I SA/Bd 287/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 11 kwietnia 2023 r. nr GNE/704644/15 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej także: "k.p.a." – i art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U z 2023 r. poz. 208 ze zm.) – dalej: "u.s.r." – stwierdził nieważność decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. przyznającej W. M. (dalej także Skarżący) emeryturę rolniczą na podstawie art. 22 ust. 3 u.s.r. – ponieważ w ocenie organu decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu organ podał, że wydając z urzędu decyzję o ustaleniu prawa do emerytury rolniczej w oparciu o art. 22 ust. 3 u.s.r., nie zbadał czy zostały spełnione warunki określone art. 19 ust. 1 pkt 2 z uwzględnieniem art. 20 wyżej powołanej ustawy, tj. wydał decyzję z rażącym naruszeniem prawa. W związku z powyższym zaszła przesłanka do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. W skardze do tut. Sądu Skarżący wniósł o uchylenie przedmiotowej decyzji w całości z uwagi na jej niezgodność z prawem i wskazane w skardze argumenty. Zarzucił nieprawidłowe zastosowanie prawa poprzez uznanie, że zachodzi nieważność decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r., niewskazanie, z czego wynika nieważność decyzji, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej, czy z rażącym naruszeniem prawa, a także brak faktycznego uzasadnienia przedmiotowej decyzji. Wskazał na zmianę podstawy prawnej wydania decyzji, która powoduje niemożność pobierania przez niego emerytury z ZUS (wcześniej KRUS usiłował zmienić podstawę prawną wydania decyzji poprzez sprostowanie – zostało to uchylone po wyrok Sądu Okręgowego w T. i podtrzymał powyższe Sąd Apelacyjny w G.). Wniósł także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych dokumentów na okoliczności sporu między nim a KRUS-em od kilku lat, co może mieć na celu uniemożliwienie mi pobierania równocześnie emerytury z ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Dodatkowo wskazał, że w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. wydał w dniu [...] kwietnia 2023 r. przyznającą Skarżącemu emeryturę rolniczą na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 91, poz. 873) – w takiej samej wysokości. Organ wyeliminował zatem z obrotu prawnego nieprawidłową decyzję wydaną z rażącym naruszeniem prawa i ponownie merytorycznie rozstrzygnął w sprawie przyznania Skarżącemu emerytury. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega odrzuceniu, albowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej: "p.p.s.a." – sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skarga podlega odrzuceniu jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przesłanka ta zaszła w niniejszej sprawie, albowiem do właściwości sądu administracyjnego nie należy rozpatrzenie skargi na decyzję Prezesa KRUS, w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa KRUS, od której stronie przysługuje odwołanie się do sądu powszechnego. Zgodnie z art. 36 ust.1 pkt 3 u.s.r. Prezes KRUS wydaje decyzje w sprawach ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia i ich indywidualnego wymiaru. Na tej podstawie w dniu [...] sierpnia 2016 r. z upoważnienia Prezesa KRUS wydano decyzję przyznającą Skarżącemu emeryturę rolniczą. Zgodnie z art. 36 ust.3 u.s.r. od decyzji, o której mowa m.in. w art.36 ust.1 pkt u.s.r. przysługuje odwołanie do sądu powszechnego w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych służy, zdaniem Sądu, od wszystkich rozstrzygnięć wydawanych przez organ rentowy dotyczących ustania ubezpieczenia społecznego rolników. Sąd zauważa, że powyższe stanowisko ma oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych zapadłych na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s." – jak również na podstawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a dotyczących tej samej istoty, tj. właściwości rzeczowej sądu. Przy czym zaznaczyć należy, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – zgodnie z art. 52 ust. 1 u.s.u.s. – stosuje się odpowiednio w sprawach nieuregulowanych w tej ostatniej ustawie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym "(...) Od decyzji, o których mowa w art. 83a o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Bez znaczenia jest okoliczność, że jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji wskazano tryb przewidziany przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. (...) Sądy administracyjne nie są właściwe rzeczowo do rozpatrywania wszelkich spraw związanych z decyzjami wydawanymi przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie określonym w art. 36 ust. 1 pkt 1-9 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym również spraw dotyczących stwierdzania nieważności takich decyzji, a tym samym nie są właściwe w przedmiocie rozpatrywania skarg na decyzje odmawiające stwierdzenia nieważności decyzji organu rentowego przyznającej emeryturę rolniczą w części zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalnego" (por. prawomocne postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 810/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w dalszej części uzasadnienia). Jednocześnie "wyposażenie sądu ubezpieczeń społecznych w kompetencję merytorycznego rozstrzygania spraw ubezpieczenia społecznego dotyczy każdej sprawy, także sprawy dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego ponownego ustalenia prawa do podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu, czy sprawy wynikającej z odwołania od decyzji w przedmiocie unieważnienia decyzji, o której mowa w art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych" (por. prawomocne postanowienie WSA w Warszawie z dnia 30 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SO/Wa 50/16). W tym zakresie należy też wskazać na pogląd NSA sformułowany wszakże na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to mogący stanowić wskazówkę do rozstrzygnięcia w sprawach ubezpieczeń społecznych rolników i decyzji wydawanych przez KRUS, zgodnie z którym "od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w przedmiocie nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego" (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2013 r., sygn. akt I OPS 1/13). Podobnie wypowiedział się również Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt I UZP 3/10 (publ. OSNP z 2011 r., nr 17-18, s. 233) przyjmując, że od decyzji organu rentowego wydanej w przedmiocie nieważności decyzji przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że Prezesa KRUS o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r., podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego jako rozstrzygnięcie wydane w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych rolników, a nie do sądu administracyjnego. Jednocześnie należy zauważyć, że w zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2023 r. Prezes KRUS błędnie pouczył Skarżącego, o prawie zaskarżenia powyższej decyzji do sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. Powyższe nie może szkodzić Skarżącemu, bowiem - wbrew błędnemu pouczeniu przez organ - sprawa podlega rozpatrzeniu przez właściwy sąd ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że skarga jest niedopuszczalna i na podstawie regulacji art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 58 § 3 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. T. Wójcik H. Adamczewska-Wasilewicz U. Wiśniewska