I SA/Bd 318/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2007r. postanowił: zwolnić skarżącego z kosztów sądowych W dniu 10 lipca 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, którego miesięczny dochód wynosi 400 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że od 2012r. jest bez stałej pracy. W okresie od 28 lutego 2012r. do 27 lutego 2013r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Przez cały okres nie otrzymał propozycji pracy dlatego przestał stawiać się w Urzędzie co poskutkowało pozbawieniem statusu bezrobotnego. We wrześniu 2013r. zawarł związek małżeński i korzystał z ubezpieczenia zdrowotnego żony. Pod koniec 2014r. rozstał się z żoną i obecnie pozostaje w separacji. Od tego czasu pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ponadto brat zleca mu doraźne prace w swojej firmie. Pod koniec 2014r. zapadł na nowotwór złośliwy jądra co wiązało się z dodatkowymi kosztami. Skarżący oświadczył że nie posiada żadnego majątku i oszczędności. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego strona przedłożyła: zgłoszenie o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług; PIT-36L za 2012r. z którego wynika, że za powyższy okres z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej skarżący uzyskał dochód w kwocie 4.429,87 zł; PIT-37 za 2012r. z którego wynika, że dochód skarżącego z innych źródeł za powyższy okres wyniósł 4.864,50 zł; zaświadczenie z Urzędu Pracy o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej w okresie od 20 lutego 2012r. do 02 stycznia 2014r. Ponadto w piśmie z dnia 06 sierpnia 2015r. skarżący oświadczył, że nie składał zeznań podatkowych za lata 2013-2014; nie posiada rachunku bankowego; termin separacja był użyty przez skarżącego w kontekście umownym; zamieszkuje sam w lokalu którego właścicielem jest matka skarżącego; nie opłaca czynszu za lokal; koszty związane z utrzymaniem określił na kwotę 1.000 zł zaznaczając, że większość tych wydatków pokrywają rodzice; nie posiada oszczędności; utrzymuje się prac dorywczych w firmie brata – 200 zł; nie prowadzi działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2015r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. We wniesionym sprzeciwie skarżący wskazał, że pozostaje z żoną w separacji faktycznej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący podkreślił, że nie otrzymuje żadnej pomocy finansowej od żony. Dodał, że pozostaje z małżonką w konflikcie i dlatego nie był w stanie uzyskać od niej żadnych informacji dotyczących jej aktualnego stanu majątkowego. Odnośnie korzystania z usług profesjonalnego pełnomocnika skarżący wskazał, że jest to uprawnieniem każdej ze stron postępowania i nie sposób przyjąć na jakiejkolwiek podstawie, że strona ma być karana za korzystanie z takiej pomocy (odmową zwolnienia jej z kosztów sądowych), w przypadku, gdy sama nie ma dostatecznej wiedzy prawniczej by chronić swoje interesy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mając na uwadze treść art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz. 658) w sprawie zastosowanie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", tj. w brzmieniu sprzed zmiany, zgodnie z którym w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 7 września 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 sierpnia 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne j.w.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Oceniając przedstawione przez stronę informacje, w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny uznać należy, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Wpływ na takie rozstrzygnięcie miał fakt, że skarżący od 2012r. nie prowadzi już działalności gospodarczej i od tego momentu pozostaje bez stałej pracy, na utrzymaniu rodziców. Zasiłek dla bezrobotnych pobierał jedynie w okresie od 28 lutego 2012r. do 27 lutego 2013r. Skarżący przedstawił swoją sytuację majątkową, w tym odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego i udzielił odpowiedzi na zadane mu pytania. W ocenie Sądu, skoro skarżący pozostaje na wyłącznym utrzymaniu rodziców, podejmując jedynie prace dorywcze w firmie brata za około 200 zł miesięcznie, spełnia przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Na uwagę zasługuje, że choć formalnie skarżący nadal pozostaje w związku małżeńskim to pod koniec 2014r. rozstał się z żoną i nie otrzymuje od niej żadnego wsparcia finansowego. Dodatkowo z powodu zaistniałego między małżonkami konfliktu żona nie udostępniła mu żadnych informacji dotyczących jej sytuacji finansowej. Skarżący jest osobą schorowaną (złośliwy nowotwór jądra) i ponosi dodatkowe koszty na zakup leków i wizyty u specjalistów. Powyższe prowadzi do wniosku, że strona znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.