I SA/Bd 323/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2011r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji postanawia: odrzucić skargę Decyzją z dnia [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] stwierdzającej, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu umowy o pracę nakładczą u M. M. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą D. w okresie od 01.08.2008r. do 28.02.2009r. Decyzją organu odwoławczego zawierająca pouczenie o trybie zaskarżenia została doręczona skarżącej w dniu 11 sierpnia 2010r. Na powyższą decyzję strona złożyła w dniu 09 kwietnia 2011r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie wskazać należy, iż sąd administracyjny przystępując do rozpoznania skargi obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy sprawa należy do jego właściwości. Stosownie bowiem do przepisu art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeśli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Przypomnieć zatem należy, iż podstawą prawną do wzruszania decyzji ostatecznych wydanych przez ZUS jest przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s., zgodnie z którym, decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach k.p.a. Z regulacji tej wynika więc, że organ rentowy ma prawo uchylić, zmienić lub unieważnić wydaną przez siebie ostateczną decyzję, której strona nie zaskarżyła do sądu ubezpieczeń społecznych – za wyjątkiem decyzji wydanych w postępowaniu o ustalenie uprawnień do emerytur i rent oraz ich wysokości (art. 83a ust. 4 u.s.u.s.). – w trybie przewidzianym w k.p.a. Należy stwierdzić, że co do trybu zaskarżania decyzji wydanych na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. występowała poważna wątpliwość prowadząca do rozbieżności w orzecznictwie, na co zwrócił już uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 16 września 2009 r. o sygn. akt I UK 109/09 (LEX nr 550987). Prezentując orzeczenia sądów powszechnych i administracyjnych w tym zakresie SN zwrócił uwagę na wykładnię zaprezentowaną w wyroku WSA w Warszawie z 10 listopada 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 1890/06 (LEX nr 328673), w którym stwierdzono, że od decyzji wydanych na podstawie art. 83a u.s.u.s. (także art. 83a ust. 2) przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. W orzeczeniu tym przyjęto, że bez znaczenia jest, iż ustawodawca – jako tryb właściwy do wznowienia, uchylenia lub unieważnienia decyzji – wskazał tryb przewidziany przepisami k.p.a. Zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu ma bowiem przedmiot sprawy, a nie tryb, w jakim organ rentowy podjął rozstrzygnięcie. Decyzje podejmowane w trybach nadzwyczajnych, służących do weryfikacji decyzji ostatecznych z istoty swej muszą odnosić się do przedmiotu sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną. Stąd też brak jest podstaw do różnicowania właściwości sądów w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniu społecznemu i wymiaru składek w zależności od tego, czy zaskarżona decyzja została wydana w trybie zwykłym, czy też nadzwyczajnym. SN uznając trafność wskazanego wyżej orzeczenia WSA w Warszawie stwierdził, iż za przyjęciem takiego stanowiska przemawiają bardzo mocne argumenty prawne. Wskazał, iż zgodnie z art. 180 § 1 k.p.a., w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń społecznych nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Nie ulega – zdaniem SN – wątpliwości, że takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w u.s.u.s., która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych do sądu powszechnego (sądu ubezpieczeń społecznych). Tej podstawowej zasady – kwalifikującej sprawę z odwołania wniesionego od decyzji organu rentowego do sądu powszechnego jako sprawy cywilnej w ujęciu formalnym w rozumieniu art. 1 k.p.c. - w niczym nie zmienia art. 83a ust. 2 u.s.u.s. uprawniający organ rentowy do samodzielnego uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej na podstawie przepisów k.p.a. Wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały bowiem ustalone w art. 83 ust. 4 ustawy o u.s.u.s., zgodnie z którym (jedynie) od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a przysługuje prawo złożenia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Z art. 83 ust. 1 i 4 u.s.u.s. wynika więc, że każda decyzja wydana przez organ rentowy w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne wyjątki w tym zakresie dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Z tej przyczyny na podstawie art. 83 ust. 1 u.s.u.s. kontroli sądu powszechnego podlegają również decyzje wydane na podstawie art. 83a ust. 2 tej ustawy, gdyż nie są one wymienione w jej art. 83 ust. 4. Zaznaczyć przy tym należy, że (wyjątkowo) w przypadku wydania decyzji na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. sąd ubezpieczeń społecznych powinien zbadać prawidłowość zastosowania przez organ rentowy odpowiednich przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż stanowią one merytoryczną podstawę tej decyzji. Nie chodzi więc o ocenę sposobu procedowania przez organ rentowy, lecz o prawidłowość decyzji (istnienie jej podstaw prawnych). Konkludując SN podniósł, iż przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych wyłącznie z urzędu i to pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało uprzednio wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Zauważyć trzeba, że powyższe stanowisko zostało potwierdzone w uchwale podjętej w składzie 7-sędziów Sądu Najwyższego w dniu 23 marca 2011r. sygn. akt I UZP 3/10, gdzie stwierdzono, że od decyzji ZUS wydanej na podstawie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przysługuje odwołanie do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Podkreślić należy, że Sąd Najwyższy postanowił nadać tej uchwale moc zasady prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę w pełni podziela zaprezentowany wyżej pogląd SN, wobec czego stwierdza, iż kontrola sądu administracyjnego zostaje wyłączona. W sprawie dopuszczalna jest natomiast droga przed sądem powszechnym, choć wypada zauważyć, że zaskarżona decyzja została doręczona skarżącej w dniu 11 sierpnia 2010r., a zatem do rozstrzygnięcia przez sąd powszechny pozostanie kwestia zachowania przez stronę skarżącą wymaganego przepisami prawa terminu do wniesienia odwołania. Z wyłożonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznał, iż nie jest właściwy do rozpoznania skargi, wobec czego opierając się na przepisie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., skargę odrzucił.