I SA/Bd 227/16
WyrokWSA w Bydgoszczy2016-06-01
Skład orzekający: Zdzisław Pietrasik, Halina Adamczewska – Wasilewicz, Ewa Kruppik – Świetlicka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego (ZUS) w sprawie zarzutów egzekucyjnych, jest związany stanowiskiem ZUS co do zasadności zarzutu wykonania obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, nawet jeśli zobowiązany przedstawił dokumenty wskazujące na nadpłatę lub kwestionuje wysokość składek, która jest przedmiotem odrębnego postępowania sądowego?Ratio decidendi
Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie ZUS, uznając, że organ odwoławczy był związany stanowiskiem ZUS jako wierzyciela, ale jednocześnie nie miał możliwości merytorycznej oceny zasadności tego stanowiska. Sąd stwierdził, że ZUS, jako wierzyciel, nie odniósł się wyczerpująco do zarzutów zobowiązanego, w szczególności do kwestii nadpłaty wynikającej z przedstawionego raportu oraz do faktu, że wysokość składek jest przedmiotem odrębnego postępowania przed sądem powszechnym. W związku z tym stanowisko ZUS zostało uznane za przedwczesne i naruszające prawo, co uzasadnia uchylenie zaskarżonych postanowień.Stan faktyczny
Wielospecjalistyczny Szpital Miejski złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez ZUS, twierdząc, że obowiązek został wykonany przed wszczęciem egzekucji, co potwierdzały przedstawione dokumenty wskazujące na nadpłatę. Organ egzekucyjny (ZUS) odmówił uwzględnienia zarzutów. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie ZUS, uznając, że jest związany stanowiskiem wierzyciela i nie może badać merytorycznej zasadności rozliczeń między ZUS a Szpitalem, zwłaszcza że kwestionowane składki dotyczyły ubezpieczenia zdrowotnego, a nie społecznego, jak twierdził Szpital. Szpital w skardze do WSA zarzucił naruszenie przepisów KPA poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego i wewnętrzną sprzeczność postanowienia organu odwoławczego.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nakazano zwrot wpisu sądowego na rzecz strony skarżącej oraz zasądzono koszty zastępstwa procesowego od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Pietrasik Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Antoniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 czerwca 2016r. sprawy ze skargi Wielospecjalistycznego Szpitala Miejskiego im. dr E. W. - S. Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2015r. nr [...] 2. nakazuje zwrócić od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz strony skarżącej kwotę 100,00 zł (sto złotych) tytułem nienależnie uiszczonego wpisu sądowego, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 497,00 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec Wielospecjalistycznego Szpitala Miejskiego im. dr E. W. w B. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia
[...] października 2015r. nr [...], wystawionego przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za sierpień i wrzesień 2011 r. w łącznej kwocie 4.503,40 zł należności głównej.
W złożonych zarzutach skarżący podniósł, że w zakresie należności z tytułu składek objętych ww. tytułem wykonawczym nastąpiło wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, co wyczerpuje przesłankę określoną w art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". W uzasadnieniu Szpital podał, że w styczniu 2009r. dwukrotnie opłacił składki za luty 2009r., w związku z tym nie było przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. Powołując się na załączony do pisma dokument wskazał, że posiada dowód wpłaty składki na ubezpieczenie społeczne za okres podany w tytule wykonawczym, co stanowi potwierdzenie nieistnienia obowiązku. Wobec powyższego Szpital wniósł
o uwzględnienie zarzutów i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Do pisma załączył dokument "zestawienie wpłat składek na ubezpieczenie społeczne".
Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. odmówił stronie uwzględnienia zarzutu. Organ uznał zarzut wykonania obowiązku przed wdrożeniem postępowania egzekucyjnego za nieuzasadniony.
W złożonym zażaleniu Szpital wniósł o uwzględnienie zarzutu i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia
i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Szpital nie podzielił stanowiska organu egzekucyjnego, że jego konto na dzień wszczęcia egzekucji wykazywało zaległości. W ocenie strony, zastrzeżenia budzi również twierdzenie o niedopłacie na rachunku Szpitala istniejącej na dzień wystawienia upomnienia egzekucyjnego. Skarżący podniósł, że zgodnie z "Raportem zestawienia deklaracji i wpłat" z dnia 28 września 2015r., należność Szpitala względem ZUS organ rentowy określił na kwotę niższą niż kwota wpłaty. Oznacza to, że Szpital nie tylko nie posiadał względem ZUS żadnego zadłużenia, ale na koncie płatnika figurowała nadpłata. Tym samym twierdzenie ZUS zawarte w zaskarżonym postanowieniu przeczą dokumentacji finansowej sporządzonej przez ten organ. W związku z powyższym nigdy nie było podstaw do wystawienia upomnienia i wszczęcia postępowania egzekucyjnego.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016r. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności wskazał, że egzekucji administracyjnej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] podlegają zaległości na ubezpieczenie zdrowotne, a nie ubezpieczenie społeczne, jak podnosi strona w treści zarzutów i w zażaleniu. Wniesiony przez zobowiązanego zarzut wykonania obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego rozpatrywany jest zatem w odniesieniu do zaległości z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego za sierpień i wrzesień 2011 r. Natomiast załączone do zarzutów "zestawienie wpłat składek na ubezpieczenie społeczne" zawiera informacje o przelewach bankowych dokonywanych w 2009r., podczas gdy sprawa dotyczy obowiązków powstałych w 2011r.
Przechodząc do oceny zaskarżonego postanowienia organ wskazał, że organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem dochodzonych należności, odmówił zasadności podnoszonego zarzutu wywodząc, iż Szpital nie wywiązał się
z całkowitego uregulowania zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za wskazane okresy. W treści postanowienia odniesiono się szczegółowo do każdej
z zaległości objętej tytułem wykonawczym nr [...], opisano w jaki sposób powstała i jak wyliczono jej wysokość. Organ egzekucyjny wyjaśnił, że kwoty wskazane przez Szpital w deklaracjach rozliczeniowych ZUS/DRA za sierpień i wrzesień 2011 r. rozliczone zostały zgodnie z wpłatami Szpitala. Dokonanie wpłat po terminie płatności wiązało się z koniecznością naliczenia odsetek za zwłokę
i proporcjonalnego rozliczenia dokonanej wpłaty. Stwierdzono, że po uwzględnieniu złożonych przez Szpital korekt deklaracji rozliczeniowych za te okresy (ich daty podano w treści postanowienia organu egzekucyjnego), kwoty wskazane w korektach deklaracji ZUS/DRA były większe od dokonanych wpłat, co spowodowało powstanie zaległości odpowiednio: za sierpień 2011r. w kwocie 2.125,65 zł oraz za wrzesień 2011r. w kwocie 2.377,69 zł. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez wierzyciela w postanowieniu organu egzekucyjnego, zaległość za wymienione okresy istniała na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, dlatego zarzut wykonania obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego jest niezasadny.
Odnosząc się do sformułowanego w zażaleniu zarzutu błędnego wyliczenia przez ZUS wysokości zobowiązań Szpitala, organ zauważył, że zasadność stanowiska Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie zawartego w zaskarżonym postanowieniu nie podlega ocenie organu odwoławczego, gdyż jest on nim związany. Skoro wierzyciel nie uznał zasadności zarzutu opartego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., tzn. wykonania obowiązku przed wszczęciem postępowania, Dyrektor Izby Skarbowej nie może ingerować w treść tego stanowiska. Organ przyjął zatem,
że zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko organu egzekucyjnego, występującego jednocześnie w roli wierzyciela, co do niezasadności zgłoszonego zarzutu wiąże w tej sprawie Dyrektora Izby Skarbowej, a to oznacza, iż organ odwoławczy nie może samodzielnie ocenić kwestii dotyczących prawidłowości rozliczeń między Szpitalem a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Z tych samych powodów organ odwoławczy nie jest uprawniony do oceny dołączonego do zażalenia dokumentu "Raport zestawienia deklaracji i wpłat" z dnia 28 września 2015r., który w ocenie strony, wskazuje na błędy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy ustalaniu wysokości zobowiązań Szpitala. Dokumenty, których analizy żąda strona nie dotyczą wprost postępowania egzekucyjnego, lecz rozliczeń między Szpitalem a wierzycielem. Organ odwoławczy nie jest natomiast uprawniony, aby dokonywać oceny dokumentacji dotyczącej spraw wierzycielskich, w tym rozliczania wpłat Szpitala i dokonywanych korekt. Dyrektor Izby Skarbowej nie sprawuje nadzoru nad Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w zakresie zagadnień wierzycielskich.
W skardze Szpital wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Skarżący zarzucił naruszenie art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego. W uzasadnieniu skargi Szpital zarzucił, że organ odwoławczy wydał wewnętrznie sprzeczne postanowienie. W tym zakresie podniósł, że Dyrektor Izby Skarbowej przyjął brak kompetencji i narzędzi umożliwiających ingerencję w zajęte przez wierzyciela stanowisko oraz ograniczył się wyłącznie do nadzoru nad egzekucją administracyjną, pozostawiając kwestię kontroli prawidłowości stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Sądowi na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Okoliczności te nie przeszkadzały jednak Dyrektorowi Izby Skarbowej w utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy i określeniu stanowiska wierzyciela jako uzasadnionego. Tym samym organ postanowieniem z dnia [...] lutego 2016r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez merytorycznej oceny zarzutów kierowanych przez skarżącego.
Odnosząc się do przedmiotu sprawy, Szpital powtarzając argumentację zażalenia zarzucił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie konkretyzuje, w jaki sposób księgowano regularne, czynione na bieżąco wpłaty Szpitala tytułem odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne. Szpital podniósł,
że dokonywał licznych korekt rozliczenia składek, które wielokrotnie powodowały nadpłaty po stronie Szpitala. ZUS pominął te okoliczności, przez co wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy i w efekcie wydał nieprawidłowe rozstrzygnięcie.
Kwestionując istnienie zobowiązania po stronie Szpitala, skarżący podniósł, że składki na ubezpieczenia zdrowotne, za które wierzyciel dochodził zapłaty od skarżącego, najpewniej dotyczyły zleceniobiorców NZOZ A.-A. sp. z o.o. z siedzibą
w B., którzy zostali przez ZUS potraktowani jak pracownicy Szpitala na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015r., poz. 121 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.". W tym zakresie Szpital podał, że takie okoliczności, jak brak wiarygodnych dokumentów zaświadczających wysokość uzyskiwanego przez zleceniobiorców NZOZ A.-A. sp. z o.o. wynagrodzenia za świadczenie usług na rzecz Spółki, utajnienie postanowień umów zlecenia poszczególnych osób, otrzymywanie przez skarżącego jedynie zbiorczej faktury VAT za usługi Spółki - bez rozbicia na kwoty przysługujące poszczególnym zleceniobiorcom, a także błędy i braki w dokumentacji w postaci harmonogramów pracy pielęgniarek i położnych, jak również wielokrotnie ich sprzeczność z prowadzoną przez skarżącego dokumentacją kadrową, przekreślają możliwość nie tylko merytorycznej polemiki co do prawidłowości interpretacji przepisów przez wierzyciela, ale również weryfikację poprawności naliczenia należności przez organ rentowy. Szpital podniósł, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przedłożył skarżącemu żadnej dokumentacji źródłowej, na podstawie której możliwe byłoby prawidłowe obliczenie i odprowadzenie składek na ubezpieczenie zdrowotne, sumując jedynie odgórnie ustalone wynagrodzenie uzyskiwane (przypuszczalnie) przez pielęgniarki i położne w Spółce
z wynagrodzeniem uzyskiwanym przez nie w Szpitalu. Skarżący dodał, że wysokość składek na ubezpieczenia zdrowotne została przez ZUS określona na podstawie decyzji z dnia [...] października 2015r. oraz z dnia [...] listopada 2015r., przy czym obie decyzje są nieprawomocne i na skutek złożonych odwołań aktualnie są rozpatrywane przez Sąd Okręgowy w B. (sygn. akt [...]).
Końcowo, odnosząc się do stanu rachunku Szpitala prowadzonego przez ZUS, skarżący wskazał, że według danych organu i przygotowanego przez niego Raportu zestawienia deklaracji i wpłat z dnia 28 września 2015r., należność Szpitala względem ZUS określano na kwotę 105.694.361,77 zł, natomiast wpłatę na kwotę 106.969.314,30 zł. Oznacza to, że Szpital nie tylko nie posiadał i nie posiada względem ZUS żadnego zadłużenia, ale na koncie płatnika figurowała nadpłata w kwocie 1.274.952,53 zł. Dokument ten został przekazany skarżącemu podczas wizyty pracowników Szpitala
w siedzibie ZUS w dniu 28 września 2015r. Ww. dokument jest dokumentem urzędowym, o którym mowa w art. 76 § 1 k.p.a., sporządzonym w przepisanej formie przez powołany do tego organ państwowy w jego zakresie działania i stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia - art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Na początek WSA uznał, że poza sporem pozostaje to, iż skarżącemu wystawiono tytuł obejmujący zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za sierpień i wrzesień 2011 r., na podstawie złożonych przez niego deklaracji. Na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. został zgłoszony zarzut wykonania obowiązku przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i w konsekwencji nie istnienia obowiązku uregulowania spornej należności. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2015r. odmówił uwzględnienia zarzutu wykonania egzekwowanego obowiązku.
Zdaniem skarżącego, postanowienie narusza art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., gdyż nie rozpatrzono całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, mającego wpływ na rozstrzygnięcie. Szpital podniósł, że dokonywał licznych korekt rozliczenia składek, które wielokrotnie powodowały nadpłatę. Podał, że według danych organu oraz przygotowanego przez niego Raportu zestawienia deklaracji i wpłat z dnia 28 września 2015r. należność Szpitala względem ZUS określano na kwotę 105.694.361,77 zł, natomiast wpłatę na kwotę 106.969.314,30 zł (k. 34-59). Oznacza to, że Szpital nie tylko nie posiadał i nie posiada względem ZUS żadnego zadłużenia, lecz na koncie płatnika figurowała nadpłata w kwocie 1.274.952,53 zł.
Należy wskazać, że stosownie do art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu
w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być wykonanie w całości albo w części obowiązku. Rozpatrzenie zarzutów, stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. następuje w ten sposób, iż zarzuty te organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.
Wyjaśnić należy, że zagadnieniem związania dyrektora izby skarbowej jako organu nadzoru i organu odwoławczego stanowiskiem dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej zajmował się już Naczelny Sąd Administracyjny w szeregu orzeczeń (wyroki: z dnia 22 lutego 2006r., I FSK 614/05, z dnia 28 października 2008r., II FSK 1006/07, z dnia 17 czerwca 2009r., II FSK 333/08, z dnia 30 września 2010r., II FSK 795/09). W ostatnim z wymienionych, stanowiącym podsumowanie wcześniejszego dorobku orzeczniczego Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej kwestii, Sąd ten wywiódł, że mając na względzie art. 83c ust. 2 u.s.u.s. (zgodnie z którym
od postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela, wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego, zażalenie nie przysługuje) należy przyjąć, iż stanowisko wierzyciela, którym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych,
jest wiążące dla dyrektora izby skarbowej jako organu nadzoru będącego jednocześnie organem odwoławczym. Zarówno w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji, jak i w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, brak bowiem przepisu, który uprawniałby dyrektora izby skarbowej do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów, badania pod tym względem stanowiska wierzyciela oraz ingerowania w treść tego stanowiska.
W konsekwencji w przypadku, gdy wierzycielem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, dyrektor izby skarbowej nie ma możliwości sprawdzenia merytorycznej zasadności stanowiska zajętego przez tego wierzyciela. Prawo do kontroli prawidłowości niezaskarżalnego odrębnie postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych daje zobowiązanemu dopiero art. 134 i art. 135 p.p.s.a. na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. Na podstawie tych przepisów prawa, sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy (art. 134 § 1) i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135). Z kolei art. 83c ust. 2 u.s.u.s. ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do art. 34 § 2 u.p.e.a., zwierającego normę ogólną. W takiej sytuacji pierwszeństwo stosowania ma przepis szczególny. Powyższe stanowisko potwierdzone zostało w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lipca 2015r., sygn. akt II FSK 1522/13, w którym wręcz uznano, że skoro od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje, nie można zgodzić się z poglądem, iż organ odwoławczy, jakim jest Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując zażalenie zobowiązanego mógł ocenić zasadność stanowiska wierzyciela, którym jest Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z tym w sytuacji, gdy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uznał zasadności zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 pkt 1 u.p.e.a., Dyrektor Izby Skarbowej był tym stanowiskiem związany i nie miał możliwości oceny zasadności stanowiska wierzyciela.
Ograniczając się zatem do prawa do kontroli prawidłowości niezaskarżalnego odrębnie postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na etapie postępowania sądowoadministracyjnego (art. 134 i 135 p.p.s.a.), Sąd nadmienia, że od czasu wydania powyższego wyroku NSA, procedura sądowoadministracyjna zmieniła się na tyle,
iż stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie,
z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Niemniej, zdaniem WSA nie odbiera ten zapis prawa do kontroli, o jakim mowa powyżej, gdyż jest to wyłączenie jedynie ze względu na ich incydentalność i możliwość ich kontroli w ramach kontroli postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów (por. R. Hauser., M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, CH. BECK, W-wa 2015, s. 61).
Mając na uwadze powyższe, tut. Sąd skontrolował również postanowienie zawierające stanowisko wierzyciela i stwierdza, że ustalenia we wskazanym zakresie prawa, nie zostały dokonane w całokształcie materiału dowodowego, którego ponadto nie zgromadzono i nie zbadano w sposób wyczerpujący. Zarzut oparty o art. 77 i art. 80 k.p.a. uznano za zasadny w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 134 i art. 135 p.p.s.a. Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postanowieniu
z dnia [...] grudnia 2015r. (k. 26-27) nie odpowiedział nie tylko szczegółowo na zarzuty (k.13-14), ale przede wszystkim zajął stanowisko przedwcześnie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano kwotę do zapłaty wynikającą ze złożonych przez Szpital deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA dla poszczególnych okresów, tj. za sierpień 2011r. (136.319,19 zł) i kwotę wpłaconą (136.319,19 zł) oraz za wrzesień 2011r. (135.659,77 zł) i kwotę wpłaconą (135.659,77 zł), wyjaśniając przy tym, że rozliczone zostały zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych i zgodnie z oznaczeniem płatnika. Przy czym Szpital poza tymi kwotami dokonywał licznych korekt deklaracji rozliczeniowych za wskazane okresy oraz na ich podstawie wpłat na konto ZUS. Niemniej jednak należy mieć na uwadze, że skarżący powołuje się na Raport z dnia 28 września 2015r., który wymaga także oceny przez wierzyciela. Podnieść należy, że wynika z niego istnienie nadpłaty. Zawiera on analizę na przestrzeni wielu lat, tj. od stycznia 1999r. do września 2015r. i dotyczy nie tylko składek na ubezpieczenie zdrowotne. Dopiero w stanowisku do zażalenia wierzyciel podnosi, że wskazany dokument nie zawiera "kwot opłaconych odsetek, opłat prolongacyjnych, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia, dokonanych zwrotów oraz wpłat w ramach postępowania egzekucyjnego". W tym kontekście Sąd zauważa, że stanowisko wierzyciela zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] grudnia 2015r. nie jest pełne i powinno zawierać odniesienie się w sposób jednoznaczny do istnienia bądź nie istnienia nadpłaty, ale w kontekście także wydanego Raportu. Trudno bagatelizować dokument pochodzący od wierzyciela, a z którego wynika istnienie nadpłaty, gdy jednocześnie ten sam organ twierdzi, że ona nie występuje, zaś skarżący Szpital ma zaległości, których organ dochodzi w drodze przymusu administracyjnego, jakim jest egzekucja administracyjna.
Istotna też w sprawie jest okoliczność, że strona powołuje się na wydane decyzje przez ZUS z dnia [...] i [...] listopada 2015r. w sprawie wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne podnosząc, iż są one nieprawomocne i zostały zaskarżone do Sądu Okręgowego w B. (sygn. [...]).
W konsekwencji, spór co do wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne zostanie rozstrzygnięty przez ww. Sąd. Wówczas dopiero okaże się, jaka wysokość składek obciąża Szpital, a w konsekwencji, czy faktycznie dokonane przez Szpital wpłaty pokryły wymagane należności, jak podniesiono już w zarzucie, czy wręcz przeciwnie istnieją zaległości, jak twierdzi organ. Zauważyć należy, że sąd administracyjny nie jest władny, aby rozstrzygać o wysokości składek, bowiem nie należy to do jego kompetencji. Dopóki zagadnienie to nie zostanie rozstrzygnięte, dopóty tut. Sąd nie może wypowiedzieć się w sposób wiążący czy obowiązek został wykonany i w jakiej wysokości. Co więcej, Sąd zauważa, że treść zarzutu wskazywała nie tylko na wykonanie obowiązku przed wszczęciem postępowania, ale również, iż "nie istnieje obowiązek uregulowania ww. kwoty". Stąd obecnie przesądzenie, kto w zaistniałym sporze ma rację byłoby przedwczesne.
Mając powyższe na względzie należało uznać, że spór, co do różnicy stanowisk,
w rzeczywistości wynika z braku wyczerpującego odniesienia się do uzasadnienia zarzutu sformułowanego zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. oraz pominięcia okoliczności zaskarżenia decyzji w przedmiocie wysokości składek do Sądu Okręgowego w B.. W kontekście wszystkich podanych okoliczności należy stwierdzić, że uzasadnienie postanowienia ZUS nie daje odpowiedzi na pytanie,
czy skarżący wywiązał się z obowiązku zapłaty składek przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, czy przeciwnie – istnieje zaległość z tego tytułu. Działając w ramach kompetencji, obecnie WSA uznał, że wierzyciel nie wyraził na tyle precyzyjnego stanowiska w sprawie, z uwzględnieniem także Raportu znajdującego się w aktach administracyjnych, aby stwierdzić, iż dane zawarte w podanym załączniku do zażalenia nie podważają ustaleń ZUS. Ponadto zajęcie stanowiska wierzyciela powinno uwzględniać skutki rozstrzygnięcia sądu powszechnego, co do wysokości składek.
W tej sytuacji, zajęte przez wierzyciela stanowisko należy ocenić jako naruszające prawo, gdyż nie było ono adekwatne do postawionego zarzutu i przedwczesne wobec sporu, jaki zaistniał między skarżącym Szpitalem a wierzycielem co do wysokości składek.
Warto w tym miejscu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 10 czerwca 1999r. sygn. akt I SA/Ka 2109/97, w którym zaprezentowano następujący pogląd: "organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; nie jest jednak uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wszelkie spory dotyczące istnienia tego obowiązku muszą być rozpoznane w odrębnym postępowaniu. Z treści art. 2 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, iż poddanie należności egzekucji administracyjnej nie przesądza o wyłączeniu sporu o ich istnienie lub wysokość spod rozpoznania przez sąd, jeżeli z charakteru należności wynika, że do rozpoznania takiego sporu właściwy jest sąd. Gdyby spór taki został zainicjowany i nie doczekał jeszcze rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, zachodziłaby podstawa do zawieszenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 56 § 1 pkt 5 cytowanej wyżej ustawy
w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a." Sąd w tut. składzie powyższe stanowisko podziela.
W tej sytuacji, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu ZUS ma obowiązek odnieść się do dokumentów, jakimi dysponuje dłużnik co do spłaty zaległości,
do danych przez niego podnoszonych również w załączniku do zażalenia, uczynić to także w oparciu o konkretne dokumenty pozostające w gestii ZUS oraz uwzględnić rozstrzygnięcie sądu powszechnego, które zapadnie w sprawie. Dopiero zatem szczegółowe i przekonujące uzasadnienie uwzględniające skutki orzeczenia sądu powszechnego, może być uznane za postanowienie wypełniające obowiązki wierzyciela w zakresie wyrażenia stanowiska o jakim mowa w art. 34 u.p.e.a.
Mając na względzie powyższe oraz art. 134, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., orzeczono jak na wstępie. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 225 p.p.s.a. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015r., poz. 1804).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło