I SA/Bd 318/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant Natalia Nawrocka po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz radcy prawnego P. K. od Skarbu Państwa ( kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) kwotę [...]( słownie ...) tytułem zwrotu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu I SA/Bd 318/10 Uzasadnienie Wnioskiem z dnia [...] B.K. zwrócił się do Prezesa ZUS o stwierdzenie nieważności decyzji ZUS z dnia [...]zarzucając wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa tj. art.156 § 1 pkt 3 Kpa. Wnioskodawca podkreślił, że powyższą decyzją organ orzekł o jego podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od stycznia 1999 r. do grudnia 2001 r. Działalność została zawieszona w przewidziany prawem sposób, a obowiązek zgłoszenia tego faktu nałożono dopiero od grudnia 2001 r. i został on przez wnioskodawcę dopełniony. Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Panu B.K. wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. W uzasadnieniu organ ustalił następujący stan faktyczny. W ocenie organu postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności objęta została decyzja ZUS z dnia [...] ustalająca, że wnioskodawca podlegał obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób taksówką osobową w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 27 grudnia 2001 r. tj. do dnia zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej. Decyzja ta została zaskarżona odwołaniem złożonym do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T. Postanowieniem z dnia [...] Sąd umorzył postępowanie w sprawie. W związku z powyższym organ wyjaśnił, że nie może stwierdzić nieważności decyzji z dnia [...] na wniosek płatnika, gdyż wnioskodawcy nie przysługuje uprawnienie do domagania się unieważnienia tej decyzji, gdyż złożył on skutecznie odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych. Nie ma bowiem możliwości zmiany, uchylenia bądź unieważnienia decyzji w trybie administracyjnym, gdy wniesiono odwołanie do sądu ubezpieczeń społecznych. Wnioskiem z dnia [...] B.K. zwrócił się do Prezesa ZUS o ponowne rozpoznanie sprawy. Podtrzymał swoje stanowisko i wskazał, że wnosi o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] z uwagi na to, że jest ona niezgodna z prawem. Podkreślił, że jego zdaniem organ nie wziął pod uwagę, iż przepisy nie nakładały na osobę prowadzącą działalność gospodarczą obowiązku zgłaszania tego faktu. Wskazał ponadto, iż jeśli tryb stwierdzenia nieważności decyzji nie ma w tej sprawie zastosowania, to zaistniały w sprawie okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania z urzędu. Powołując się na orzecznictwo zaznaczył, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, mogące mieć wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Wnioskodawca podkreślił, że w sprawach rozstrzygniętych orzeczeniem właściwego sądu ZUS na podstawie wspomnianych dowodów lub okoliczności wydaje we własnym zakresie decyzję przyznającą prawo lub określającą zobowiązanie, jeśli jest to korzystne dla zainteresowanego, lub występuje do właściwego sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania. Decyzją z dnia [...] znak [...] , Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].Organ ponownie wskazał, że w jego ocenie przedmiotem niniejszego postępowania jest stwierdzenie nieważności decyzji ZUS z dnia 12 lutego 2004 r. Decyzja ta jest jedynym orzeczeniem wydanym przez ZUS w przedmiocie podlegania wnioskodawcy ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 27 grudnia 2001 r. Organ podkreślił, że w dacie wskazywanej przez wnioskodawcę tj. 12 stycznia 2007 r. nie została wydana żadna decyzja w jego sprawie. W związku z powyższym organ uznał, że wniosek dotyczy decyzji wspomnianej wyżej. Organ w uzasadnieniu zaznaczył, że argumentacja Pana K. nie może zostać uwzględniona w niniejszej sprawie. Postępowanie dotyczy bowiem stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] ., która została zaskarżona odwołaniem do Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T.. Powołano się na art..83a ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, iż decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w Kpa. Z przepisy w ocenie organu jednoznacznie wynika, iż warunkiem wzruszenia decyzji ostatecznej jest brak odwołania do sądu. W przedmiotowej sprawie strona złożyła takie odwołanie i Sąd wydał postanowienie z dnia 22 marca 2007 r. (sygn. akt VU 1721/04) umarzające postępowanie w sprawie. Ponadto zdaniem organu zastosowanie nadzwyczajnych trybów kontroli decyzji jest w przypadku decyzji Zakładu możliwe tylko z urzędu a nie na wniosek strony. Końcowo organ zauważył, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do wydania decyzji na korzyść płatnika, a także do wystąpienia do Sądu z wnioskiem o wznowienie postępowania przez Zakład. W sprawie nie ujawniono bowiem żadnych nowych dowodów ani żadnych nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji, które mogłyby mieć wpływ na ustalone prawa i obowiązki. W związku z powyższym brak jest jakichkolwiek podstaw do wznowienia postępowania w trybie wskazanym przez wnioskodawcę. Pismem z dnia [...] Pan B.K.złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy od decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] Skarżący zarzucił decyzji naruszenie art.156 § 1 Kpa oraz art.401 i nast. Kpc poprzez błędną interpretację oraz niewłaściwe zastosowanie. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że prowadzona działalność gospodarcza została zawieszona w przewidziany prawem sposób, a zgłoszenie tego faktu nałożone zostało obowiązkiem prawnym dopiero od grudnia 2001 r. Skarżący dopełnił tego obowiązku. Wydana decyzja zdaniem strony dotyczy jedynie połowy faktycznego okresu wypowiedzenia w oparciu o ten sam stan prawny i materiał faktyczny. Skarżący podkreślił, że każda decyzja ZUS wydana wbrew treści dokumentów, które znalazły się już w obrocie prawnym i wywołują skutki prawne, wydana będzie z rażącym naruszeniem prawa. Uprzedzając ewentualny zarzut niedopuszczalności drogi administracyjnej strona wskazała, że postępowanie odwoławcze przed Sądem dotyczy odwołań od decyzji organów rentowych rozpatrywanych w trybie przepisów postępowania cywilnego, co wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w trybie administracyjnym przed tym Sądem. Jednakże sprawa niniejsza nie doczekała się merytorycznego rozstrzygnięcia, co powoduje, że nie jest zasadny zarzut res iudicata. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje całe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi nie narusza przepisów prawa w sposób, który mógłby implikować jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy uzależnione jest w zasadzie od udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy w stanie faktycznym sprawy zasadnie organ rozstrzygający sprawę odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Odmawiając wszczęcia postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych oparł wydaną decyzję na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Powołana regulacja zawiera dwie przesłanki wzruszenia decyzji ostatecznej Zakładu. Pierwsza – od decyzji Zakładu nie wniesiono odwołania. Druga – odnosi się do działanie organu z urzędu. W stanie faktycznym sprawy odwołanie od decyzji Zakładu zostało złożone. W konsekwencji zgodnego wniosku stron o zawieszenie postępowania zainicjowanego złożonym odwołaniem, nastąpiło jego zawieszenie. Z uwagi jednak na brak jego podjęcia w terminie roku od dnia jego zawieszenia postępowanie umorzono. Zgodnie z art. 182 § 1 kpc sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. W myśl zaś § 2 morzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 23 września 1969 roku, sygn. akt II CZ 94/69, LEX nr 6559, zauważył, że umorzenie postępowania w pierwszej instancji na podstawie art. 182 k.p.c. powoduje uchylenie wszelkich skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Tym samym w okolicznościach faktycznych sprawy zasadnym wydaje się stwierdzenie, iż nie wniesiono odwołania w rozumieniu art. 83a ust. 2 u.s.u.s. Do wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wymagane jest jeszcze spełnienie drugiej przesłanki z przywołanego wyżej art. 83a ust. 2 u.s.u.s., a mianowicie – działanie organu z urzędu. Zainicjowanie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przez stronę tego postępowania w świetle omawianej regulacji nie znajduje usprawiedliwienia. Inaczej mówiąc jako niezgodne z treścią art. 83a ust. 2 u.s.u.s. musiało spotkać się z odmową wszczęcia postępowania. Zaprezentowane stanowisko znajduje ugruntowane oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt I UK 109/09, LEX nr 550987, Sąd Najwyższy zauważył, że przepis art. 83a ust. 2 ustawy z 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i to pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało uprzednio wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Natomiast w orzeczeniu z dnia 25 lutego 2003 r., sygn. akt III KKO 18/02, OSNP 2004/5/91, podniósł, że ostateczne decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od których nie wniesiono odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych mogą być uchylone, zmienione lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08, LEX nr 493540, skonstatował z kolei, iż przepis art. 83a ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Oznacza to, że w takich sprawach nie ma zastosowania przepis art. 157 § 2 k.p.a. przewidujący wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony lub z urzędu. Niezależnie od powyższego podnieść należy, iż w związku z treścią wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, a konkretnie powoływaniem się przez niego na nowe okoliczności, które istniały przed wydaniem decyzji i które mają jego zdaniem wpływ na prawo lub zobowiązanie – winien on rozważyć ewentualne wystąpienie do organu w oparciu o przepis art. 83a ust. 1 u.s.u.s. Z powołanej normy prawnej wynika, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Wobec przedstawionej argumentacji stwierdzić należy, iż Zakład zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i w konsekwencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić. W przedmiocie zasądzonych na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 250 p.p.s.a.