I SA/Bd 224/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska Sędziowie: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. przeniósł na P. K. (skarżącego) odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek należnych od [...] "I." Sp. z o.o. w B. Wnioskiem z dnia 9 listopada 2009r. (data wpływu do organu: 10 listopada 2009 r.) skarżący wystąpił o częściowe umorzenie należności z tytułu składek powstałych w Spółce, a którymi został obciążony jako osoba trzecia. W związku z tym, że wniósł także odwołanie do Sądu od ww. decyzji, postępowanie w sprawie z wniosku o umorzenie składek zostało zawieszone (postanowieniem z dnia [...] r.). Po wydaniu wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r. przez Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku (sygn. akt III AUa 901/11), który oddalił apelację ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Bydgoszczy z dnia 27 stycznia 2011 r., postępowanie w sprawie umorzenia składek zostało podjęte (postanowieniem z dnia [...] r.). Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2012 r. skarżący doprecyzował, że wnosi o umorzenie w całości składek wraz z odsetkami od należności z tytułu składek powstałych w Spółce, a przeniesionych na niego jako odpowiedzialnego członka zarządu firmy. Podniósł, że od kilku lat jest bezrobotny, a jego sytuacja materialna nie uległa poprawie. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (tj. za zatrudnionych pracowników). Organ powołał się na art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe. W ocenie organu w postępowaniu brak było przedmiotu, tj. składek, które Zakład mógłby umorzyć. Sprawa o umorzenie pozostałych składek i odsetek za zwłokę została załatwiona odrębną decyzją. W dniu 30 sierpnia 2012 r. wpłynął do organu wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia składek wraz z odsetkami za zwłokę. Skarżący podniósł, że ZUS nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy, a pozostałe zinterpretował błędnie. Powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w Bydgoszczy XVI Wydział Karny z dnia 20 lipca 2010 r. (sygn. akt XVI K 174/10), w którym Sąd po zbadaniu odpowiedzialności P. K. za zobowiązania wobec ZUS-u, sprawę umorzył. Skarżący wskazał na: 1) nieścisłości w ustaleniu kwestii własności i sprzedaży lokalu handlowego, 2) pierwszeństwo wypłacenia pracownikom zaległych wynagrodzeń, 3) nie wypłacenie środków sobie ze względu na ich brak, 4) zaspokojenie zobowiązań wobec ZUS-u na kwotę [...] zł (podał, że ZUS rozdysponował nimi na należności odsetkowe, zamiast zgodnie z umową na należność główną) oraz 5) wyłudzenie od niego pozostałego majątku przez oszusta, który nie uregulował należności za nabycie udziałów. Skarżący podniósł też kwestie swojego słabego zdrowia, rozpadu małżeństwa oraz transformacji gospodarczej, która w jego ocenie przyczyniła się do upadku Spółki. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. w sprawie umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (tj. za zatrudnionych pracowników). Organ przywołał art. 28, art. 29 i art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), dalej jako u.s.u.s. Wskazał, że konto rozliczeniowe skarżącego z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych (tj. za zatrudnionych pracowników) wykazywało zadłużenie: 1) na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od grudnia 2003 r. do stycznia 2005 r., kwiecień-lipiec, wrzesień, październik 2005 r. i marzec 2006 r. – w kwocie [...] zł; 2) na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2003 r. do stycznia 2005 r., kwiecień-lipiec 2005 r. i marzec 2006 r. – w kwocie [...] zł. Zakład powołał się na art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy z jakiejkolwiek przyczyny postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Wskazał, że postępowanie w sprawie administracyjnej jest połączeniem wzajemnie uwarunkowanych elementów podmiotowych i przedmiotowych, dlatego też bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego może być spowodowana zarówno przyczynami o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym. Z uwagi na fakt, że w ocenie organu, w niniejszym postępowaniu brak jest przedmiotu, tj. składek, które w myśl przepisów Zakład mógłby umorzyć, to postępowanie o umorzenie zadłużenia należało umorzyć. Na powyższą decyzję P. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Poinformował, że nadal jest osobą bezrobotną. Wskazał na wyrok Sądu z dnia 20 lipca 2010 r. (sygn. akt XVI K 174/10) oraz na sytuację materialną i rodzinną, która pozostała niezmieniona. Podkreślił, że firma "I." była prowadzona rzetelnie i nigdy – pomimo licznych kontroli – nie doszukano się w niej nieprawidłowości. Stwierdził, że rosnące (z przyczyn niezależnych od niego) zadłużenie wobec ZUS-u, nie było działaniem celowym. W jego ocenie złożyło się na to wiele czynników m.in. transformacja gospodarcza oraz import podobnych towarów z zagranicy, a także zwiększona frekwencja chorobowa załogi. Podkreślił, że z tych względów oraz przez niestosowanie "śmieciowych" umów z pracownikami, jego zakład przestał istnieć i pracować. Stwierdził, że przez lata prowadzenia Spółki zrobił wiele dobrego dla swoich pracowników oraz dla kraju (płacąc podatki), a jego działania były działaniami naprawczymi, o czym świadczą wypłacone pracownikom wynagrodzenia oraz wpłata do ZUS-u pieniędzy ze sprzedaży majątku trwałego Spółki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 20 lutego 2013r. sygn. akt I SA/Bd 19/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 10 sierpnia 2012 r., a także określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Sąd stwierdził, że dokonanie nieprawidłowej wykładni prawa materialnego i nierozpatrzenie wniosku w zakresie żądania umorzenia samych odsetek spowodowało, iż organ nie orzekł merytorycznie w przedmiocie odsetek za zwłokę od składek i błędnie zaniechał dokonania analizy przesłanek warunkujących możliwość umorzenia tych należności. Zdaniem Sądu, w zaskarżonej decyzji doszło zatem do naruszenia art. 28, art. 24 ust. 2 i art. 30 u.s.u.s., które miało wpływ na wynik sprawy oraz art. 7, art. 77, art. 80, i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s., mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W wyniku wniesionej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 17 grudnia 2013r. sygn. akt II GSK 918/13 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. W uzasadnieniu wskazano, że rozpoznając ponownie sprawę Sąd rozważy podnoszoną przez organ a dostrzeżoną przez Sąd okoliczność załatwienia wniosku skarżącego w części dotyczącej odsetek za zwłokę i oceni czy wniosek skarżącego został załatwiony zupełnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (tj. za zatrudnionych pracowników). Jak prawidłowo wskazał tut. Sąd w wyroku z dnia 20 lutego 2013r. (sygn. akt I SA/Bd 19/13) instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek została uregulowana w art. 28 u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1). Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2). Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b). Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Zgodnie natomiast z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. Z kolei na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. "Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania." Wyjaśnić należy, że celem postępowania administracyjnego jest załatwienie sprawy przez wydanie decyzji rozstrzygającej ją co do istoty. Ten cel nie zawsze może być osiągnięty z przyczyn różnego rodzaju. Przywołany przepis ustanawia ogólną regułę umarzania postępowania administracyjnego dotyczącą działania organu z urzędu. Reguła ta jest związana z bezprzedmiotowością postępowania. Ustalenie istnienia tej przesłanki stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji przez jego umorzenie, ponieważ nie będzie wówczas podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregokolwiek z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku różnych przyczyn, które można podzielić na podmiotowe (np. ustanie bytu prawnego osoby prawnej) i przedmiotowe (np. zniesienie danej kategorii obowiązków). Klasyczna postać bezprzedmiotowości postępowania ujawnia się wówczas, gdy przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie prawnie nie istnieje (zob.: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego – komentarz, Wyd. C.H.BECK W-wa 2006 r., s. 486-489). Instytucję umorzenia postępowania wiąże się z powstaniem trwałej i nieusuwalnej przeszkody w kontynuacji postępowania, zastojem trwałym i ostatecznym postępowania. W piśmiennictwie na ogół przyjmuje się, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Prowadzi to do wniosku, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym przypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem (M. Jaśkowska, A. Wróbel, LEX/el. 2010, Komentarz bieżący do art. 105 kodeksu postępowania administracyjnego). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że organ prawidłowo umorzył postępowanie albowiem brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia wniosku w zakresie umorzenia składek za pracowników. W tym miejscu podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli wyroku wydanego w niniejszej sprawie z dnia 20 lutego 2013r. w ramach wniesionej skargi kasacyjnej wskazał że dokonana przez Sąd I instancji wykładania przepisów art. 24 ust. 2, art. 28 i 30 u.s.u.s. nie budzi wątpliwości i znajduje pełen oparcie w orzecznictwie NSA. Zgodnie zaś z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 dalej jako "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana , związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zatem w powyższym zakresie tut. Sąd związany jest oceną prawną dokonaną przez NSA Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia NSA sąd pierwszej instancji dokonując ponownej kontroli został jedynie zobligowany do ustalenia w oparciu o materiał zebrany w sprawie czy organ odniósł się do całości wniosku strony. Z akt sprawy wynika, że w piśmie z dnia 23 października 2009 r. P. K. na s. 2 podniósł, iż jego propozycja sprowadza się do rozważenia przez ZUS możliwości redukcji zadłużenia całkowitego (należność główna + odsetki) o 50% (d.: k. 3-4 akt administracyjnych). We wniosku uzupełniającym z dnia 09 listopada 2009 r. sprecyzował – na żądanie organu – że wnosi o umorzenie należności składkowych (d.: k. 14 akt administracyjnych). W kolejnym piśmie z dnia 21 czerwca 2012 r. określił, że wnosi o umorzenie w całości należności z tytułu składek powstałych w firmie F.G.K. "I." Sp. z o.o. wraz z odsetkami (d.: k. 44 akt administracyjnych). Z powyższych pism jednoznacznie wynika (na co wskazał również tut. Sąd w wyroku z dnia 20 lutego 2013r.), że skarżący domagał się nie tylko umorzenia zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (na zatrudnionych pracowników), lecz również odsetek za zwłokę. Zaskarżona decyzja prawidłowo rozstrzygnęła kwestię umorzenia składek za pracowników natomiast wniosek w części dotyczącej umorzenia odsetek od tych zaległości został rozstrzygnięty decyzją z dnia [...] r. znak [...] utrzymaną w mocy przez ZUS decyzją z dnia [...] znak [...]. W świetle powyższego Sąd nie stwierdził podstaw do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.