I SA/Bd 262/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2014 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że Urząd Skarbowy zabezpieczył cały jego majątek. Zmuszony był zawiesić działalność gospodarczą. Nie ma pracy, nie stać go na utrzymanie, żuje za pożyczone pieniądze od rodziców i znajomych i za to kupuje jedzenie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Nie osiąga żadnego dochodu. Jako majątek wnioskodawca wskazał zabudowane grunty rolne G. (wartość [...] zł), grunty rolne w L. (wartość [...] zł) – wpisy hipotek zabezpieczających. Posiada oszczędności w kwocie [...]zł – zabezpieczone przez Urząd Skarbowy. Oświadczył, że pojazdy O. A. rok produkcji 92 oraz Peugeot rok produkcji 1990 zostały zajęte przez Urząd Skarbowy. Inne pojazdy które wnioskodawca posiadał były przewłaszczone na banki, które po zajęciach Urzędu Skarbowego zabrały samochody. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: PIT-36L za lata 2014-2015; wyciągi z rachunków bankowych; wypis z CEIDG w zakresie zamknięcia działalności gospodarczej; zaświadczenie o wymeldowaniu z pobytu stałego; kserokopię aktu notarialnego; umowy pożyczki; umowy kredytowe; zajęcie wierzytelności; zawiadomienie o wszczęciu egzekucji; Postanowienie Sądu Rejonowego o nadaniu klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu; wezwania do zapłaty; wypowiedzenia umów kredytowych; kserokopię umowy o pracę. W piśmie z dnia [...] czerwca 2016r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że: wszelką dokumentacje potwierdzająca dochód skarżącego zabezpieczył urząd w ramach prowadzonego postępowania; obecnie skarżący jest zatrudniony na ˝ etatu na okres próbny z wynagrodzeniem minimalnym i jest to jego jedyny dochód; skarżący nie korzystał i nie korzysta z żadnych świadczeń pomocy społecznej; tytuł prawny do lokalu ul. [...] w B. posiadają rodzice skarżącego, skarżący nie przebywa pod tym adresem a wskazuje go za zgodą mieszkańców i ich upoważnieniem do odbioru korespondencji; w chwili obecnej skarżący nie ma stałego miejsca zamieszkania i zamieszkuje w razie konieczności w pomieszczeniach socjalnych firmy w której jest przyjęty na okres próbny; skarżący posiada dom w Ł. (stan bardzo zły rozpadająca się rudera), jednakże od momentu kupna nieruchomości skarżący nie ma możliwości ewentualnego zamieszkania w nieruchomości, gdyż przebywają tam osoby które wcześniej były tam zameldowane i które dobrowolnie nie chcą opuścić nieruchomości, skarżący posiada wyrok eksmisyjny jednakże koszt czynności eksmisyjnych wyliczony został na kwotę ok. [...] zł na co podatnika nie stać; koszty wyżywienia, środków czystości, a także kosztów związanych z poszukiwaniem pracy, oscylują miesięcznie w zależności od miejsca przebywania ok. [...]- [...] zł; jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 718) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domaga się skarżąca, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. Ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącego za lata 2014–2015 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać również należy, że działalność skarżącego przynosiła za powyższy okres znaczny przychód odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach (milionowych) równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Podkreślenia również wymaga, że skarżący będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Powyższa uwaga jest o tyle zasadna, że eksponowana przez skarżącego okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności nastąpiła [...] lutego 2016r. Tymczasem postępowanie kontrolne zostało wszczęte postanowieniem organu z dnia [...] sierpnia 2014r. a zatem ponad 1,5 roku przed zlikwidowaniem działalności gospodarczej. Zatem skarżący w ówczesnym okresie mając świadomość prowadzonego wobec niego postępowania winien był zabezpieczyć środki finansowe na prowadzenie sporu sądowego w przypadku negatywnego rozstrzygnięcia dla skarżącego przez organy podatkowego. Ponadto zdaniem orzekającego na podstawie doświadczenia życiowego stwierdzić można, że mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak prowadzona przez skarżącego w latach 2014-2015 nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Otóż przychód z działalności gospodarczej za lata 2014-2015 wyniósł ponad [...] mln zł. Zdaniem orzekającego, przedstawione przez skarżącego dane dotyczące jego sytuacji finansowej, są nierzetelne. Z oświadczeń zawartych na urzędowym formularzu, który to formularz został wypełniony przez skarżącego w dniu [...] czerwca 2016r. wynika, że nie uzyskuje żadnego dochodu – w rubryce dochody pkt 10 formularza wpisano "0 zł". Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego domu pkt 7.1. formularza wpisano "brak". Tymczasem w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył kserokopię umowy o pracę zawartą z dnia [...] maja 2016r. z której wynika, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie w kwocie ˝ najniższej krajowej. Zatem skarżący w formularzu PPF podał nieprawdziwe dane. Również w zakresie posiada domu sytuacja wygląda analogicznie albowiem dopiero w piśmie z dnia [...] czerwca 2016r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że skarżący posiada dom w Ł. (stan bardzo zły rozpadająca się rudera), jednakże od momentu kupna nieruchomości skarżący nie ma możliwości ewentualnego zamieszkania w nieruchomości, gdyż przebywają tam osoby które wcześniej były tam zameldowane i które dobrowolnie nie chcą opuścić nieruchomości, skarżący posiada wyrok eksmisyjny jednakże koszt czynności eksmisyjnych wyliczony został na kwotę ok. [...] zł na co podatnika nie stać. Zatem również w tym przypadku skarżący na urzędowym formularzu PPF podał nieprawdziwe dane. Wskazać również należy, że oświadczenie co do stanu technicznego powyższego budynku budzi duże wątpliwości orzekającego, albowiem jak wynika z uzasadnienia wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia [...] marca 2015r. sygn. akt I SA/Bd 62/15 (sprawa ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku zobowiązania w podatku od towarów i usług za I i II kwartał 2014 r.) nieruchomość ta została nabyta aktem notarialnym z dnia [...] października 2013r. repetytorium A numer [...] za kwotę [...]zł. Trudno zatem przypuszczać aby skarżący wydatkował tak znaczna kwotę na zakup jak to określił pełnomocnik "rudery". Co prawda na ww. nieruchomości ustanowiona jest hipoteka (tak jak również na pozostały składnikach majątku nieruchomego wnioskodawcy) nie mniej powyższe uwagi zostały poczynione celem wskazania, że zdaniem orzekającego skarżący dopasowuje swoje oświadczenia, które rzekomo mają wykazać, że w sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Ponadto skarżący oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej pomimo, że jak podaje jego sytuacja jest tak dramatyczna. Osoby dysponujące takim budżetem zwracają się do ośrodków pomocy społecznej. Tym samym uprawniony jest wniosek, że sytuacja finansowa skarżącego była i jest na tyle dobra, że nie musi korzystać z pomocy społecznej. Istotne znaczenie dla oceny wykazania podstaw przyznania prawa pomocy ma również fakt, że strona skarżąca – chociaż podnosi, że jej sytuacja jest dramatyczna - samodzielnie podjęła decyzję o sfinansowaniu udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego w przez stronę skarżącą, bez względu na moment dokonania tego wyboru, w wyżej wskazanym zakresie, tj. braku środków pieniężnych na opłacenie m. in. wpisu sądowego od skargi. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji