I SA/Bd 291/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2025 r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 7 maja 2025 r. nr 0204-DSG.641.02.25 w przedmiocie umorzenia zadłużenia 1. oddala skargę, 2. przyznaje pełnomocnikowi adwokat D. D. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o podatek od towarów i usług w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] maja 2025 r. Prezes Kasy Ubezpieczenia Społecznego po rozpoznaniu wniosku L. D. (skarżący) o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń - na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2025 r., poz. 197; dalej też: "u.s.r.") - umorzył należności (zadłużenie) w łącznej kwocie [...]zł. Podał, że z uwagi na uwzględnienie w całości wniosku o umorzenie, organ odstąpił od uzasadnienia decyzji, stosownie do treści art. 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a."). W złożonej skardze skarżący domaga się wypłaty kwoty [...]zł, którą w jego ocenie nieprawnie ZUS w G. przekazał do KRUS w G.. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że skarżący pobierał z KRUS rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. W dniu [...] września 2024 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektoracie w G. wniosek o emeryturę pracowniczą. Wniosek ten został rozpoznany przez Zakład pozytywnie decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. Emerytura pracownicza jest świadczeniem niższym od renty rolniczej. Pomimo to skarżący zrezygnował z wypłaty renty rolniczej na rzecz emerytury pracowniczej. Organ administracji wstrzymał więc skarżącemu od [...] stycznia 2025 r. wypłatę renty rolniczej i dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego. [...] od [...] września 2024 r. do [...] grudnia 2024 r. skarżącemu zostały wypłacone dwa świadczenia: renta rolnicza z KRUS i emerytura pracownicza z ZUS. We wskazanym okresie skarżący pobrał z KRUS nienależne świadczenia w łącznej kwocie [...]zł. Część tej należności w wysokości [...] zł została zwrócona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który potrącił ją z wyrównania przyznanej skarżącemu emerytury pracowniczej. Natomiast do zwrotu pozostałej kwoty [...]zł nienależnie pobranych świadczeń, organ administracji zobowiązał skarżącego decyzjami z dnia [...] lutego 2025 r., decyzje są prawomocne. W dniu [...] lutego 2025 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie wszystkich swoich długów. Organ administracji pismem z [...] kwietnia 2025 r. poinformował skarżącego o wysokości zadłużenia oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów. Zaskarżoną decyzją organ administracji umorzył w całości zadłużenie skarżącego. W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2025 r. skarżący podał, że należność do zwrotu wynosi [...] zł, a organ umorzył [...] zł. Podkreślił, że żyje w ubóstwie, jest osobą niepełnosprawną i potrzebuje tych pieniędzy na leczenie oraz specjalistów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 2095) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji Prezesa KRUS. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wydanej przez Prezesa KRUS decyzji z dnia [...] maja 2025 r. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w myśl którego Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Z unormowania tego wynika, że przesłankami warunkującymi umorzenie należności jest złożenie w tym zakresie stosownego wniosku i zaistnienie ważnego interesu zainteresowanego. Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę ściśle zdefiniowane, dlatego też o tym, czy w sprawie zachodzi ważny interes zainteresowanego decydują różnorakie czynniki. O jego zaistnieniu świadczyć może zarówno trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych (takich jak klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba lub ciężkie kalectwo), które zaburzyły w istotny sposób codzienne funkcjonowanie strony, w tym negatywnie wpłynęły na stan środków przeznaczonych na zwykłe utrzymanie. W tych ostatnich przypadkach, tj. okoliczności dotyczących zainteresowanego (takich jak trudna sytuacja finansowa, majątkowa, osobista czy zdrowotna), mając na uwadze przedmiot rozpoznania (tj. umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z KRUS) ważny interes zainteresowanego zachodzić będzie w sytuacji, gdy pomiędzy obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i jego sytuacją materialną występować będzie taka zależność, że zwrot należności mógłby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego lub/i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. : wyrok NSA z dnia z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt GSK 37/22. Podkreślić należy, że w przypadku badania przesłanek umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, ustawodawca pozostawił Prezesowi KRUS swobodę w uznaniu zasadności podstaw umorzenia, stanowiąc o możliwości, a nie obowiązku zastosowania tej ulgi w razie zaistnienia mających ją uzasadniać zdarzeń, co podejmowanym w tym zakresie decyzjom nadaje charakter tzw. decyzji uznaniowych. Uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń oznacza, że z woli ustawodawcy nawet stwierdzenie istnienia przesłanki w postaci ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia tych należności, której wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ rentowy ma możliwość dokonania swobodnego wyboru w ocenie tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający to umorzenie. Ulga w postaci umorzenia zadłużenia z tytułu nienależnie pobranych świadczeń stanowi niewątpliwie odstępstwo od reguły, jaką jest niepobieranie tego, co w świetle prawa nie przysługuje, zatem musi ona mieć charakter wyjątkowy, związany z wystąpieniem zdarzeń o takim też charakterze, z reguły od samego zobowiązanego niezależnych. Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że umorzenie zadłużenia w kwocie [...]zł jest zgodne z prawem. Zauważyć bowiem należy, że na dzień złożenia wniosku z dnia [...] lutego 2025 r. (data wpływu do organu [...] lutego 2025 r.) o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, kwota tych należności wyniosła właśnie [...] zł. Jak wynika bowiem z akt sprawy i stanowiska organu, skarżący pobierał z KRUS rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy. W dniu [...] września 2024 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w G. wniosek o emeryturę pracowniczą. Wniosek ten został rozpoznany przez Zakład pozytywnie decyzją z dnia [...] listopada 2024 r. Emerytura pracownicza jest świadczeniem niższym od renty rolniczej. Organ podał, że pomimo to skarżący zrezygnował z wypłaty renty rolniczej na rzecz emerytury pracowniczej. Organ administracji wstrzymał więc skarżącemu od [...] stycznia 2025 r. wypłatę renty rolniczej i dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego. [...] organ stwierdził, że od [...] września 2024 r. do [...] grudnia 2024 r. skarżącemu zostały wypłacone dwa świadczenia: renta rolnicza z KRUS i emerytura pracownicza z ZUS. Organ ustalił, że we wskazanym okresie skarżący pobrał z KRUS nienależne świadczenia w łącznej kwocie [...]zł. Część tej należności w wysokości [...] zł została zwrócona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który potrącił ją z wyrównania przyznanej skarżącemu emerytury pracowniczej. W aktach administracyjnych znajduje się pismo ZUS skierowane do KRUS-u z dnia [...] stycznia 2025 r. oraz wydruki przelewów z dnia [...] stycznia 2025 r. (k. 690 i 696, t. II akt administracyjnych), potwierdzające przekazanie kwoty [...]zł. W związku z tym do zwrotu pozostałej kwoty, tj. [...] zł nienależnie pobranych świadczeń, organ administracji zobowiązał skarżącego decyzjami z dnia [...] lutego 2025 r., które są prawomocne (k. 669-672, 686-687, 690-693, 715-719, t. II akt administracyjnych). Nie budzi zatem wątpliwości, że na dzień wpływu wniosku o umorzenie zaległości, tj. [...] lutego 2025 r. istniały należności do zwrotu w kwocie [...]zł, a nie [...] zł. Zatem wniosek o umorzenie mógł być oceniany wyłącznie w zakresie należności podlegających zwrotowi i istniejących na dzień jego złożenia, czyli w kwocie [...]zł. W związku z tym nie można domagać się umorzenia należności już uregulowanych na dzień złożenia wniosku. Wobec tego, że cała istniejąca należność na dzień złożenia wniosku, tj. [...] zł została umorzona, to w pełni uprawnione było odstąpienie od uzasadnienia decyzji, przy zawarciu wielu pouczeń. Zgodnie bowiem z art. 107 § 4 kodeksu postępowania administracyjnego można odstąpić od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony. Skarżący natomiast uważa obecnie, że organ powinien umorzyć także kwotę [...]zł, którą nieprawnie miał zabrać mu ZUS w G. i przekazać do KRUS w G.. Podnieść należy, że w ramach umorzenia należności nie można umorzyć pobranej (zwróconej) już kwoty, skoro miało to miejsce jeszcze przed złożeniem wniosku. Istnienie należności podlega ocenie na dzień złożenia wniosku. Skoro art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi o umorzeniu należności Kasy, to nie można w tym trybie domagać się umorzenia należności w tej części, w której już ona nie istnieje. Faktycznie skarżący bowiem domaga się "zwrotu" pobranej (przekazanej przez ZUS) kwoty, a nie umorzenia należności istniejącej. Granicami niniejszej sprawy jest zagadnienie umorzenia należności, a nie zwrotu należności pobranych/przekazanych przez ZUS. W konsekwencji Prezes KRUS był uprawniony do umorzenia wyłącznie kwoty [...]zł, a nie [...] zł. Zatem wniosek mógł być oceniany w zakresie należności nienależnie pobranych i nadal istniejących. Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że analiza akt sprawy pozwala uznać, iż organ w sposób wystarczający zebrał dostępny mu materiał dowodowy i wydał rozstrzygnięcie nienaruszające przepisów prawa, w tym postępowania administracyjnego. W tym stanie sprawy, tut. Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. O wynagrodzeniu pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 763), przyznając Pełnomocnikowi z urzędu kwotę [...]zł podwyższoną o podatek od towarów i usług (110,40 zł) wyliczony według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług.