I SA/Bd 285/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za okres od [...] grudnia 2010 r. do [...] grudnia 2011 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] czerwca 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. W. środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł. Natomiast zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł [...] zł. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową z powodu prowadzonego z jej majątku postępowania egzekucyjnego. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: CIT-8 za lata 2014-2015 z których wynika, że za 2014r. spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł (przychód [...] zł, natomiast za 2015r. wykazała dochód w kwocie [...]zł (przychód [...] zł); deklaracje VAT-7 za okres od grudnia 2015r. do maja 2016r. Z oświadczenia Prezesa Zarządu Spółki wynika, że skarżąca nie posiada żadnego rachunku bankowego; nie posiada żadnych zobowiązań wobec ZUS, jedynie wobec Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Skarbowego na kwotę przeszło 5 mln zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł. W. środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł. Natomiast zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniósł [...] zł. Z przedstawionej na skutek wezwania deklaracji CIT-8 za lata 2014-2015 wynika, że za 2014r. spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł (przychód [...] zł, natomiast za 2015r. wykazała dochód w kwocie [...]zł (przychód [...] zł). Dokumentów księgowych obrazujących wysokość przychodu i dochodu (lub straty) za okres ostatnich szczęściu miesięcy spółka nie przedłożyła. Ponadto w okresie od grudnia 2015r. do maja 2016r., co wynika z deklaracji VAT-7 spółka dokonała dostawy towarów i usług na kwotę [...]zł oraz nabyła towary i usługi w wysokości łącznie: [...] zł. W świetle przedstawionych faktów stwierdzić należy, że rozmiar obrotów wskazuje, że skarżąca może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Trudno zatem uznać, że mając chociażby na uwadze okoliczność, że w okresie od grudnia 2015r. do maja 2016r. spółka na nabycie towarów i usług wydatkowała kwotę [...]zł nie była w stanie ponieść powyższych kosztów sądowych. W ocenie referendarza wysokość wykazanych przychodów świadczy o znacznym potencjale spółki do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły. Dla oceny zasadności wniosku spółki, która jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, okoliczność uzyskiwania przychodów posiada ogromne znaczenie, ponieważ świadczy o możliwości do gromadzenia środków finansowych, a tym samym o dostępności tych środków w celu pokrycia kosztów sądowych. To uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług, bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą, świadczą w istocie o możliwościach płatniczych spółki. Skoro spółka osiąga przychody, jest zatem kwestią jej wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że wydatkom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Z materiału dowodowego wynika natomiast, że skarżąca obracała środkami finansowymi, których wysokość wielokrotnie przewyższa należny wpis od skargi. W tym miejscu godzi się podnieść, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również świadczyć fakt prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego, gdyż nie stoi ono na przeszkodzie prowadzeniu przez spółkę działalności gospodarczej, o czym świadczy chociażby fakt, że w okresie od grudnia 2015r. do maja 2016r., co wynika z deklaracji VAT-7 spółka dokonała dostawy towarów i usług na kwotę [...]zł. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 22 kwietnia 2016r.) nie wynika również, aby spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Należy również zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, orzekający stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Ponadto przypomnieć należy, że wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Odnosząc się do wniosku strony dotyczącego ustanowienia radcy prawnego z urzędu wskazać należy, że w dniu [...] maja 2016r. wpłynęła skarga spółki sporządzona przez adwokata T. U.. Do skargi dołączono pełnomocnictwo. Podkreślenia wymaga, że sam fakt ustanowienia fachowego pełnomocnika z wyboru automatycznie wyklucza jego ustanowienie w ramach prawa pomocy. Zgodnie bowiem z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z wyżej wskazanymi osobami. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jak podkreśla się w doktrynie przesłanka negatywna z art. 246 § 3 p.p.s.a. wyklucza badanie wniosku o przyznanie prawa pomocy pod kątem wystąpienia przesłanek pozytywnych co do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego (por. J. Harczuk "Zwroty szacunkowe jako przesłanka przyznania prawa pomocy", ZNSA 2007, Nr 5, s. 69 i n.). W niniejszej sprawie skarżąca pozostaje z adwokatem w stosunku prawnym w rozumieniu art. 246 § 3 p.p.s.a. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i art. 246 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji