składników majątkowych z egzekucji, jak i ograniczenia w dokonywaniu potrąceń z wynagrodzenia, świadczeń emerytalno - rentowych czy też rachunków bankowych. Wskazano, iż w niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Istotne znaczenie ma przy tym fakt, iż jest to jedyny skuteczny sposób prowadzenia egzekucji z majątku Ewy Sikorskiej oraz, że nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej do tego składnika majątku zobowiązanej. W związku z powyższym odstąpienie od realizacji zajęcia wynagrodzenia spowodowałoby pogorszenie sytuacji prawnej wierzyciela, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Wynagrodzenie zobowiązanej zostałoby bowiem wówczas zwolnione tylko z egzekucji administracyjnej, natomiast nadal byłoby realizowane zajęcie w toku egzekucji sądowej na rzecz innych wierzycieli. Podniesiono również, iż zobowiązana jest zatrudniona na czas określony, do dnia 30 września 2009r., co w przypadku nieprzedłużenia umowy o pracę skutkować będzie ograniczonym czasem na dochodzenie należności. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż w sprawie nie można mówić o zastosowaniu przez organ egzekucyjny najbardziej uciążliwego środka egzekucyjnego gdyż zobowiązana nie posiada innych składników majątku, z których byłoby możliwe prowadzenie egzekucji, a zatem organ egzekucyjny nie miał możliwości wyboru alternatywnego trybu postępowania. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym nie podlegają egzekucji administracyjnej pieniądze w kwocie 760 zł, organ stwierdził, iż przepis ten nie ma zastosowania w sprawie bowiem dotyczy egzekucji z pieniędzy, nie zaś egzekucji z wynagrodzenia za pracę. Organ wskazał, że zgodnie z art. 9 § 1 powołanej ustawy wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach Kodeksu pracy, jednakże podmiotem zobowiązanym do właściwego obliczenia kwoty wynagrodzenia podlegającej potrąceniu jest pracodawca, a nie organ egzekucyjny. Zarzut naruszenia art. 871 ustawy Kodeks pracy dotyczy zatem dłużnika zajętej wierzytelności realizującego zajęcie wynagrodzenia za pracę, a nie organu egzekucyjnego. Organ podniósł jednocześnie, iż złożenie przez zobowiązanego wniosku o rozłożenie na raty spłaty zaległości nie skutkuje odstąpieniem od dokonywania czynności egzekucyjnych. Dopiero wyrażenie przez wierzyciela zgody na dobrowolną spłatę zaległości, zgodnie z art. 56 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, daje podstawę do zawieszenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy stwierdził także, że w dniu [...] organ egzekucyjny, postanowieniem wstrzymał z urzędu czynności egzekucyjne prowadzone wobec majątku E. S., z uwagi na zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej do wynagrodzenia zobowiązanej. W dniu [...] Sąd Rejonowy w T. wydał postanowienie, w którym powierzył dalsze łączne prowadzenie egzekucji sądowej i administracyjnej z wynagrodzenia za pracę E. S. Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w T.. Jednocześnie Sąd postanowił utrzymać w mocy zajęcie świadczenia zobowiązanej dokonane przez Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T.. Na powyższe rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w B. skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu w Bydgoszczy wnosząc o uchylenie postanowienia. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie, w jakim zostało to wskazane w poprzednich środkach zaskarżenia oraz naruszenie przepisów regulujących wysokość kwoty wolnej od zajęcia ( w tym art. 8 § 1 pkt 6 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 871 Kodeksu pracy) i stosowania możliwie najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucji. Podniosła, iż podtrzymuje złożone we wcześniejszych etapach postępowania oświadczenia i zarzuty. Zobowiązana stoi na stanowisku, iż organy podatkowe rozpatrując wniosek o zwolnienie spod egzekucji wynagrodzenia za pracę winny przede wszystkim wziąć pod uwagę jej sytuację życiową i bytową, nie zaś stanowisko wierzyciela zainteresowanego wyłącznie ściągnięciem należności. Podniosła, iż skoro z zebranych w sprawie dokumentów wynika, że pozostawione do jej dyspozycji środki są mniejsze, niż kwota nie podlegająca egzekucji to jej wynagrodzenie winno być z tej egzekucji wyłączone. Wyjaśniła, iż jej faktyczne wynagrodzenie jest niższe i wystąpiła do pracodawcy o wydanie zaświadczenia z rozbiciem na poszczególne składniki, które przedłoży do akt sprawy. Ponadto skarżąca podniosła, iż oparcie rozstrzygnięcia na uznaniu administracyjnym prowadzi do dowolności i nadużyć ze strony organu. Strona wskazała, iż zadeklarowała dobrowolną spłatę zaległości, co stanowi przesłankę do zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia za pracę. Jednocześnie podniosła, iż rodzaj zawartej umowy o pracę ( na czas określony ) nie może przesądzać o tym czy zobowiązanie publiczno - prawne zostanie spłacone. Skarżąca podniosła ponadto, iż w tej samej kwestii ( zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia za pracę) Dyrektor Izby Skarbowej w B. wydał postanowienie z dnia [...],na które ona w dniu [...] złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. W związku z tym Sąd winien zbadać, czy w jednej i tej samej sprawie mogą się toczyć dwa odrębne postępowania, o tych samych przedmiotach. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Ponadto, odnosząc się do kwestii wydania dwóch postanowień w tej samej sprawie wskazał, iż w postanowieniu w dniu [...] odniósł się dodatkowo do nowych okoliczności wskazanych przez skarżącą, które nie były uprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z uwagi na odmienne, niż podniesione w niej, zarzuty skarżącej. W tym miejscu należy podkreślić, że sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie na podstawie art. 134 § 1 ustawy powołanej wyżej sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Odnosząc się na wstępie do zarzutu skargi, że zaskarżone postanowienie zapadło przy tożsamym przedmiocie orzekania w równolegle prowadzonym przez organy postępowaniu, zakończonym ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B.y z [...] , Sąd uznał go za niezasadny. Wnioski skarżącej, z [...] oraz z [...] jakkolwiek zmierzają do uzyskania wyłączenia wynagrodzenia zobowiązanej z egzekucji, powołują w uzasadnieniu odmienne okoliczności, które mogły być odmiennie ocenione przez wierzyciela wydającego zgodę na takie wyłączenie (w pierwszym wniosku zobowiązana powoływała się na swoją trudną sytuację majątkowa i rodzinną a w drugim zarzuciła, że egzekucja jest prowadzona z majątku wyłączonego z takiej egzekucji, jak również podniosłą, że istnieje przeszkoda w toczącym się postępowaniu o rozłożenie zaległości na raty). Z tego tytułu organ zasadnie potraktował oba wnioski jako wszczynające odrębne sprawy. Za istotne, z punktu widzenia oceny legalności zaskarżonego w sprawie aktu, Sąd potraktował pominięcie przez organy wpływu na prowadzone administracyjne postanowienia Sądu Rejonowego w T. w sprawie [...] z dnia [...] w przedmiocie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej skierowanych do wynagrodzenia za pracę skarżącej. Przedmiotowym postanowieniem, wydanym na podstawie art. 773 kc Sąd wyznaczył Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. do łącznego prowadzenia obu egzekucji i utrzymał w mocy dokonane zajęcia w trybie egzekucji administracyjnej. Należy zauważyć, że na podstawie art. 773 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego właściwy sąd rejonowy wyznaczając podmiot, który kontynuować będzie łącznie egzekucje, przesądza, że wspólne postępowanie toczone będzie w trybie właściwym dla tego wyznaczonego organu. W niniejszym postępowaniu oznacza to sądowy tryb wyznaczony przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. W świetle powyższego skutkiem wskazanego postanowienia administracyjny organ egzekucyjny na gruncie egzekucji z wynagrodzenia za pracę skarżącej na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych, utracił dotychczasowy status organu egzekucyjnego. Nie miał on też podstawy prawnej do orzekania o wyłączeniu spod egzekucji danego składnika majątkowego, w sytuacji, gdy nie jest już właściwy do prowadzenia egzekucji. Istotna dla powyższych wniosków jest chronologia zdarzeń w postępowaniu egzekucyjnym: postanowienie wierzyciela w odpowiedzi na wniosek skarżącej z [...], wydane zostało w dniu [...] a postanowienie organu egzekucyjnego w tym przedmiocie zapadło [...], a więc po wydaniu postanowienia Sądu Rejonowego w T. w dniu [...]. Organ egzekucyjny miał wiedzę o zaistniałym zbiegu egzekucji oraz procedurze postępowania i już [...]wstrzymał czynności egzekucyjne. W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i na podstawie art. 152 zawarł orzeczenie o zakazie wykonania zaskarżonego postanowienia w całości.